«Τα μεγάλα κείμενα ζητούν ανατροπές»

Για πρώτη φορά στην 35χρονη πορεία του στο θέατρο ο Θόδωρος Τερζόπουλος ανεβάζει Στρίντμπεργκ, τη «Μademoiselle Julie» ως τραγωδία
«Δεν υπάρχει τίποτα προσωπικό…» ήταν τα τελευταία λόγια του Σουηδού συγγραφέα, που επηρέασε καθοριστικά το σύγχρονο θέατρο. Αντίθετα, ο Τερζόπουλος απερίφραστα λέει πως η παρότρυνσή του για το ανέβασμα του εμβληματικού μονόπρακτου ήταν προσωπική: «Ήθελα να ανεβάσω ένα έργο για τη Σοφία Χιλλ και με αυτό να επανέλθει, ύστερα από μια γέννα, στη σκηνή ως απόλυτη πρωταγωνίστρια. Η “Μademoiselle Julie” είναι ένα έργο στο οποίο κυριαρχεί η γυναίκα».

Να όμως που μια προσωπική εκκίνηση προκαλεί το γενικότερο καλλιτεχνικό ενδιαφέρον. Η μεν επάνοδος της Σοφίας Χιλλ, μιας καλλονής με έντονη σκηνική παρουσία, στέκεται στο ύψος των προσδοκιών του σκηνοθέτη, ο ίδιος δε ανοίγει νέο πεδίο προβληματισμού σχετικά με την ερμηνεία του αρχετυπικού έργου που αναφέρεται στην πάλη των φύλων και των τάξεων, με τα δίπολα άνδρας – γυναίκα, αφέντης- υπηρέτης.

«Είναι ένα ανήσυχο κείμενο, διαχρονικό, που πρέπει να το ξαναδείς μέσα από τους όρους της εποχής σου. Τα μεγάλα κείμενα πάντοτε φωτίζονται μέσα από τα αιτήματα των καιρών τους. Θέλουν μια καινούργια ματιά, δηλαδή μια ανατροπή. Στο μέλλον, αυτά τα δύο πρόσωπα πιθανόν να είναι δύο μηχανές που συγκρούονται ως ανθρώπινα όντα ή κλωνοποιημένα άτομα. Είναι τόσο οριακά τα ζητήματα στον σύγχρονο κόσμο ώστε πρέπει να βλέπουμε τα κείμενα στα ακραία τους όρια, αλλιώς γίνονται καλλιγραφίες, γραφικές αναπαραστάσεις. Αξίζει να ξεφοβηθείς και να μπεις μέσα».

ΙΝFΟ

Πρεμιέρα στις 2 Φεβρουαρίου στο θέατρο «Άττις» (Λεωνίδου 7, Μεταξουργείο, τηλ.
210-5226.260).

Η αριστοκράτισσα Μαντεμουαζέλ Ζουλί ερωτοτροπεί με τον υπηρέτη Ζαν, που ανταποκρίνεται με στόχο την κοινωνική του άνοδο. Η αναμέτρησή τους είναι ολέθρια. «Ήθελα από την αρχή να είναι ορατό το τέλος», λέει ο Θόδωρος Τερζόπουλος. «Με ενδιαφέρει να φανεί η οντολογική δυναμική του προκαθορισμού του τέλους και όχι η δραματική ροή, η κλιμάκωση που έχει το δράμα. Η Ιουλία γεννιέται σημαδεμένη από το μίσος (η μάνα της ήθελε να την αποβάλει) που κυριάρχησε στη ζωή της σε όλα τα επίπεδα. Ο Ζαν, που θέλει να ανέλθει και προσποιείται τον ερωτευμένο, παγιδεύεται ή μολύνεται από την ασθένειά της. Η πορεία τους είναι προδιαγεγραμμένη. Τους περιμένει η αποτυχία, ο θάνατος».

Στον σκηνικό κώδικα του Τερζόπουλου, η πάλη των φύλων και των τάξεων με τους εναλλασσόμενους ρόλους εξουσιαστή- εξουσιαζόμενου, θύτη- θύματος εκφράζεται ψυχαναλυτικά. «Η σύγκρουση των φύλων και των τάξεων στον σύγχρονο κόσμο δεν είναι ιστορική, όπως ήταν στα τέλη του 19ου αιώνα όταν γράφτηκε το έργο, όπου συγκρούονταν ο άνδρας με τη γυναίκα, ο πλούσιος με τον φτωχό. Στην εποχή της αλλοτρίωσης και του αποχρωματισμού των φύλων, η σύγκρουση είναι οντολογική. Με αυτή την έννοια, δεν με ενδιαφέρει η πάλη ανάμεσα στα δύο φύλα- γιατί υπάρχει και τρίτο φύλο- αλλά μέσα από τον δυϊσμό της ανθρώπινης φύσης. Στην παράσταση προσπαθούμε να δούμε το κρυμμένο επίπεδο και όχι τη λειτουργία του ενστίκτου. Μέσα από την προβολή της Ιουλίας να γίνει Ζαν και του Ζαν να γίνει Ιουλία, το παιχνίδι αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον και το ντουέτο γίνεται κουαρτέτο. Ο καθένας παλεύει με τον απέναντί του αλλά και με τον ίδιο του τον εαυτό».

Η ιστορία δεν αλλάζει. Ο τρόπος αφήγησης όμως είναι διαφορετικός. «Το σκηνικό είναι μια “απστρέ” κατασκευή με πολλαπλά νοήματα, κάτι μεταξύ χαρακώματος, φέρετρων ομαδικών, ένα πλαίσιο πολέμου στο οποίο βάζω τα πρόσωπα να αλληλοσπαράσσονται, μέσα από ένα σαδομαζοχιστικό παιχνίδι. Ο θάνατος τούς έχει πλαισιώσει. Και τα δύο πρόσωπα, φορείς του κακού, είναι σε απόσταση και όλο το παιχνίδι της πάλης των σωμάτων είναι μέσα στην παραίσθηση, την οποία ζει ο καθένας στο διαστροφικό μυαλό του. Συναντιούνται μόνο μια στιγμή, σαν φαντάσματα, στη σκηνή του φόνου του καναρινιού. Οι ηθοποιοί είναι παρόντες, είναι και παράλληλα απόντες, σαν να υπάρχει ένα διπλό σενάριο. Θέλησα να ζυμώσω το υλικό μου στον ασυνείδητο χώρο, μέσα στο σκοτάδι, όπου μέσα από τη ρήξη δημιουργήθηκε μια έκρηξη σαν να είναι το ασυνείδητο που σκάει και βγαίνουν όλα τα ανεξέλεγκτα, χάνεται η αρμονία».

Ο Θόδωρος Τερζόπουλος, εκτός από τα τρία πρόσωπα- τη Ζουλί (Σοφία Χιλλ), τον Ζαν (Θανάσης Αλευράς) και την Κριστίν (Σοφία Μιχοπούλου)- προσθέτει στο έργο του Στρίντμπεργκ και ένα τέταρτο πρόσωπο, τον θεατή (Τάσος Δήμου). «Το τέταρτο πρόσωπο είναι κάποιος που παρακολουθεί την ιστορία απ΄ έξω και τη σχολιάζει λέγοντας ένα γαλλικό ποίημα. Σαν υπόγεια ενέργεια που περνάει από τον σαρκασμό στην τραγωδία. Η παράσταση είναι μια ωδή στον θάνατο».


«Ο θάνατος παραμονεύει παντού»

Πώς μπορεί να βγει η σύγκρουση μέσα από τη στατικότητα των σωμάτων; «Μέσα από την εσωτερική ένταση» λέει ο Θόδωρος Τερζόπουλος. «Διατηρώντας τη ροή του μύθου, την ερωτική ιστορία που είναι το δομικό στοιχείο του έργου, οι δύο εραστές διατηρούν μια απόσταση και μια ψευδαίσθηση, χωρίς εκτόνωση. Ακόμα και βαθιά στον τάφο τα δύο φύλα θα συγκρούονται μέσα στο ίδιο τους το σώμα. Σαν ο ένας να θέλει να μπει στο σώμα του άλλου και να μετατραπεί στον άλλον. Σαν αντίπαλοι που δεν συμφιλιώνονται ποτέ. Σαν ο καθένας, αφού εξοντώσει τον αντίπαλό του, να τον αγαπάει νεκρό. Ο θάνατος παραμονεύει παντού, σε κάθε γωνιά, σε κάθε χρόνο, αν δεν συμφιλιωθείς με τον εαυτό σου. Η τέλεια οντότητα, χριστιανικής αντίληψης, δεν υπάρχει. Και εδώ δηλώνεται η ασυμφιλίωτη ύπαρξη, στοιχείο που υπάρχει στον Στρίντμπεργκ, ο οποίος μπαίνει στις πιο σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης. Κι εγώ προσπαθώ να ρίξω όσο φως μπορώ στα σκοτάδια».