[ Δρόμοι ]

Τον καιρό…
… του Μπαλζάκ, οι επιφυλλίδες του πλούτισαν τις γαλλικές εφημερίδες. Οι αναγνώστες έτρεχαν να τις αγοράσουν σαν ζεστό ψωμί. Στις «Χαμένες ψευδαισθήσεις», ο συγγραφέας δίνει με ακρίβεια μια εικόνα του γαλλικού εκδοτικού και δημοσιογραφικού τοπίου.

Το τοπίο…
… εκείνο δεν υπάρχει πια- από τότε που οι εφημερίδες έπεσαν σε χέρια εμπόρων όπλων. Όταν η «Φιγκαρό» εξαγοράστηκε από την πολεμική βιομηχανία Ντασό (η οποία δεν μπήκε καν στον κόπο να το κρύψει), η γαλλική κυβέρνηση έκανε τα στραβά μάτια. Δεν υπήρξαν αντιδράσεις, εκτός από μερικά άρθρα στην εφημερίδα «Λε Μοντ» και μερικές ανακοινώσεις του συνδικάτου των δημοσιογράφων. Σήμερα, το 70% των εφημερίδων και των εκδοτικών οίκων της Γαλλίας ελέγχεται κυρίως από επιχειρήσεις της πολεμικής βιομηχανίας.

Τα τελευταία…
… χρόνια, τεράστιοι επιχειρηματικοί όμιλοι έχουν αγοράσει ένα μεγάλο τμήμα της εκδοτικής βιομηχανίας όχι μόνο στη Γαλλία, αλλά και στη Γερμανία, τη Βρετανία, την Αμερική και αλλού. Ο μοναδικός στόχος τους είναι να αυξήσουν την κερδοφορία τους. Αυτό έχει συνέπειες σε όλα και πρώτα απ΄ όλα στην επιλογή των βιβλίων που εκδίδουν. Για πρώτη φορά στον δυτικό κόσμο, οι ιδέες δεν αξιολογούνται από τη σπουδαιότητά τους αλλά από την κερδοφορία τους. Όταν όμως το εμπορικό τμήμα μιας επιχείρησης αποφασίζει ποια βιβλία πρέπει να εκδοθούν, τότε αρχίζουν τα προβλήματα. Ο εκδότης Αντρέ Σιφρέν γράφει πως είχε ακούσει κάποτε ένα στέλεχος μιας τέτοιας επιχείρησης να λέει: «Και ποιος είναι αυτός ο Φουκό; Τι έχει γράψει; Πόσα βιβλία πουλάει;». Με εμπορικά κριτήρια, ο Φουκό δεν θα είχε εκδοθεί ποτέ στη Γαλλία, ούτε ο Κάφκα στη Γερμανία, που το πρώτο του βιβλίο πούλησε 600 αντίτυπα, ή ο Μπρεχτ, που πούλησε οκτακόσια. Στην Αμερική, η μονοπωλιακή συγκέντρωση στον εκδοτικό χώρο είναι εντυπωσιακή. Ύστερα από έναν χορό εξαγορών, μερικές μεγάλες επιχειρήσεις κατέληξαν να ελέγχουν πολλούς εκδοτικούς οίκους και εφημερίδες. Ακόμη και πανεπιστημιακοί εκδοτικοί οίκοι έχουν προσαρμόσει σήμερα τα εκδοτικά τους προγράμματα στην προκρούστεια κλίνη της κερδοφορίας: εκδίδουν περισσότερα βιβλία για το μπέιζμπολ παρά για τις επιστήμες. Γιατί η έκδοση ενός δύσκολου βιβλίου σημαίνει απώλεια κέρδους. Για μια καπιταλιστική επιχείρηση που επιδιώκει την υψηλή κερδοφορία, η έκδοση βιβλίων που έχουν να κάνουν με τη μόρφωση και τον πολιτισμό σημαίνει χασούρα. Αυτή είναι όμως μια σοβαρή μορφή λογοκρισίας- από εκείνες που είναι πολύ δύσκολο να ξεπεραστούν.

Τη μοναδική…
… ελπίδα του για λίγο φως μέσα σε αυτό το ζοφερό τοπίο που έχει διαμορφώσει η λογοκρισία της αγοράς, ο Αντρέ Σιφρέν την εναποθέτει στους Δον Κιχώτες του εκδοτικού χώρου: τις μικρές εκδοτικές επιχειρήσεις. Γι΄ αυτές, τα βιβλία που πετάνε ως ασύμφορα οι μεγάλοι εκδότες είναι το ψωμί τους. Χωρίς αυτές τις επιχειρήσεις, αν ο Κάφκα και ο Μπρεχτ ζούσαν στα χρόνια μας, θα διαβάζαμε τον «Πύργο» και τις «Ιστορίες του κυρίου Κόινερ» μονάχα σε φωτοτυπίες που θα κυκλοφορούσαν από χέρι σε χέρι.