Ανοιχτό σε ένα πλήθος ερμηνειών

Ο διάλογος των συγγραφέων με τον Δον Κιχώτη αποδίδει ανάγλυφα το πνεύμα κάθε εποχής, όπως δείχνει η Αλεξάνδρα Σαμουήλ. Όταν πρωτοδημοσιεύτηκε το μυθιστόρημα, οι αναγνώστες διάβαζαν κυρίως την κωμική πλευρά του. Όμως Γερμανοί ρομαντικοί, ο Σλέγκελ, ο Σέλινγκ, ο Λούντβιχ Τικ, διάβασαν το έργο ως το κατ΄ εξοχήν «ειρωνικό μυθιστόρημα» και είδαν στον Δον Κιχώτη έναν ειρωνικό και τραγικό ήρωα στρατιώτη-ποιητή, σε μια εποχή όπου τα ιδανικά εκπίπτουν και ο ηρωισμός εξαφανίζεται.

Από τότε οι θεωρητικοί της λογοτεχνίας χρησιμοποίησαν τον Δον Κιχώτη για να θεμελιώσουν ολόκληρες θεωρίες, όχι μόνο για το μυθιστόρημα αλλά και για τη νεωτερικότητα.

Σύμφωνα με τον Λούκατς, στην περίφημη

Αλεξάνδρα Σαμουήλ

ΙΔΑΛΓΟΣ ΤΗΣ ΙΔΕΑΣ

Η ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ ΤΟΥΔΟΝKΙΧΩΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΕΚΔ. ΠΟΛΙΣ, 2007, ΣΕΛ.
412, ΤΙΜΗ: 22 ΕΥΡΩ

Θεωρία του μυθιστορήματος (1920) ο Δον Κιχώτης είναι ο πρώτος προβληματικός μοντέρνος ήρωας, εκπρόσωπος ενός κόσμου που έχει χάσει την ενότητα και την αυθεντικότητά του. Άλλοι συγγραφείς και στοχαστές, όπως ο Τουργκένιεφ, ο Ορτέγκα υ Γκασέτ ή ο Μιγκέλ ντε Ουναμούνο έδωσαν μια θρησκευτική διάσταση στον ήρωα του Θερβάντες. Αντίθετα, για τον Λατινοαμερικανό επαναστάτη Σίμωνα Μπολίβαρ, ο Δον Κιχώτης θα γίνει σύμβολο της επανάστασης.

Όμως εδώ ακριβώς βρίσκεται και το μυστικό της επιτυχίας του μυθιστορήματος του Θερβάντες: είναι «ανοιχτό» σε ένα πλήθος ερμηνειών, γιατί ο μύθος του, μέσα στη δραματική απλότητά του, περικλείει την πεμπτουσία του νοήματος της τέχνης: τη σύγκρουση της φαντασίας με την πραγματικότητα, του πνεύματος με την ύλη, του ονείρου με τη διάψευση.