Επιφυλλίδα

Η συγγνώμη τού χθες και η δουλεία τού σήμερα

Το Νιου Τζέρσι έγινε προ ημερών η πέμπτη Πολιτεία των ΗΠΑ που ζήτησε επισήμως συγγνώμη για την εποχή της δουλείας. Ελάχιστη η πρακτική σημασία της απόφασης, απομένει όμως η συμβολική, κυρίως δηλαδή η προτροπή προς τους πολίτες «να διδάξουν τα παιδιά τους τι ήταν η δουλεία ώστε τέτοιες τραγωδίες να μην επαναληφθούν». Το πρόβλημα είναι πως τέτοιες αναδρομικές αυτοκριτικές θεάσεις της Ιστορίας, δυστυχώς, αντιμετωπίζουν το προκείμενο κάθε φορά ζήτημα ως οριστικά ανήκον στο παρελθόν. Με άλλα λόγια, καλή η συγγνώμη για το χθες, αλλά η δουλεία αποτελεί και σήμερα ανοιχτή πληγή και αποτελεί εθελοτυφλία η απόπειρα να την εξορκίσουμε ταυτίζοντάς την αποκλειστικά με το υπερατλαντικό εμπόριο σκλάβων του 19ου αιώνα.

Σκλάβος είναι αυτός που εξαναγκάζεται, με ψυχολογική ή φυσική απειλή, να εργαστεί. Ανήκει σε έναν εργοδότη ή ελέγχεται από αυτόν διά της βίας. Απανθρωποποιείται, αντιμετωπίζεται σαν εμπόρευμα, πωλείται και αγοράζεται, υφίσταται εγκλεισμό ή τουλάχιστον περιορισμό της ελευθερίας κίνησης. Με βάση τα παραπάνω, είναι δυνατόν να αντιμετωπίζεται η δουλεία ως φαινόμενο του παρελθόντος, ως ιστορικό ατύχημα; Πώς θα παραγνωρίσουμε τα εκατομμύρια ανθρώπων στα δίκτυα της υποδούλωσης για την εξόφληση χρεών, τον πρόωρο διά της βίας γάμο, την καταναγκαστική εργασία, την κληρονομική δουλεία, την εμπορία ανθρώπων, τις χειρότερες μορφές παιδικής εργασίας;

Οι κοινωνίες μας, δεν μπορούμε να το παραγνωρίζουμε, εκμεταλλεύονται το φαινόμενο της δουλείας, είτε αγοράζοντας τα φτηνά προϊόντα της είτε καταναλώνοντας τις υπηρεσίες των ίδιων των δούλων ως παροχέων σεξουαλικών υπηρεσιών

Η δουλεία δεν είναι απλώς αποτέλεσμα της εγκληματικής συμπεριφοράς αδίστακτων κυκλωμάτων. Αν τη βλέπαμε έτσι, θα έμεναν στο απυρόβλητο γιγαντιαίες εταιρείες που εκμεταλλεύονται τις απάνθρωπες συνθήκες εργασίας στα σύγχρονα εργοστασιακά κάτεργα για να μειώσουν το κόστος παραγωγής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, οι αλυσίδες πρόχειρης εστίασης (πρόσφατα βρέθηκε στο στόχαστρο το Βurger Κing) που αγοράζουν τεράστιες ποσότητες πιέζοντας τους παραγωγούς για χαμηλές τιμές. Εν γνώσει τους, η πίεση μετακυλίεται στους εργάτες που δουλεύουν συχνά σε καθεστώς ημιδουλείας. Στον χώρο της βιομηχανίας ένδυσης, εταιρείες όπως η Νike και η Gap συστηματικά συνεργάζονται με υπεργολάβους που χρησιμοποιούν παιδική εργασία.

Η απλουστευτική θεώρηση της δουλείας ως έργου εγκληματικών κυκλωμάτων αποσιωπά δύο βασικούς παράγοντες. Ο ένας είναι η εξαθλίωση των χωρών του Τρίτου Κόσμου, η εκπόρνευση Αφρικής και Ασίας, που τροφοδοτεί τα δουλεμπορικά κυκλώματα με αναλώσιμο ανθρώπινο δυναμικό. Ο δεύτερος είναι η ευθύνη των δυτικών χωρών, αφού η δουλεία, άμεση ή έμμεση, έχει σαφέστατα χαρακτηριστικά εκμετάλλευσης, ταξικής, φυλετικής και φύλου, και είναι παραπλανητική η αντιμετώπισή της από μια οπτική αποκλειστικά φιλανθρωπική ή ποινική. Οι κοινωνίες μας, δεν μπορούμε να το παραγνωρίζουμε, εκμεταλλεύονται τη δουλεία, αγοράζοντας τα φτηνά προϊόντα της, κερδοσκοπώντας με τη μαύρη εργασία, καταναλώνοντας τις υπηρεσίες των δούλων ως παροχέων σεξουαλικών υπηρεσιών.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.