Φαινόμενα

Ας όψεται η ανέχεια;

Πρώτη φορά βλέπουμε Έλληνες ηθοποιούς να παίζουν σε σαπουνόπερα σαν να… μεταγλωττίζουν τους εαυτούς τους
Στο «Μια στιγμή δυο ζωές» παρακολουθούμε μια ομολογουμένως μοναδική απομίμηση λατινοαμερικάνικου «σαπουνιού», αφού οι ηθοποιοί καταφέρνουν αν και Έλληνες να ακούγονται, αλλά και να φαίνονται με κινήσεις που θυμίζουν παντομίμα, σαν να είναι μεταγλωττισμένοι από τους εαυτούς τους. Με τόση κωμική υπερβολή έχει την αίσθηση κανείς ότι πρόκειται για σάτιρα σαπουνόπερας και θα μπορούσε να είναι αν είχε μικρότερη διάρκεια.

Υπερβολική αφέλεια, ρόλοι εξωφρενικές καρικατούρες έξω από κάθε πραγματικότητα και υπερβολική χρήση των κλισέ, τέτοια που μόνον τα παιδικά παραμύθια τη διαθέτουν για να συνθέτουν με ευκολία τα παιδικά μυαλά τις έννοιες του καλού και του κακού. Και φυσικά, υπάρχει πάντα ένα «ηθικό δίδαγμα», ένας κοινωνικός κανόνας του τύπου «η αγάπη πάντα νικάει το κακό», «ο πονηρός πάντα τιμωρείται» και άλλα παρόμοια, που υποτίθεται μαθαίνουν στα βρέφη έναν κόσμο σκληρότητας, αλλά και δικαιοσύνης. Κάπως έτσι και τα λατινοαμερικάνικα σαπούνια, χωρίζουν τον κόσμο στους πλούσιους και τους φτωχούς, όπου φυσικά στους πρώτους ανήκουν όλοι οι διεφθαρμένοι και βιτσιόζοι και στους δεύτερους μόνον καλοσυνάτοι με αφελείς μικροκακίες και συνήθως ερωτικούς ανταγωνισμούς γυναικών.

Το «εύρημα» των δίδυμων σε εμφάνιση ανδρών (Πέτρου και Ορέστη) που αλλάζουν ρόλους από ένα παιχνίδι της τύχης- ο ένας παθαίνει αμνησία και κατά λάθος παίρνει τη θέση του φτωχού, ο οποίος με τη σειρά του παίρνει τη θέση του ζάπλουτου- δεν είναι παρά η αφελέστερη σαπουνοπερική μέθοδος, ιδίως στις πολύ φτωχές χώρες, για να γεφυρωθεί το αβυσσαλέο χάσμα πλούτου και φτώχειας με τον μύθο ότι ένας φτωχός δεν είναι παρά το alter ego ενός πλούσιου και τούμπαλιν και ότι είναι θέμα τύχης και μόνο να βρεθεί ο ένας στη θέση του άλλου. Καμία άλλη διαφορά δεν υπάρχει και όσο για τις μεγάλες δουλειές της εταιρείας των πλουσίων, για τις οποίες πρέπει να έχει ειδικές γνώσεις και πείρα ο φτωχός που παίρνει τη θέση του πλούσιου και αυτό είναι ένα ακόμη στοιχείο ισοπέδωσης και εκτόνωσης της αίσθησης της διαφοράς. Με τη βοήθεια ενός απλού, φτωχού πλην τίμιου υπαλλήλου καταφέρνει να πάρει τις σωστές αποφάσεις και να βγει από τη δύσκολη θέση. Παντού ένας φτωχός πλην τίμιος εμφανίζεται ως φύσει και θέσει άγγελος του καλού.

Παραμύθια τηλεοπτικά, που έχουν γεμίσει ώρες προγράμματος στις τηλεοράσεις όλου του κόσμου και έχουν πλουτίσει τις λατινοαμερικάνικες οπτικοακουστικές βιομηχανίες, τις μεγαλύτερες μετά την αμερικανική, ειδικευμένες μάλιστα, στα «σαπούνια». Απορίας άξιον είναι γιατί θα ΄πρεπε να αντιγράψουμε ένα. Ίσως γιατί αποτελεί θλιβερή λύση προκειμένου να κρατηθεί «ζωντανή» μια άγουρη τηλεοπτική βιομηχανία με σοβαρά προβλήματα «υγείας» λόγω του άναρχου, σκληρού ανταγωνισμού, τα οποία δεν της έχουν επιτρέψει να καλλιεργήσει ίδιες δυνάμεις.


Μόνον τυχαίο το σουξέ

Το σοβαρότερο πρόβλημα, όπως αποδεικνύεται, στην εγχώρια τηλεοπτική παραγωγή είναι το σενάριο, οι καινούργιες ιδέες για την ακρίβεια, ικανές να αντιπαρατεθούν στην εύκολη και φτηνή μεσημεριαναδικοαπογευματινή τηλεόραση του κουτσομπολιού και των συντηρητικών νοοτροπιών, που συντηρεί και αναπαράγει, διαμορφώνοντας ατμόσφαιρα κλειστοφοβικού επαρχιωτισμού.

Μια μορφή τηλεόρασης που έχει κυριαρχήσει, έχει επιβάλει τους «σταρ» της και τις αντιλήψεις της, οι οποίες μεταφέρονται από επαγγελματίες πανελίστες από νωρίς το μεσημέρι μέχρι τα δελτία ειδήσεων. Αν προστεθεί στο ασφυκτικό ήδη περιβάλλον και το γεγονός της δύσκολης οικονομικής επιβίωσης καναλιών που δεν είχαν τη θεσμική ασφάλεια να αναπτύξουν μια βιομηχανία «βασικών υλικών», δηλαδή μια αγορά επαγγελματιών (από σεναριογράφους μέχρι παρουσιαστές) που θα εξασφάλιζαν την αναπαραγωγή και την εξέλιξή τους, είναι επόμενο οι λύσεις που προσφέρονται για το παραγέμισμα των προγραμμάτων να είναι αποσπασματικές, να εξαντλούνται σε δοκιμασμένες φτηνές συνταγές και το σουξέ να αποτελεί πάντα τυχαίο γεγονός, οφειλόμενο στο ταλέντο και το κουράγιο ενός μόνον επαγγελματία που βρίσκεται στην «καλή στιγμή» του.