Φαινόμενα

Απενοχοποίηση το «μυστικό»

Όλο και λιγότερες οι επιτυχίες, όλο και πιο πληκτικά τα σενάρια, όλο και πιο απόμακρα από την εγχώρια πραγματικότητα
Στην εκπνοή μιας εκ των πολυτάραχων τηλεοπτικών σεζόν (αν και όλες ταραχώδεις υπήρξαν, με επίκεντρο πάντα τον ενημερωτικό τομέα) επιβεβαιώνεται συμπέρασμα συναγόμενο εκ των συνηθειών του φιλοθεάμονος, ότι η τηλεόραση των σίριαλ διέρχεται βαθύτατη κρίση. Διόλου παράδοξο το γεγονός ότι το μεγάλο σουξέ της χρονιάς που φεύγει ήταν αυτό του «Παρά πέντε». Το διαδέχθηκε μόνον το σουξέ του «Αλ Τσαντίρι». Τα συνδέει ένα μοναδικό κοινό χαρακτηριστικό: η απενοχοποίηση της ελληνικής πραγματικότητας μέσα από μια άμεση και φυσική σχέση τους μαζί της. Μια πραγματικότητα επηρεασμένη και διαμορφωμένη και από την τηλεόραση, μια πραγματικότητα που συνδυάζει τον ρομαντισμό για το «παλιό» (τις ζεστές ανθρώπινες σχέσεις, την έντονη πολιτικοποίηση, την αυστηρά κριτική στάση και την αντιμετώπιση ως κωμωδίας των ακραίων πολιτικών θέσεων, την αποδοχή ως εξ ορισμού «ποιοτικού» του αλλοτινού λαϊκού- επιθεωρησιακοί σταρ, ερμηνευτές της μεταπολιτευτικής μέινστριμ μουσικής σκηνής) και τον θαυμασμό για το «καινούργιο», που είναι η τηλεοπτική υπερβολή σε όλες τις εκδοχές της.

Εν τέλει πρόκειται για δύο τηλεοπτικές εκπομπές που αναγνωρίζουν την τηλεοπτική δεσποτεία, αλλά ενεργοποιούν το χιούμορ για να την αφομοιώσουν μέσα από τη σάτιρά της.

Μια «παιδιάστικα» παιχνιδιάρικη ματιά στην ελληνική πραγματικότητα είναι αυτή που αναγνωρίζεται από το φιλοθεάμον ως οικεία και αποθεώνεται, πότε μέσα από το σίριαλ «Παρά πέντε» και πότε μέσω της ιδιόμορφης λαζοπούλειας σάτιρας στο «Αλ Τσαντίρι».

Είναι φανερό πλέον πως το τηλεοπτικό κοινό έχει υψηλές απαιτήσεις, τουλάχιστον από τα σίριαλ. Είναι άλλωστε όλο και δυσκολότερο να κεντρίσουν το ενδιαφέρον με σενάρια που όσες ακραίες καταστάσεις και αν περιγράφουν υστερούν απέναντι στην πραγματικότητα των δελτίων ειδήσεων. Αυτά αποτελούν πλέον την ισχυρότερη σαπουνοπερική καθημερινή φυγή, καθώς εκτονώνουν θυμούς, πλάθουν μύθους, συντηρούν προσδοκίες και ασκούν κριτική στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα με βάση τα στερεότυπα του μικροαστισμού, καθησυχάζοντας το κοινό τους και δίνοντας την αίσθηση μιας κοινωνίας που παρά τις κρίσεις κινείται ράθυμα στον χρόνο.

Τι να σου κάνει ένα σίριαλ για δήθεν ευτυχισμένη πολυμελή οικογένεια («Ευτυχισμένοι μαζί») όταν είναι γνωστό ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει αντίστοιχο οικογενειακό μοντέλο, γιατί είναι αδύνατον να επιβιώσει. Όχι μόνο υπάρχει μια πολιτεία «εχθρική» προς τις πολυμελείς οικογένειες (χωρίς διευκολύνσεις), αλλά δεν υπάρχει καν η κοινωνική παράδοση, ει μη μόνον η αρνητική, που φέρει την ανάμνηση της ανέχειας και της δυσκολίας της αποκατάστασης των τέκνων, η οποία ουδόλως ανατρέπεται από τις συνθήκες της σημερινής πραγματικότητας. Όταν η εργασία, πριν προλάβει να γίνει δικαίωμα όλων το οποίο εκπληρώνει μια δημοκρατική πολιτεία, έχει μετατραπεί σε άχθος, σε ακριβή πολυτέλεια για την απόκτηση της οποίας απαιτούνται υπόγειες και σκοτεινές συναλλαγές παντός είδους, είναι ευνόητο ότι η σκέψη της απόκτησης πολλών παιδιών απομακρύνεται πάραυτα από το μυαλό ακόμη και των πλέον ικανών και υπεύθυνων πολιτών. Τα σίριαλ από την άλλη που έχουν ντεκόρ την ελληνική ύπαιθρο επίσης απέχουν από την πραγματικότητά της (π.χ. «Γητευτής») είτε γιατί διαδραματίζονται σε πολυτελή, πρότυπα αγροκτήματα, που ζήτημα αν υπάρχουν μετρημένα στα δάχτυλα της μιας χειρός σε αυτόν τον τόπο, είτε γιατί παρουσιάζουν απωθητικές ανθρώπινες σχέσεις (βεντέτες, κακές συμπεριφορές μεγαλοτσιφλικάδων που εξουσιάζουν γη και ανθρώπους κ.λπ.), και πάντως όχι τις πραγματικές της Περιφέρειας, την κλειστοφοβική της ατμόσφαιρα για παράδειγμα, με την εύκολη αποπομπή και περιθωριοποίηση κάθε «διαφορετικού».


Μακριά νυχτωμένη

Το αποτέλεσμα είναι ότι για μια ακόμη χρονιά το τηλεοπτικό πρόγραμμα δεν κατάφερε να βρει τον παλμό της κοινωνίας στην οποία απευθύνεται. Με εξαίρεση το «Παρά πέντε» που ολοκληρώθηκε το περασμένο καλοκαίρι σημειώνοντας ρεκόρ τηλεθέασης και αγαπήθηκε για τη γλυκιά, παιδική «ματιά» του στον κόσμο και η σάτιρα του Λαζόπουλου, η οποία εκτόνωσε την καθημερινή τηλεοπτική πραγματικότητα αναδεύοντάς την και αγαπήθηκε γιατί απενοχοποίησε την τηλεθέαση του κουτσομπολίστικου και ασήμαντου.

Πουθενά ο τηλεοπτικός πολτός- ο οποίος για να είμαστε ειλικρινείς παντού λατρεύεται- δεν λαμπρύνθηκε με την προσοχή και το χειροκρότημα που του προσέδωσε ο ιδιόμορφος, σατιρικός σχολιασμός του και πουθενά η τηλεοπτική σάτιρα δεν λατρεύτηκε τόσο από την ίδια την τηλεόραση που σατιρίζεται. Αλλά και ποτέ πριν η παραγωγή των σίριαλ δεν παρουσίαζε τέτοια δυσκολία να αποτυπώσει και να εκφράσει την κοινωνική πραγματικότητα.