Ημερολόγιο Συνόρων Πολλά κινητά, πολύ χιόνι και παγωνιά

ΤΟ ΧΙΟΝΙ ΕΧΕΙ ΚΑΛΥΨΕΙ τα πάντα στα Σκόπια, στην Πρίστινα, στο Βελιγράδι. Μοιάζουν αυτές οι πόλεις, αυτές οι χώρες, σαν λευκές σελίδες, έτοιμες να ξαναγραφτούν. Έτσι κι αλλιώς, εδώ και χρόνια, ξαναγράφουν την ιστορία και τη μοίρα τους. Μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας βάλθηκαν να γράψουν καινούργιους εθνικούς ύμνους, να επιλέξουν νέα εθνικά σύμβολα – το Κόσοβο δεν τα έχει επιλέξει ακόμη-, να διαγράψουν τα παλαιά ονόματα των δρόμων και να βάλουν καινούργια. Οι μετανάστες που έρχονται από το εξωτερικό για τις γιορτές δυσκολεύονται συχνά να προσανατολι- στούν, επειδή τα ονόματα των δρόμων έχουν αλλάξει σχεδόν ολοκληρωτικά τα τελευταία χρόνια, είτε στα Σκόπια είτε στην Πρίστινα είτε στο Βελιγράδι. Στα Δυτικά Βαλκάνια φαίνεται πως η ιστορία γράφεται κάθε πενήντα χρόνια. Γράφτηκε μια φορά στις αρχές του 20ού αιώνα, την εποχή της ανάδυσης του έθνουςκράτους. Το 1945, όταν ήρθαν στην εξουσία οι κομμουνιστές, έσβησαν την παλιά ιστορία και ξανάγραψαν, από την αρχή, μια δική τους. Και όταν ο κομμουνισμός κατέρρευσε και

Καταλαβαίνεις ότι είσαι στα Βαλκάνια όταν βλέπεις ότι το μαγικό ποτό λέγεται ρακί. Εκτός από ποτό, το ρακί στα Βαλκάνια θεραπεύει όλες τις παθήσεις, από τη γρίπη μέχρι την αρθρίτιδα.
Μερικές φορές χρησιμοποιείται ακόμη και για εντριβή

ήρθαν στην εξουσία οι εθνικιστές, έσβησαν και εκείνοι την ιστορία που είχαν γράψει οι προηγούμενοι και τώρα γράφουν μια δικιά τους…

●●●
Πολλά κινητά. Στα Σκόπια, στην Πρίστινα, στο Βελιγράδι λένε πως έχουν χρόνια να δουν τέτοιο κρύο και τόσο χιόνι. Το καλοκαίρι, λένε, ήταν επίσης ζεστό, ασυνήθιστα πνιγηρό. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα έφθασαν και εδώ, σε αυτή τη γωνία της γης που φημίζεται για τα ακραία εθνικά φαινόμενα. Ίσως θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για βαλκανοποίηση του κλίματος. Γιατί οι Βαλκάνιοι είναι έτσι- ή του ύψους ή του βάθους. Ταξιδεύω από τα Σκόπια στην Πρίστινα. Από την Πρίστινα στο Βελιγράδι. Με «συνοδεύει» το χιόνι που κρύβει, προσωρινά, τα νέα σύνορα μεταξύ αυτών των κατακερματισμένων λαών που κάποτε ζούσαν μαζί. Με «συνοδεύουν» και πολλές διαφημίσεις κινητής τηλεφωνίας. Πάρα πολλές διαφημίσεις. Ζούμε στην εποχή της επικοινωνίας και τα κινητά εδώ πέρα τα βλέπεις παντού. Είναι κάτι περισσότερο από μόδα. Οι εταιρείες κινητής τηλεφωνίας φτιάχνουν πιασάρικες αφίσες, καλούν τους ανθρώπους να ζήσουν τη στιγμή. Γιατί η ζωή είναι πολύτιμη και περνάει γρήγορα. Καθώς βλέπω τις διαφημίσεις, θυμάμαι αυτό που ένας καλλιτέχνης μου είχε πει στην Πρίστινα: «Εμείς αρχίσαμε να σφαζόμαστε και να μη μιλιόμαστε μεταξύ μας τη στιγμή που κυκλοφορήσαν στην αγορά τα κινητά». Τους νέους στα Σκόπια, στην Πρίστινα, στο Βελιγράδι μπορεί να τους χωρίσουν οι εθνικές μυθολογίες. Τους ενώνoυν οι ίδιες μάρκες κινητών και τα ίδια, σχεδόν, ring tones…

●●●
«Εμείς τη σκαπουλάραμε». Στο Βελιγράδι, στο ίδιο ξενοδοχείο όπου μένω, μένει και ένας Βούλγαρος δημοσιογράφος, ο Κρίστο. Ήρθε και αυτός να κάνει ρεπορτάζ για το Κόσοβο. «Εμείς και οι Ρουμάνοι τη σκαπουλάραμε», μου λέει, «μπήκαμε στην Ευρώπη. Κανείς δεν ασχολείται πια με τα σύνορα. Τούτοι εδώ έχουν ακόμη πολλά να τραβήξουν». Στην παλαιά Γιουγκοσλαβία έλεγαν ότι το πιο σύντομο ανέκδοτο είναι: «Η δημοκρατία θα έρθει από τη Βουλγαρία». Τώρα η Βουλγαρία είναι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ οι Γιουγκοσλάβοι που κάποτε ταξίδευαν ελεύθεροι περνούν από σαράντα κύματα για μια βίζα. Η λέξη που ακούγεται συχνότερα σε αυτά τα μέρη είναι η λέξη βίζα. Οι νέοι βλέπουν το μέλλον τους κάπου αλλού. Κάπου, όπου οι εθνικοί ύμνοι και τα ονόματα των δρόμων δεν αλλάζουν κάθε πενήντα χρόνια…

●●●
Πότε είσαι στα Βαλκάνια. Το βράδυ μαζευόμαστε στην οδό Σκανταρλία, στο Βελιγράδι, με τα ωραία εστιατόρια, καμιά δεκαριά Βαλκάνιοι- δημοσιογράφοι και μη- και πιάνουμε κουβέντα. Από ποια σημάδια μπορείς να καταλάβεις ότι είσαι στα Βαλκάνια, ρωτάει ο Σλόμπονταν, Σέρβος συγγραφέας από το Νόβι Σαντ. (Έχει φέρει ένα βιβλίο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα με αληθινές ιστορίες νέων από τα Δυτικά Βαλκάνια, που περιγράφουν το τι τραβάνε για να πάρουν μια βίζα για τη Δύση). Έτσι, μεταξύ σοβαρού και αστείου, αρχίζουμε και κατεβάζουμε ιδέες, προσπαθώντας να καταρτίσουμε έναν κοινό «βαλκανικό τιμοκατάλογο»…

●●●
Καταλαβαίνεις ότι είσαι στα Βαλκάνια όταν βλέπεις ότι οι μουσουλμάνοι είναι μεγάλοι πότες. Γιατί τα Βαλκάνια είναι το μοναδικό μέρος στον κόσμο, όπου οι μουσουλμάνοι πίνουν πιο πολύ ακόμη και από τους χριστιανούς. Καταλαβαίνεις ότι εί σαι στα Βαλκάνια όταν βλέπεις ότι το μαγικό ποτό λέγεται ρακί. Εκτός από ποτό, το ρακί στα Βαλκάνια θεραπεύει όλες τις παθήσεις, από τη γρίπη μέχρι την αρθρίτιδα. Μερικές φορές χρησιμοποιείται και για εντριβή. Καταλαβαίνεις ότι είσαι στα Βαλκάνια γιατί παντού επικρατεί το ντουμάνι. Τα Βαλκάνια είναι το τελευταίο μέρος στην Ευρώπη όπου οι άνθρωποι καπνίζουν ακόμη στα τρένα και στα λεωφορεία. Το είδα αυτές τις μέρες με τα μάτια μου. Μία στο Κόσοβο και μία στη Σερβία, στο λεωφορείο που μας έφερνε στο Βελιγράδι. Το τσιγάρο, όπως και ο εθνικισμός, ήρθε στα Βαλκάνια από την Ευρώπη. Εκεί κάποια στιγμή το αποκήρυξαν, όπως αποκήρυξαν και τον εθνικισμό. Εδώ το λατρεύουν ακόμη, όπως λατρεύουν και τον εθνικισμό. Τα Βαλκάνια είναι σήμερα το κέντρο του λαθρεμπορίου τσιγάρων (όπως και του λαθρεμπορίου «πατριωτισμού»). Καταλαβαίνεις ότι είσαι στα Βαλκάνια, αν διαβάσεις ένα σχολικό βιβλίο Ιστορίας και σου φανεί ότι είναι γραμμένο από το Γενικό Επιτελείο Στρατού. Είσαι στα Βαλκάνια όταν πάντα βρίσκεται κάποιος που σου ανοίγει την πόρτα και την ψυχή προτού μάθει το όνομά σου. Είσαι στα Βαλκάνια όταν σε ρωτούν από πού είσαι, σε τι Θεό πιστεύεις και πόσα λεφτά βγάζεις πριν καν μάθουν το όνομά σου. Εάν σε κλέβει ο ταξιτζής είσαι σίγουρα στα Βαλκάνια. Καταλαβαίνεις ότι είσαι στα Βαλκάνια όταν τις συνεντεύξεις με τα σημαίνοντα πολιτικά πρόσωπα τις κάνεις σε καφετέρια. Γιατί τα Βαλκάνια είναι ένα μεγάλο χωριό, που προσπαθεί να μιμείται το Παρίσι και το Λονδίνο. Είσαι στα Βαλκάνια όταν οι άνθρωποι, ακόμη και μέσα στην ακραία φτώχεια, έχουν κάτι το αριστοκρατικό στο βλέμμα. Είσαι στα Βαλκάνια όταν βλέπεις ότι για τα δεινά μας κατηγορούμε πάντα τους άλλους, ποτέ τους εαυτούς μας. Γιατί οι Βαλκάνιοι νομίζουν ότι είναι θεοί και οι θεοί δεν γνωρίζουν τι σημαίνει αυτοκριτική και δεν έχουν ανάγκη από βελτίωση.

Είσαι στα Βαλκάνια όταν βλέπεις ολόκληρα έθνη, σαν την αράχνη, να υφαίνουν τον ιστό που τους απομονώνει από τον κόσμο και μετά να ονομάζουν τον ιστό «εθνική αξιοπρέπεια». Εάν δεις πολλές δορυφορικές κεραίες να ξέρεις ότι είσαι στα Βαλκάνια.

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com