Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΜΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ

Σε τούτες τις περιπτώσεις δεν έχουμε να κάμουμε με την ιστορία. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια τάση που πότε με άλλοθι την καταστροφή των παραδομένων «μύθων», πότε υπακούοντας στην ιδεολογική ερμηνεία της ιστορίας, οδηγεί με ασφάλεια στο ίδιο αποτέλεσμα: στην καταστροφή όποιας δυνατότητας μιας ιστορικής κατανόησης των φαινομένων. Είναι λοιπόν η ιστορία ένα ξέφραγο αμπέλι, απ΄ όπου κανείς τρυγάει ό,τι νομίζει, είναι μια άμορφη μάζα; Κανένα όριο στη σύλληψη και την ερμηνεία της, κανένα όριο ανάμεσα στο χθες και στο σήμερα; Τίποτα λοιπόν μέχρι σήμερα δεν έχει θεμελιωθεί, η ιστορία μπορεί να είναι κατά βούλησιν όλα; Η Λερναία Ύδρα του υποκειμενισμού, του σολιψισμού, της εθνικής ιδεολογίας δεν έχασε ακόμη κανένα κεφάλι;

Κι εν τέλει. Ποιος διάλογος μπορεί να γίνει στο πλαίσιο ενός συμψηφισμού που παραχαράσσει το παρελθόν για να τιμωρήσει τάχα το σήμερα, στο πρόσωπο της κρατικής πολιτικής του Ισραήλ; Αλλά και ποιος διάλογος μπορεί να γίνει με μιαν αντίληψη η οποία με άλλοθι τη βιογραφία μιας μεγαλοφυΐας, μας ξαναρίχνει στο παρελθόν, μπάζοντας τη ρατσιστική μεταφυσική του έθνους-περιούσιου λαού από το παράθυρο; Μπορεί άραγε ο διάλογος να αρχίζει πάντα από το μηδέν, όταν αυτό το μηδέν, το σημείο εκκίνησης, δεν είναι ποτέ σταθερό, όταν μετακινείται κατά το δοκούν, όταν οι προκείμενες του διαλόγου δεν είναι γνωστές κι όταν δεν υπάρχουν κανόνες του παιχνιδιού; Μπορεί άραγε να γίνει διάλογος όταν τίποτα δεν είναι σταθερό, όταν κάθε πρωί αρχίζει η ιστορία από την αρχή, όταν η ιστορία γίνεται μια εύπλαστη μάζα, που αρκεί να τη φτύσει ο κάθε ανθρωποθεός για να της δώσει τη μορφή που νομίζει;

Μπορεί άραγε να γίνει διάλογος όταν κανένας άξονας της συζήτησης δεν είναι σταθερός, όταν τα ερωτήματα που θέτουμε δεν έχουν το ίδιο νόημα, όταν είναι διαρκώς τα πάντα υπό αμφισβήτηση; Σε ποια γλώσσα λοιπόν καλούμαστε να μιλήσουμε; Κι εν τέλει, σ΄ αυτό το δικαστήριο ποιος είναι ο εισαγγελέας και τι ακριβώς δικάζει;

Ο Δημήτρης Αρβανιτάκης είναι ιστορικός- υπεύθυνος εκδόσεων και έρευνας του Μουσείου Μπενάκη