3.000 Σταχτοπούτες, από την Κίνα έως την Ελλάδα

Υπάρχουν περί τις 3.000 παραλλαγές της Σταχταπούτας, ανάμεσά τους και αρκετές ελληνικές, σύμφωνα με ένα νέο παιδικό βιβλίο αφιερωμένο στο γνωστό παραμύθι
Όλοι ξέρουμε το παραμύθι της Σταχτοπούτας όπως μας το μετέδωσαν οι αδελφοί Γκριμ και ο Περό. Ελάχιστοι ξέρουν όμως ότι υπάρχει και μια Ελληνίδα Σταχτοπούτα, η λεγόμενη Σταχτομάρω, ή μια Ρωσίδα, η Βασίλισσα η Όμορφη, μια Ινδιάνα που λέγεται Σημαδεμένο Πρόσωπο και μια Κινέζα, η Γιε Σεν. «Υπάρχουν περί τις 3.000 παραλλαγές της Σταχτοπούτας», λέει στα «ΝΕΑ» η Χριστίνα Μανιά, συγγραφέας του παιδικού εικονογραφημένου βιβλίου «Οι Σταχτοπούτες του κόσμου». Έχοντας σπουδάσει συγκριτική λογοτεχνία με ειδίκευση στη συγκριτική μελέτη των παραμυθιών, η συγγραφέας είχε την ιδέα έπειτα από μια μικρή εισαγωγή να καταγράψει τις ιστορίες που έχουν παραδοθεί για εννέα Σταχτοπούτες που συναντάμε στην υφήλιο: τη βορειοαμερικανική (ινδιάνικη), την πορτογαλική, την ελληνική, την αιγυπτιακή, τη ρωσική, την κινεζική, των Ιαμαλαΐων, την ινδική και την ινδονησιακή.

«Το σημαντικότερο για μένα είναι η ιδέα της πολυπολιτισμικότητας», λέει η Χριστίνα Μανιά. «Να μαθαίνουμε στα παιδιά και να θυμίζουμε στον εαυτό μας ότι δεν είμαστε μόνοι μας στον κόσμο και να βρίσκουμε αυτά που μας ενώνουν».

ΙΝFΟ

Χριστίνα Μανιά, «Σταχτοπούτες του κόσμου», Εκδ. Ιntro Βooks, τιμή: 20 ευρώ.

Μέχρι σήμερα δεν έχει πάντως διαπιστωθεί με βεβαιότητα η αφετηρία των παραμυθιών. «Μια θεωρία στην οποία πίστευαν και οι αδελφοί Γκριμ είναι ότι αφετηρία είναι οι Ινδοευρωπαίοι και οι Άριοι που σκορπίστηκαν στον κόσμο. Άλλοι μιλούν για τους Ινδούς και άλλοι δεν δέχονται καμία από αυτές τις εξηγήσεις γιατί βρέθηκαν παραμύθια με τον ίδιο πυρήνα σε λαούς που δεν ήρθαν ποτέ σε επαφή με άλλους λαούς, όπως συμβαίνει στην Αυστραλία. Ούτε ο χρόνος γέννησης είναι γνωστός. Ξέρουμε όμως ότι η αιγυπτιακή παραλλαγή με ηρωίδα μια Ελληνίδα, τη Ροδόπη, αναφέρεται ήδη στον Στράβωνα».

Γύρω από την ερμηνεία των παραμυθιών έχουν επίσης αναπτυχθεί πολλές θεωρίες. Πιθανόν, λέγεται, να είναι στοιχεία της καθημερινής ζωής στις πρωτόγονες κοινωνίες που μεταλλάχθηκαν σε δοξασίες. «Σύμφωνα με τον σημειολόγο Βλαντίμιρ Προπ, τα αγόρια στις πρωτόγονες κοινωνίες πήγαιναν στο δάσος για να ανδρωθούν», λέει η συγγραφέας. «Ήταν μια περίοδος μύησης και έστελναν μαζί με τα αγόρια και μια κοπέλα, για να τα φροντίζει αλλά και να τα ανδρώνει σεξουαλικά. Όταν επέστρεφε, έπρεπε να ξαναγίνει αγνή για να παντρευτεί, οπότε ο μάγος έκανε μια τελετή εικονικού θανάτου και αναγέννησης».

«Σύμφωνα με άλλες θεωρίες, η Σταχτοπούτα, για να μεγαλώσει, πρέπει να ξεπεράσει το εμπόδιο της μητριάς. Αυτό έχει να κάνει με τον γυναικείο ανταγωνισμό για την εύνοια του πατέρα αλλά και με το ότι για να γίνει η κόρη γυναίκα, πρέπει η μητέρα να αφήσει τη δική της θέση ως γυναίκα. Και επειδή αυτό είναι πολύ σκληρό, στη θέση της μάνας, λέει άλλη θεωρία, τοποθετείται η μητριά».

Κάθε παραμύθι του βιβλίου συνοδεύεται από μια δύο επεξηγηματικές φράσεις για τα παιδιά, γραμμένες πάνω στην ωραία εικονογράφηση του Γιώργου Σγουρού, εικονογράφου που συνεργάζεται με εκδοτικούς οίκους στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έτσι το παιδί μαθαίνει ότι τα παπούτσια δεν είχαν δεξί και αριστερό μέχρι το 1850 ή ότι η στάχτη είναι σύμβολο ταπεινότητας και πένθους.
Η Σταχτομάρω

«Μια φορά και έναν καιρό ήταν μια γυναίκα που είχε τρεις κόρες. Η μικρότερη μόνο, η Μάρω, ήταν δικό της παιδί. Οι τρεις κοπέλες έγνεθαν κάθε μέρα τα προικιά τους. Μια μέρα τής είπαν πως όποιας κοπεί το λινάρι θα μεταμορφωθεί η μάνα της σε αγελάδα. Η έρμη η Μάρω, που ήταν η μόνη που είχε μάνα, έγνεθε όσο προσεκτικά μπορούσε, αλλά κάποια στιγμή που δεν κοιτούσε η μια αδελφή τής έκοψε το λινάρι. Ευθύς αμέσως η Μάρω έτρεξε στο σπίτι και τι να δει; Η μάνα της είχε γίνει αγελάδα. Όταν το βράδυ γύρισε ο πατέρας, οι άλλες δύο του είπαν ότι βρήκαν μια αγελάδα στο δρόμο και την έφεραν στο σπίτι. Ο πατέρας αποφάσισε να τη σφάξουν, για να τη φάνε. Η Μάρω τον εκλιπαρούσε να μην το κάνει, γιατί ήταν η μάνα της. Μάταια, όμως, αφού δεν την πίστεψε. Η Μάρω πήρε τα κόκαλα της αγελάδας και τα έθαψε.

Σαράντα μέρες προσευχόταν και θυμιάτιζε τον τάφο της μάνας της κι έριχνε στάχτες πάνω της, γι΄ αυτό κι όλοι τη φώναζαν Σταχτομάρω (…)». Αυτή είναι η αρχή της ελληνικής εκδοχής της «Σταχτοπούτας» που, όπως πάντα, έχει αίσιο τέλος.