Υπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Όταν ο Οδυσσέας δεν νοσταλγεί την Ιθάκη

Μαθαίνω ότι οι Τσέχοι μετέφρασαν τελικά ένα από τα βιβλία του Κούντερα γραμμένα στα γαλλικά. Εάν οι πληροφορίες μου είναι σωστές, πρόκειται για το βιβλίο « Η Αθανασία». Εδώ και μερικά χρόνια ο Κούντερα δεν γράφει πια στα τσέχικα. Και γι΄ αυτόν τον λόγο οι συμπατριώτες του, του κρατούν κακία. Κάποιοι τον κατηγορούν ότι πρόδωσε τη μητρική γλώσσα. Άλλοι ότι δεν πάσχει από νοσταλγία για την πατρίδα του. Τώρα που είπα τη λέξη νοσταλγία, θέλω να μιλήσω για μια ιδιαίτερη πλευρά της. Είναι μεγάλος μπελάς, ξέρετε, το να βρίσκεσαι στη θέση του μετανάστη και να μη δείχνεις σημάδια νοσταλγίας για τη χώρα καταγωγής σου. Σε βλέπουν τουλάχιστον με καχυποψία. Αν είσαι μετανάστης και δηλώσεις ότι δεν πάσχεις από νοσταλγία, σοκάρεις και σκανδαλίζεις. Σε βλέπουν σαν έσχατη παραδοξολογία. Ο καθωσπρέπει μετανάστης πρέπει να καίγεται, οπωσδήποτε, από τον καημό της επιστροφής στην Ιθάκη. Όσοι έχουν διαβάσει την « Άγνοια» του Κούντερα θα θυμούνται την Ίρενα και τον εραστή της Γκούσταβ. Είναι και οι δύο μετανάστες στο Παρίσι. Η Ίρενα ήρθε στο Παρίσι από την Τσεχία. Εγκατέλειψε την Πράγα όταν εισέβαλαν εκεί τα σοβιετικά τανκς. Δούλεψε σκληρά για να μπορέσει να προσαρμοστεί στη νέα της πατρίδα. Ο Γκούσταβ είναι επιχειρηματίας και ήρθε στο Παρίσι από τη Σουηδία. Ο λόγος που εγκατέλειψε την πατρίδα του δεν ήταν ούτε η δικτατορία ούτε η ανέχεια. Απλά δεν χώνευε την πόλη όπου γεννήθηκε. Όταν το καθεστώς του «υπαρκτού» καταρρέει στην Τσεχία, ο Γκούσταβ είναι περιχαρής. Σκέφτεται ότι τώρα μπορούν μαζί με την Ίρενα να επισκεφθούν την Πράγα. «Είμαι ενθουσιασμένος που θα έρθω σε επαφή με την πόλη σου» της λέει. Και η Ίρενα απαντά: «Δεν είναι πια η πόλη μου η Πράγα». Ο Γκούσταβ σοκαρίστηκε. Οι Γάλλοι φίλοι της Ίρενα επίσης σοκάρονται όταν εκείνη κάνει δηλώσεις αυτού του τύπου. Τους εκπλήσσει το γεγονός που εκείνη, μια φτωχή Τσέχα πρόσφυγας, δεν πάσχει από νοσταλγία. Τον Γκούσταβ όμως, που είναι Σουηδός, κανείς δεν τον κοιτά στραβά επειδή δηλώνει ότι δεν θέλει να πατήσει το πόδι του στη πόλη όπου γεννήθηκε. Το αντίθετο, «όλοι τον επευφημούν σαν έναν συμπαθητικό Σκανδιναβό εξαιρετικά κοσμοπολίτη, που ξέχασε κιόλας πού έχει γεννηθεί». Ο Γκούσταβ είναι ο «τουρίστας» της υπόθεσης ας πούμε. Ως εκ τούτου, του επιτρέπονται οι ελεύθερες επιλογές. Η Ίρενα δεν είναι παρά μια φτωχή πρόσφυγας. Για να τη συμπαθούν, εκείνη πρέπει να είναι «μια νέα γυναίκα που υποφέρει εξόριστη από τη χώρα της». Για να τη συμπαθούν, εκείνη πρέπει να προκαλεί τον οίκτο. Από τη στιγμή που δεν θα προκαλεί πια τον οίκτο, αυτοί που τη συμπαθούν θα απομακρυνθούν. Θα πουν, ίσως, ότι είναι περίεργη και ύποπτη. Θα πουν, ίσως, ότι είναι και θρασύς. Το να δηλώσεις ότι δεν πάσχεις από νοσταλγία, αποτελεί μια πράξη επιλογής και ελευθερίας. Τέτοια πράγματα όμως ταιριάζουν στους «τουρίστες»: στον Σουηδό, στον Αυστραλό, στον Αμερικανό. Όχι στους Πακιστανούς, στους Αλβανούς, στους Ινδούς. Εκείνοι δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον αν μιλούν σαν κι εμάς, αν γράφουν σαν κι εμάς, αν επιλέγουν σαν κι εμάς. Δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον εάν δεν καίγονται από καημό και νοσταλγία. Η ξενιτιά είναι ένα επικίνδυνο και επώδυνο ταξίδι. Μέσα στην τραγικότητά της υπάρχει και μια υπέροχη πλευρά: η συνάντηση με το άγνωστο. Υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν την επιστροφή στο γνωστό. Υπάρχουν άλλοι που αγαπούν το ταξίδι στο άγνωστο. Ο Οδυσσέας δεν βιάζεται πάντα να επιστρέψει στην Ιθάκη…

Ιnfo.Μίλαν Κούντερα, «Η άγνοια», Εκδ. Εστία. (Να σημειώσω την καταπληκτική μετάφραση του Γιάννη Χάρη)

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com