Φαινόμενα

Η σωτηρία της ψυχής…

Πρωταγωνιστές από έναν κόσμο του οποίου το μυστήριο έπλασαν αυστηρές απαγορεύσεις της θρησκείας και της παράδοσης, το Άγιον Όρος
Γωνιές που φωτίζονται μυστηριακά από κεριά και λάμπες πετρελαίου, σκιές ανθρώπινες και πρόσωπα που για λίγο αποκαλύπτει η κάμερα και μαζί μια ιστορία. Τη δική τους ιστορία. Καθένα τους εγκατέλειψε όσα ορίζουν στις κοινωνίες την ανθρώπινη ζωή και μαζί το άλγος που τους προκαλούσε, για ένα άλλο, της στέρησης. Αυτό όμως είχε την υπόσχεση της σωτηρίας της ψυχής με προσευχές και απομόνωση. Είχε την απαλλαγή από τις ευθύνες και την αγωνία τους. Ήταν μια φυγή. Από διαφορετικούς για τον καθέναν τρόμους. Του θανάτου από ναρκωτικά. Αλλά και του μεγαλώματος ενός παιδιού.

Τις σκιές αυτού του κόσμου αναζήτησαν οι τηλεοπτικοί προβολείς σε ένα έξοχο ντοκιμαντέρ, με εικόνες υψηλής αισθητικής και διακριτικής υποταγής στους κανόνες του. Οδοιπόρος ανάμεσά τους ο Σταύρος Θεοδωράκης, να αναζητεί φράσεις, εξομολογήσεις, εικόνες ψυχής, και μαζί του κάμερες σε χέρια ή μάλλον ματιές διακριτικά επίμονες στις αθέατες λεπτομέρειες για να συμπληρώσουν στο τελικό αποτέλεσμα την ατμόσφαιρα που του ταίριαζε ανάμεσα στον μύθο και την πολύ, μα πολύ ανθρώπινη πραγματικότητα.

Στη Μονή Εσφιγμένου, στους «αντάρτες», όπως λένε τους μοναχούς της, γιατί αρνούνται μερικούς από τους βασικούς κανόνες του Αγίου Όρους αλλά μένουν πιστοί σε όλους τους άλλους, που κρατούν το μυστήριο της φυγής και της «άλλης ζωής», βρήκε γωνιές ανοιχτές για τις κάμερες η εκπομπή. Με μια σκηνή που θύμιζε «αντάρτικο» ξεκίνησε, καθώς ο δημοσιογράφος με τον μοναχό οδηγό του φτάνουν στα όρια του τείχους που περιβάλλει το Όρος. «Ώς εδώ ο κόσμος, από εδώ και πέρα το Όρος». Και ανασηκώνουν το συρματόπλεγμα, σκαρφαλώνουν το τοιχάκι και μπαίνουν στο «αλλού».

«Έτσι μπαίνετε;». «Ναι, έτσι. Στην Ελλάδα βρισκόμαστε». Φράση που η τετριμμένη της έννοια, εκεί, στο μυθικό όριο των δυο κόσμων αποκαλύπτει με απλότητα την απόλυτη σύνδεσή τους. Και πρώτ΄ απ΄ όλα μέσα από τα ανθρώπινα που παραμένουν ίδια και από τις δυο πλευρές. Στη μια με πράξεις, στην άλλη με απαγορεύσεις.

«Μιλάτε καθόλου μεταξύ σας για την προηγούμενη ζωή σας;» ρωτάει ο Σταύρος Θεοδωράκης δυο αδέλφια που βρέθηκαν στο μοναστήρι. «Όχι, απαγορεύεται». «Και το βράδυ πριν κοιμηθείτε τι σκέφτεστε;». «Για τη θρησκεία, τέτοια πράγματα». Και η μάνα που έμεινε πίσω; «Της φύγαμε εμείς, αλλά πήγαν άγγελοι Κυρίου. Για κάθε μοναχό που φεύγει από ένα σπίτι ένας άγγελος Κυρίου πηγαίνει στη θέση του». Σε όλους τους ανθρώπινους πολιτισμούς οι μυθολογίες ήταν πλανεύτρες. Ένας μοναχός λίγο μεγαλύτερος από τους δυο αδελφούς άφησε σύζυγο και γιο ενάμισι έτους, «στα χέρια του Αγίου Ιωσήφ και της Παναγιάς. Το πήγα στην εκκλησία και παρακάλεσα την Παναγιά να το φροντίζει»… Και πώς μεγάλωσε, πώς ζει χωρίς τον πατέρα του; «Τον φροντίζει πολύ καλά η Παναγιά».

Και στα μαγειρεία, φωτιές και τεντζερέδια και σεφ η «Κυρία Θεοτόκος», ο μάγειρας βοηθός της. Μια στιγμή χιούμορ; Όχι απολύτως, αλλά είναι και η μοναδική ανάλαφρη νότα.

Παντού μάτια χαμηλωμένα- «οι μοναχοί σε κοιτούν μόνο μια φορά»- για να μην πετύχουν τη ματιά σου, ίσως, που κρύβει εικόνες από τον κόσμο που άφησαν. «Γυναίκες εδώ; Να κάνουν μπάνιο γυμνές; Πώς θα προσευχηθώ μετά; Άνθρωποι είμαστε κι εμείς», λέει καθώς σκύβει στα μελίσσια του ο μελισσοκόμος της μονής.

Η ιστορία του άβατου, όμως, αποδεικνύεται από παλαιά δημοσιεύματα, πως αποτελούσε σπορ για πλούσιες και ισχυρές κυρίες, για τον κόσμο που έβλεπε πάντα στις απόλυτες απαγορεύσεις την επιβεβαίωση της εξουσίας του, της δύναμής του να τις υπερβαίνει.


«Ο πόλεμος είναι παντού»

Και ο μοναχός «Γρανάζης», ο εφευρέτης, 40 χρόνων, και δεν θέλει να δώσει τις πατέντες του στην αγορά για να βγάλει λεφτά «αν ήθελα, θα τά ΄χα, εδώ ήρθα γιατί δεν τα θέλω».

Ανάμεσα στις σκιές των μοναχών και μια ακόμη, κουλουριασμένη «πλάτη» για να μη δει κανένα χαρακτηριστικό της ο φακός, μιλάει για τα ναρκωτικά που έπινε- «νεροχύτης είχα γίνει»και κλείστηκε στο μοναστήρι για τη σωτηρία του κορμιού και της ψυχής- «θα βάλω τη θέληση και αν βοηθήσει και ο Θεός θα καθαρίσω». Είναι πιο εύκολο στο μοναστήρι; «Ο πόλεμος είναι ίδιος παντού», θα πει η κουλουριασμένη σκιά δίνονται, άθελά της τον πραγματικό τίτλο στην εκπομπή.