Μετά την κατάρρευση

Το βίαιο, άγριο, αφόρητο σε βαναυσότητα και απελπισμένο κείμενο του Βασίλι Σίγκαρεφ ανέβασε η Κατερίνα Ευαγγελάτου στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου
Όταν το 1990 επισκέφτηκα τη Μόσχα μαζί με άλλους πολλούς και ανάμεσά τους τον αγαπητό φίλο, μακαρίτη πια, Κώστα Σταματίου, ήμουν πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου και ασκούσα και χρέη διευθυντή. Το τονίζω για να εξηγήσω πώς βρεθήκαμε με τον Σταματίου και την Ασπασία Παπαθανασίου καλεσμένοι δύο παραγόντων του σοβιετικού ακόμη, τότε, θεάτρου με θέμα τις πιθανές ανταλλαγές παραστάσεων ανάμεσα στις δύο χώρες. Οι καλεσμένοι μας μάς οδήγησαν με κλειστή Μπουίκ με φιμέ τζάμια σε μια εκτός της Μόσχας φτωχή περιοχή, πράγμα που μάς τρομοκράτησε αφού ήδη είχαν αρχίσει να οργιάζουν οι σοβιετικές μαφίες. Σταμάτησε ο οδηγός έξω από μια λαϊκή πολυκατοικία τραυματισμένη από ριπές μυδραλιοβόλου, πιθανόν από τη γερμανική επίθεση. Χτύπησε συνθηματικά μια ερειπωμένη πόρτα και βρεθήκαμε έκθαμβοι και κεχηνότες σε ένα περιβάλλον πολυτελέστερο από «GΒ», το εστιατόριο της «Μεγάλης Βρετανίας».

Περιβάλλον κοσμοπολίτικο, γαλλικά κρασιά της δεκαετίας του ΄60 και γαλλική κουζίνα. Εστιατόριο της σοβιετικής νομενκλατούρας. Αφού συζητήσαμε τα θεατρικά, ο Σταματίου ως δαιμόνιος δημοσιογράφος έθεσε το ερώτημα: «Για πέστε μας και για την πολιτική. Πού πάτε; Πώς πάτε;». Η απάντηση μας αποσβόλωσε. «Η δεξιά κρατάει ακόμη, έχει ερείσματα. Αλλά η αριστερά οργανώνεται και η επιρροή της αυξάνει». «Ποια είναι η δεξιά;» είπε ο Σταματίου. «Να, το Κομμουνιστικό Κόμμα». «Και ποια η Αριστερά;». «Ο Γιέλτσιν»!! Τα πάνω κάτω. Όσες μέρες βρισκόμασταν στη Μόσχα τα γαλατάδικα (σ΄ αυτή τη χώρα με τα απέραντα χλοερά λιβάδια και τις παχιές αγελάδες) ήταν κλειστά λόγω ελλείψεως γάλατος. Η τηλεόραση παρουσίαζε συνεχώς μπλόκα της αστυνομίας που συνελάμβανε φορτηγά φορτωμένα με κρέατα που έφταναν σε άτυπες αγορές διακινούμενα από μαυραγορίτες. Στο Μαυσωλείο του Λένιν, που άλλοτε χρειαζόταν να περιμένεις στην ουρά ένα εικοσιτετράωρο, βρήκαμε τρεις Ιάπωνες να προηγούνται. Ουρές υπήρχαν στη Μόσχα ενός χιλιομέτρου στα ΜακΝτόναλντ και στο σινεμά που πρόβαλλε το «Ράμπο Νο 2»!! Κυριακή πρωί, όταν βγήκαμε από το ξενοδοχείο «Ουκρανία», πέρα από τον Μόσκοβα, έφτασε στις μύτες μας έντονη η μυρουδιά του λιβανιού που ερχόταν από τις εκκλησίες που ήταν κατάμεστες. Και έξω από το ξενοδοχείο, ανάπηροι του πολέμου στο Αφγανιστάν πουλούσαν τα παράσημά τους σε Αμερικανούς προσκόπους, τουρίστες στη Μόσχα, αντί ενός πακέτου Παλ Μαλ. Μέσα στο λόμπι του τεράστιου ξενοδοχείου κοριτσάκια δώδεκα και δεκατριών ετών, βαμμένα σαν βουβές βαμπ, «προσφέρονταν» για ένα δυο ρούβλια, όταν το ρούβλι αντιστοιχούσε σε ένα δολάριο.

Η Παπαθανασίου, με μεγάλη πείρα επισκέψεων στη Σοβιετική Ένωση, γνωρίζοντας πρόσωπα και πράγματα, όταν φτάσαμε στο αεροδρόμιο και μας υποδέχτηκε μια ομάδα επιφορτισμένων γι΄ αυτό, είπε: «Δεν άλλαξε τίποτε, ο Γκορμπατσόφ είναι αχυράνθρωπος». «Γιατί το λες;» της είπα. «Μα, βλέπω πως επικεφαλής της αντιπροσωπείας υποδοχής είναι ο Στεπάν» είπε. «Και τι εστί Στεπάν;» ρώτησα. «Απελάθηκε πριν χρόνια από την Ελλάδα ως σταλινικός κατάσκοπος» είπε με νόημα.

Όταν πριν δεκαπέντε χρόνια επισκέφτηκε την Αθήνα η πεζογράφος Τολστόγια, εγγονή του Αλεξέι Τολστόι, συγγραφέας μιας συνταρακτικής συλλογής διηγημάτων που μετέφρασε ο Αλέξης Πάρνης για την Εστία με το τίτλο «Το ποτάμι Ορκεβίλ», τής παρέθεσε δείπνο η εκδότις της Εστίας. Καλεσμένοι μερικοί συγγραφείς Έλληνες του οίκου. Ρώτησα την Τολστόγια πώς είναι τα πράγματα με την περεστρόικα και μού αφηγήθηκε χωρίς σχόλια την παρακάτω ιστορία. Ο Γκορμπατσόφ διόρισε νέα συντακτική επιτροπή στην περίφημη λογοτεχνική επιθεώρηση «Λιτερατούρναγια Γκαζέτα». Η επιτροπή, ανάμεσά της πρωτεύουσα θέση είχε η Τολστόγια, αποφάσισε να φιλοξενούνται τακτικά στις σελίδες του περιοδικού λογοτέχνες που έγραφαν ρωσικά στην εξορία. Έδωσε εντολή στους τεχνικούς του περιοδικού και στον διευθυντή που παρέμεινε στη θέση του ως εγγυητής της παράδοσης. Πέρασαν πέντε νέα τεύχη και τίποτε δεν δημοσιεύτηκε από τα επιλεγμένα κείμενα της επιτροπής.

Η Τολστόγια τηλεφώνησε στον διευθυντή, εκείνος δήλωσε ωμά ότι δεν θα δημοσιεύσει τίποτα. «Γιατί;» ρώτησε η συγγραφέας. «Διότι τα κείμενα αυτά είναι αντιδραστικά» είπε ο κατεστημένος διευθυντής· «θα μπουν, είναι εντολή άνωθεν» τού επεσήμανε η Τολστόγια. «Δεν θα μπουν» πεισμάτωσε εκείνος. «Ξέρεις», είπε η συγγραφέας, «εγώ δεν κάνω πίσω. Είμαι μπουλντόζα». «Κι εγώ, συντρόφισσα», είπε ήρεμα εκείνος, «είμαι ΤΕΛΜΑ»!! Ανάμεσα στην μπουλντόζα και το τέλμα, τη σορό του Λένιν και τον Ράμπο, τις ματρόσκες και τα ΜακΝτόναλντ, τους μαυραγορίτες και την αριστερά του Γιέλτσιν, το «δεξιό» Κόμμα και τα κλειστά γαλατάδικα, τους εξευτελιζόμενους αναπήρους και τα πορνίδια, ανάμεσα στους νοσταλγούς του τσάρου και τους νοσταλγούς του Στάλιν, για δεκαπέντε τώρα χρόνια συνθλίβεται μια νέα γενιά που μιμείται τις συμμορίες της Νέας Υόρκης και τη ζούγκλα του Μαυροπίνακα.

Το τρομερό, βίαιο, άγριο, αφόρητο σε βαναυσότητα και απελπισμένο κείμενο του Βασίλι Σίγκαρεφ, που ανέβασε η Κατερίνα Ευαγγελάτου στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού στη στέγη της Β΄ Σκηνής τού Από Μηχανής Θεάτρου, είναι μια ωμή, νατουραλιστική απεικόνιση μιας νεολαίας εν μέσω αδυσώπητων μαφιόζων, προαγωγών, ναρκομανών, διεστραμμένων, πορνών- δολωμάτων, εμπόρων και χρηστών ουσιών, που φαίνεται πως είναι η σημερινή Ρωσία. Σε πιάνει απελπισία, όταν μάλιστα στα νιάτα σου κυνηγήθηκες για ιδέες που υπόσχονταν ν΄ αλλάξει ο κόσμος και πάλευες γι΄ αυτό, να διαπιστώνεις πως ογδόντα και ενενήντα χρόνια μετά την Επανάσταση, ύστερα από μια συστηματική πλύση εγκεφάλων, μια εκπαίδευση και μια κουλτούρα μεθοδικής διδασκαλίας του διαλεκτικού υλισμού, το κοινωνικό τοπίο είναι πεδίο δολοφόνων, βιαστών, πορνοβοσκών, λαθρεμπόρων, εκβιαστών και σαδομαζοχιστών. Από το φίμωτρο μια ολόκληρη κοινωνία πέρασε στην αχαλίνωτη κούρσα προς την ακολασία, τη διαστροφή και τον απελπισμένο θάνατο. Ο Σίγκαρεφ μεταγράφει με αφομοιωτική ικανότητα αξιοθαύμαστη για την ηλικία του (το έργο γράφτηκε το 2001 και παίχτηκε το 2002, όταν ήταν είκοσι πέντε χρόνων) τον Μποντ του «Σωσμένου», τον «Ζούκο» του Κολτές, τη Σάρα Κέιν, τον Ρέινβενχιλ του «Σόπινγκ και Φάκινγκ» και συμπλέει με το «Μότορταουν» που παίζεται στο «Θέατρο του Νέου Κόσμου».

ΙΝFΟ

«Πλαστελίνη» του Β. Σίγκαρεφ. Από την Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου – Από Μηχανής Θέατρο (Ακαδήμου 13, Μεταξουργείο τηλ. 210.5231131).

Τρυφερές ανθρώπινες στιγμές

Η Ευαγγελάτου, έχοντας στη διάθεσή της μια ωμή πιστή μετάφραση της Αθηνάς Παραπονιάρη, επεξεργασμένη από την ίδια, τα αναρχικά στη διάταξή τους σκηνικά του Ζαμάνη, την κινηματογραφική μουσική του Γασπαράτου που εξαίρει τις συγκρούσεις, την έξοχη διδασκαλία κίνησης του Ερμή Μαλκότση και τους σοφούς φωτισμούς της Μάσχα, έστησε μια συνταρακτική παράσταση, ένα θεατρικό ντοκιμαντέρ, με έξοχες λυρικές, τρυφερές ανθρώπινες στιγμές ευαισθησίας.

Η Ευαγγελάτου, όμως, ξέρει να διδάσκει ρόλους και δημιούργησε μια ζοφερή αλλά υποκριτικά θεσπέσια τοιχογραφία. Ο Νικόλας Αγγελής (Μαξίμ), η πάντα συνταρακτική Ναταλία Στυλιανού στους κεντρικούς ρόλους, όπως και η πολλά υποσχόμενη Τσιλιγκαρίδου (Νατάσα) ως πόλοι που γύρω τους περιφέρονται με ποικιλία προσωπείων ως γαλαξίες ο Ζαμπετάκης, η Θεοφάνους, ο Καλλιβρετάκης, ο Παπαδημητρίου, η Παπαληγούρα, η Παρασύρη, ο Τσακομίδης, ο Μ. Φωτόπουλος δίνουν υψηλό μάθημα ρεαλισμού.