Ο «ηλίθιος» του 20ού αιώνα

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΙΡΛΑΝΔΟΥΣ ΧΡΟΝΙΑ ΤΩΡΑ ΥΠΗΡΧΕ
ΕΝΑ ΘΕΜΑ ΕΞΑΦΑΝΙΣΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ
ΤΟΥΣ ΒΙΒΛΙΑ, ΕΝΑ ΚΟΜΜΑΤΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΠΟΥ, ΟΠΩΣ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΚΑΙ ΣΕ ΑΛΛΟΥΣ ΛΑΟΥΣ,
ΑΛΛΟΤΕ ΞΑΝΑΓΡΑΦΕΤΑΙ ΚΑΙ ΑΛΛΟΤΕ
ΑΠΟΣΙΩΠΑΤΑΙ: Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟΝ
Α΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ ΣΤΟ ΠΛΕΥΡΟ ΤΩΝ
ΕΓΓΛΕΖΩΝ. Ο ΣΕΜΠΑΣΤΙΑΝ ΜΠΑΡΙ ΤΗΝ
ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ
ΑΝΘΡΩΠΟΥ
Γράφοντας ιστορίες πολέμου κινδυνεύεις να είσαι μονομερής και προβλέψιμος. Επομένως η επαναφορά του ιστορικού παρελθόντος είτε γίνεται με όρους επαναδιαπραγμάτευσης είτε για την αποκατάσταση ζητημάτων που δεν τέθηκαν στην εποχή τους. Αν για την ιρλανδική Ιστορία αποτελούσε οριακή στιγμή ο αγώνας τους για ανεξαρτησία και αυτοδιάθεση (1916-1923), η συμμετοχή χιλιάδων στρατιωτών στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, στο πλευρό των Εγγλέζων, δημιούργησε συναισθήματα ενοχής, απορίας, θαυμασμού και αγανάκτησης μέχρι τις μέρες μας.

Το μυθιστόρημα του Σεμπάστιαν Μπάρι « Μακριά,πολύ μακριά » (2005), υποψήφιο για τα βραβεία Βooker και Ιmpac, επικεντρώνεται στις μάχες κατά των Γερμανών στη Φλάνδρα- ένα ειπωμένο λογοτεχνικά θέμα – μόνον που εδώ ο συγγραφέας συστρατεύεται στο πλευρό των Ιρλανδών, ταυτιζόμενος με τον παππού του, από τον οποίο εμπνεύσθηκε. Ο ήρωάς του δεν έχει καμιά ηρωική πρόθεση. Ο Γουίλι Νταν είναι ένας δεκαοκτάχρονος χτίστης στο Δουβλίνο με πατέρα αξιωματικό της Μητροπολιτικής Αστυνομίας. Έχει ακόμη τρεις αδελφές και είναι ερωτευμένος με την Γκρέτα, την πριγκιπέσα του, την οποία ο πατέρας της προορίζει για υπηρέτρια σε μια καλή οικογένεια. Βρισκόμαστε στα 1916, στην Ιρλανδία κάτι κινείται ανήσυχα σε σχέση με την Αγγλία, όμως η Ευρώπη ταρακουνιέται συθέμελα, αφού ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ξεσπάει τρομακτικός, σώμα με σώμα, έθνος με έθνος.

Ο Γουίλι, λόγω του ύψους του (1,65 μ.), δεν μπορούσε να γίνει αστυνομικός και έτσι η λύση του εθελοντή στον πόλεμο ήταν η πιο άμεση αλλά και η πιο απερίσκεπτη απόφαση. Κατατάσσεται στους Βασιλικούς Τυφεκιοφόρους του Δουβλίνου και καθώς διασχίζει χειροκροτούμενος την Αγγλία αναρωτιέται κατά πόσον αυτοί που χειροκροτούσαν γνώριζαν ότι οι στρατιώτες ήταν Ιρλανδοί. Μαζί με άλλους συμπατριώτες του βρίσκεται στα χαρακώματα της ευρωπαϊκής ηπείρου, οι Γάλλοι έχουν ήδη χάσει μισό εκατομμύριο ψυχές και οι λοχαγοί του αρχίζουν να βρίζουν τον βρετανικό στρατό. Ο Γουίλι, άνθρωπος ειλικρινής, απλοϊκός και μάλλον αφελής, προσπαθεί να αυτοπροσδιοριστεί ανάμεσα σε διφορούμενες ιδιότητες. Ποιος ακριβώς ήταν; Σε ποιο έθνος ανήκε; Ποια ήταν η γλώσσα του; Τι ακριβώς σκεφτόταν απέναντι στους μπρατσωμένους Γερμαναράδες; Μοναδική παρηγοριά του η Γκρέτα και η υπόσχεση γάμου που της είχε κάνει χωρίς να πάρει απάντηση. Παρατηρεί γύρω του την πανσπερμία του βρετανικού στρατού, τους αδίστακτους Κινέζους, και προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του ότι κι αυτός συμμετέχει σε ένα σχέδιο διάσωσης της ανθρωπότητας. Η Φλάνδρα είναι μια σακατεμένη έκταση και, εκτός από τα σύννεφα του πολέμου, πλανώνται και τα κίτρινα νέφη των φονικών αερίων.

Ο Γουίλι γλιτώνει από την πρώτη νεφώδη επιδρομή ενώ μπροστά του ξεψυχάνε δεκάδες παλικάρια. Στην πρώτη του άδεια ο γίγαντας πατέρας του (1,95 μ.) τον καμαρώνει και τον λούζει στη σκάφη, αγκαλιάζοντάς τον σαν μωρό, ενώ το φιλί της Γκρέτας τον ανεβάζει στον Παράδεισο.

Με την επιστροφή στα χαρακώματα ο Γουίλι συνειδητοποιεί ότι όσοι πολεμάνε δίπλα του δεν έχουν τα ίδια κίνητρα με αυτόν.

Πρόκειται για τους Εθελοντές της Αγγλίας και τους Εθελοντές του Όλστερ που αντιτίθενται στην Αυτοδιάθεση της Ιρλανδίας αλλά προκύπτουν και οι οι Ιρλανδοί Εθελοντές κόντρα και σ΄ αυτούς.

Κάποιοι Ιρλανδοί ηγέτες πιστεύουν ότι με τον πόλεμο θα τονωθεί το αυτονομιστικό τους αίσθημα ή θα φιλοτιμηθεί η Αγγλία να τους χαρίσει την ανεξαρτησία γιατί τους το έταξε στο μεταξύ. Όμως για τον Γουίλι όλοι οι στρατιώτες είναι φτωχοί και ασήμαντοι στρατιώτες. Ο καλός στρατιώτης Γουίλι αλλάζει μέσα του, χωρίς να νοιάζεται ιδιαίτερα για τις πολιτικές διαστάσεις του εμφυλίου που εγείρεται στην αγγλική μεριά. Στη Φλάνδρα λύνονται διαφορές και επινοούνται διασπάσεις.

Οι Ιρλανδοί πολεμούν σε έναν πόλεμο χωρίς πατρίδα, σκλάβοι της Αγγλίας, φτηνό πολεμικό υλικό της αυτοκρατορίας όπως και κάθε μεγάλης αυτοκρατορίας απανταχού στον κόσμο. Ο Γουίλι αδειάζει, αδυνατίζει μέσα του. Όταν προσπαθεί να υπερασπιστεί έναν αντιρρησία συμπολεμιστή του και το γράφει στον πατέρα του, στην επόμενη άδεια αντιμετωπίζει την πατρική απόρριψη. Ο πατέρας δεν του συγχωρεί το ξεστράτισμα αφού γι΄ αυτόν η Αγγλία είναι μία. Στον χειμώνα της Φλάνδρας ο Γουίλι ξεσπάει σε κλάματα, βουλιάζοντας στο πληγωμένο της έδαφος. Διαβάζει Ντοστογιέφσκι και μελετάει τον « Ηλίθιο ». Γύρω του οι νοσοκόμοι μαζεύουν κομματιασμένα μέλη, η μεραρχία του αποδεκατίζεται, μοιάζει σαν να τους ξέχασαν, χωρίς εφόδια, χωρίς σημάδια σωτηρίας.

Sebastian Βarry

ΜΑΚΡΙΑ, ΠΟΛΥ ΜΑΚΡΙΑ

ΜΤΦ. ΚΙΚΑ ΚΡΑΜΒΟΥΣΑΝΟΥ ΕΚΔ. ΠΟΛΙΣ, 2007 ΣΕΛ. 412, ΤΙΜΗ: 20 ΕΥΡΩ