[ Δρόμοι ]

Η Δύση…
… μπροστά στη σημερινή λάμψη της, πριν από χίλια χρόνια ωχριούσε σαν αρρωστημένη. Στην πρώτη νιότη της, στην ελληνική περίοδο, ήταν σαν ένα χαρισματικό παιδί. Κι όσο μεγάλωνε, στα ρωμαϊκά χρόνια, τόσο πιο θεαματική ήταν η ανάπτυξή της. Όμως, όταν πια κατέρρευσε η αυτοκρατορία, ύστερα από πολλές εισβολές, η Δύση απέμεινε μια σκιά του παλιού καλού εαυτού της. Όλη η Δυτική Ευρώπη φυτοζωούσε, με έναν πληθυσμό κακοταϊσμένο και κακοκυβερνώμενο.

Ο πολιτισμός…
… ήταν αλλού: στο Βυζάντιο, στη Βαγδάτη, στο Μπεναρές, στο Πεκίνο. Αν, ας πούμε, μπορούσε να κοιτάξει εκείνους τους Δυτικούς ένας άνθρωπος από έναν άλλο πλανήτη, δύσκολα θα έβαζε στοίχημα πως αυτοί οι χωριάτες, άξεστοι, προληπτικοί και βρωμιάρηδες θα γίνονταν κάποτε οι αφέντες του κόσμου. Οι επιστήμες, οι τέχνες, οι μεγαλουπόλεις, το μέλλον, όλα βρίσκονταν τότε στην Ινδία, στην Κίνα, στην Αραβία. Όχι στη Δύση.

Τι συνέβη…
… λοιπόν και σήμερα ολόκληρος ο πλανήτης βρίσκεται κάτω από τη δυτική επιρροή; Γιατί ο κόσμος δεν «εξανατολίστηκε» αντί να «εκδυτικιστεί»; Ποιο ήταν το μυστικό αυτής της επιτυχίας; Θα συνεχιστεί και στο μέλλον; Ή μήπως κάπου σε κάποια σκοτεινή γωνιά του παραμονεύει η παρακμή (αν δεν έχει κιόλας αρχίσει); Πάρα πολλοί συγγραφείς, από τον Σπένγκλερ μέχρι τον Ντάιαμοντ, έχουν σπάσει το κεφάλι τους για να απαντήσουν σε αυτά τα ερωτήματα. Άλλοι επικαλέστηκαν την ανωτερότητα της λευκής φυλής, το χριστιανικό θρήσκευμα, το ευνοϊκό κλίμα. Και άλλοι την οικονομία και τη στρατιωτική ισχύ. Το μυστήριο όμως παραμένει. Στο βιβλίο του «Μια ιστορική ερμηνεία της Δύσης», ο δοκιμιογράφος Λισιάν Μπουά συμβάλλει σε αυτή τη συζήτηση με μια πράγματι πρωτότυπη σκέψη. Αποδίδει τη δυτική επικράτηση σε μια σημαντική διαφορά του δυτικού πολιτισμού από τον ανατολικό: από τη μια μεριά ένας πολιτισμός που προωθεί τον νεωτερισμό, την αλλαγή και τη ρήξη και από την άλλη πολιτισμοί που «κάθονται» πάνω στην επανάληψη, τη σταθερότητα, την ακινησία. Σε αυτό δύσκολα θα διαφωνήσει μαζί του ο Νταβίντ Κοσαντέ, που έγραψε το «Μυστικό της Δύσης». Αυτός ο Ελβετός, που δεν είναι ειδικός της ιστορικής επιστήμης, πιστεύει πως για να γεννηθούν μεγάλοι πολιτισμοί δεν χρειάζονται αυτοκρατορίες, αλλά πολλά και ανταγωνιστικά κράτη. Και ωκεανοί. Δίχως αυτούς δεν θα είχαν υπάρξει ούτε το ελληνικό ούτε το ιαπωνικό θαύμα. Ούτε και το Πακιστάν. Ούτε και η Βρετανική Εταιρεία των Ανατολικών Ινδιών, που το «έκοψε» στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα από την Ινδία για να βασανίζεται στον αιώνα τον άπαντα. Ο γύρος…
… του κόσμου έχει γίνει προ πολλού από τη Δύση. Τον έχει φέρει βόλτα τόσο πολλές φορές, που σήμερα πια στροβιλίζεται γύρω από τον εαυτό της. Το βλέπουμε καθημερινά από τη Μέση Ανατολή μέχρι την Ασία. Άραγε θα κουραστεί και θα χλωμιάσει κάποτε από αυτή την περιδίνηση, όπως είχε χλωμιάσει στον Μεσαίωνα; Είναι ένα ενδεχόμενο. Έχει γίνει, άλλωστε, μια τερατώδης αυτοκρατορία πλέον.