Καμπανέλλης της ώριμης αρχής

Η «Στέλλα με τα κόκκινα γάντια» ελάνθανε.
Βρέθηκε πριν από λίγα χρόνια τυχαία σε χέρια ξένα από του συγγραφέα της

ΙΝFΟ

«Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια» στο θέατρο «Λαμπέτη» (Λ. Αλεξάνδρας 106, τηλ. 210 6463.685)

Πιθανόν να ήταν κείμενο από αυτά που είχαν διανεμηθεί στον θίασο Κοτοπούλη, όπου είχε γίνει και η απαραίτητη ανάγνωση, αλλά η παράσταση δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ, πιθανόν λοιπόν το δακτυλόγραφο να βρισκόταν στα χέρια κάποιου ηθοποιού, υποβολέα ή στα αρχεία του θιάσου ή του Μυράτ και μετά τη διάλυση του θιάσου στη δεκαετία του ΄60 να παράπεσε. Είχε ωστόσο μεσολαβήσει το φιλμ «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη. Ο νεαρός τότε σκηνοθέτης είχε ακούσει ανάγνωση του έργου από τον Καμπανέλλη στους Λαμπέτη – Χορν. Γνωρίζουμε πως ο Κακογιάννης προχώρησε στο σενάριο χωρίς τη συμμετοχή του Καμπανέλλη και ο Καμπανέλλης δεν θέλει να μιλάει γι΄ αυτό. Τέλος πάντων. Τώρα διαθέτουμε ένα έργο του Καμπανέλλη, πιθανόν ένα από τα πρωτόλειά του, για να διαπιστώσουμε πως ο μέγιστος μεταπολεμικός μας παλμογράφος από πολύ νωρίς συγκρότησε έναν στέρεο κώδικα, μια ρωμαλέα γραφή και το μέγιστο του ταλέντου του, θείους διαλόγους. Είχαν προηγηθεί δεκάδες διασκευές του για το ραδιόφωνο. Έτσι είχε ασκηθεί στον σαφή λόγο, δεδομένου πως το ραδιόφωνο, όπως παλιότερα το έχω ονομάσει, είναι μια ασώματη φωνή, ως εκ τούτου η φωνή οφείλει να φορτιστεί με μια φανταστική κίνηση, να γίνει παρακλητική της σωματικότητας.

Ο Καμπανέλλης ομολογεί πως πρότυπό του για να σχεδιάσει αυτό το περήφανο, ατίθασο, ανεξάρτητο, αναρχούμενο και τίμιο στην ειλικρίνειά του θηλυκό είχε την «Κάρμεν» του Μεριμέ, που είχε διασκευάσει για την Αρώνη στο ραδιόφωνο και πρότυπο ηθοποιού για να την παίξει ήταν η Μελίνα, πριν την επιλέξει ο Κακογιάννης, αφού η Μερκούρη τότε ανήκε στον θίασο του θεάτρου Κοτοπούλη. Εξάλλου, μετά τη θητεία της στον Κουν, στο Εθνικό για λίγο και την παρισινή της καριέρα, στο «RΕΧ» επανεμφανίστηκε, εκεί μας θάμπωσε νέους και μας μάγεψε για πάντα. Πέρα όμως από την «Κάρμεν», ο Καμπανέλλης έχει βαθιά και αισθητικά παγιδευτεί στη μαγεία της παράστασης του «Ματωμένου Γάμου» του Λόρκα από τον Κουν με τη Λαμπέτη. Έτσι εξηγώ πως παράλληλα με τον θίασο Κοτοπούλη (Μυράτ τότε) και τη Μελίνα, διάβασε το έργο και στη Λαμπέτη και στον Χορν. Χωρίς να μιμηθεί ή να αντιγράψει, βλέπει κανείς αυτό που ο Λιγνάδης ιδιοφυώς ονόμασε κρυφομνησία. Κάτι που μας έχει εντυπωσιάσει και βαθιά εντυπωθεί, όπως συμβαίνει στα όνειρα, μεταμφιέζεται και αναδύεται από το υποσυνείδητο σαν αυθεντικό δικό μας, χωρίς να συνειδητοποιούμε το δάνειο.

Και η Στέλλα και ο Αλέκος και ο Μίλτος και η Μάνα του έργου του Καμπανέλλη στο βάθος του ορίζοντα θυμίζουν τη Νύφη, τον Γαμπρό, τον Λεονάρντο και τη μάνα του γαμπρού του «Ματωμένου Γάμου». Εξάλλου και τα δύο έργα καταγράφουν την άρνηση ενός άκρως ερωτικού κοριτσιού να παγιδευτεί, να δεσμευθεί σ΄ έναν συμβατικό γάμο και το πάθος του για έναν τολμηρό, βίαιο άντρα. Εξάλλου και οι δύο μάνες συμπίπτουν στη μετρημένη τους παρέμβαση, που σκοπό έχει να ρίξει νερό στο ερωτικό καμίνι.

Ο Καμπανέλλης γράφει την ίδια περίπου εποχή τη «Στέλλα» με τη γενική, σχεδόν τυραννική, επιρροή που άσκησε ο Λόρκα μεταφρασμένος από τον Μανιάτη Γκάτσο στην ελληνική δραματουργία. Λίγα χρόνια πριν ο Αλέξης Δαμιανός γράφει «Το καλοκαίρι θα θερίσουμε» και ο Περγιάλης το λορκικό «Νυφιάτικο τραγούδι», ενώ ο Σεβαστίκογλου και ο Κώστας Κοτζιάς μεταφράζουν συγχρόνως με τον Γκάτσο τον «Ματωμένο Γάμο».

Το νέο απόκτημα του θεάτρου μας, η «Στέλλα με τα κόκκινα γάντια» δραματουργικά είναι σοφότερο, βαθύτερο και σαφέστερο από το σενάριο του Κακογιάννη. Αν αφαιρέσει κανείς τη μουσική του Χατζιδάκι, τα σκηνικά του Τσαρούχη και την τέλεια παράδοση της κάμερας στη γοητεία της Μελίνας, το έργο δημιούργησε τη γνωστή πλαστή, νόθα και φτηνή εντύπωση για το αυθεντικά ελληνικό που ήταν και είναι γραφικό, προσχηματικό και κοινωνικά ανύπαρκτη πραγματικότητα.

Ο Καμπανέλλης γράφει ένα καθαρό βερίστικο έργο, όπως μας το δίδαξε ο ιταλικός βερισμός και ο γαλλικός νατουραλισμός. Χωρίς γραφικότητες και μαγκιές. Ο χαρακτήρας της Στέλλας είναι δομημένος, σοφός, έχει συνέπεια και ομαλή ανάπτυξη και κυρίως τραγική στόφα. Αλλά και ο Μίλτος είναι γερά καμωμένος, με γνήσια και τρυφερά αισθήματα πίσω από τη μάσκα της αμυντικής βιαιότητας.

Όσο για τη Μάνα είναι ένα δραματουργικό διαμάντι, ισορροπώντας ανάμεσα στη συντήρηση της παράδοσης, στο λαϊκό χιούμορ και την ώριμη γυναικεία και μητρική προφητική οξυδέρκεια.

Υπάρχουν σκηνές σ΄ αυτό το «πρωτόλειο» που δεν έχουν ακόμη γραφεί ανάλογης μαστοριάς από εμπειρότερους ομότεχνους του Καμπανέλλη. Π.χ. η σκηνή που η Στέλλα αλιεύει κυριολεκτικά την παρθενική αθωότητα ενός εφήβου και η σκηνή όπου τα πρόσωπα του έργου, τα δευτερεύοντα, ονειρεύονται εξωτικά ταξίδια φυγής από τη μιζέρια της μεταπολεμικής Ελλάδας- προζύμι από τις ώριμες ανάλογες σκηνές της «Αυλής». Αλλά, και επιτρέψτε μου την αυθαιρεσία, δεν θεωρώ τυχαίο το όνομα της ηρωίδας, αφού η Στέλλα έχει αρσενικό το Στέλιος, τον σημαντικότερο και πλέον ολοκληρωμένο χαρακτήρα του σύγχρονου θεάτρου μας, αντιφατικού τύπου νεοέλληνα, μείγμα πάθους και υπολογισμού, ρομαντισμού και κυνικότητας, αγάπης και απάτης.


Ρόλοι αυτόνομοι, με ψαχνό

Στο θέατρο «Λαμπέτη» ο Θέμης Μουμουλίδης έστησε μια γραμμική, ευθύγραμμη, καθαρή παράσταση, με ισοζυγισμένη υποκριτική δικαιοσύνη. Το σκηνικό του Πάτσα είναι ένα καθαρό αριστούργημα, νέτα σκέτα. Η μουσική του Κραουνάκη, τραγούδια και συναισθητικές υπογραμμίσεις, όπως πάντα θεατρικά σοφή, υπηρετεί την ουσία της δραματουργίας. Η όλη παραγωγή της οικογένειας Λεμπέση, πλουσιοπάροχη.

Ο Καμπανέλλης πόσο νωρίς, Θεέ μου, γράφει ρόλους θεατρικά αυτόνομους, χωρίς ίχνος φιλολογίας και λογοτεχνίας, ρόλους με ψαχνό.

Ο Μήτσος του Χάρη Γρηγορόπουλου, τύπος αναγνωρίσιμος και οικείος, είχε σχεδιαστεί με καθαρά υλικά. Ο Πίπης του Δημήτρη Καμπερίδη επιβλήθηκε άμα τη εμφανίσει. Τι χιούμορ, τι λιτότητα μέσων και τι ανθρωπιά!

Η Ανέττα της Μαριάνθης Φωτάκη πλάστηκε με μέτρο, με όλους τους κινδύνους να πέσει στην παγίδα της υπερβολής, του μελό και της υστερίας. Ο Αντώνης του Χάρη Παντελιδάκη (πρώτη εμφάνιση στη σκηνή) μικρό, σεμνό και γνήσιο υποκριτικό διαμαντάκι.

Ο Μίλτος του Σταύρου Ζαλμά είχε εξωτερικά γνωρίσματα, απόπειρες να συλληφθεί ο τύπος, αλλά τον χαρακτήρα τον έπιασε στην τελευταία έξοχη σκηνή.

Η Μάρθα Βούρτση (Μάνα) αναδεικνύεται σε τεράστιο μάθημα υποκριτικής. Προσωπικά, ξεπέρασε ακόμη και τη Χριστίνα Καλογερίκου του φιλμ, που στη σκηνή της κονιορτοποιούσε τη Μελίνα. Η υπόκρισή της μού θύμισε μεγάλες στιγμές της Αθανασίας Μουστάκα στην «Τρισεύγενη» και της Πόπης Άλβα στον «Πούντιλλα».

Η Τάνια Τρύπη (Στέλλα) είναι γνήσιο, πηγαίο ταλέντο, έχει θηριώδη τεχνική και μια πλούσια εσωτερική περιουσία που εκδηλώνεται με λιτές κινήσεις και συνταρακτικές σιωπές. Μια γνήσια περήφανη ερωτικά απελευθερωμένη γυναίκα (καθόλου πορνική) που έρχεται να συναντήσει τη Συνοδινού της «Τρισεύγενης» και τη Στέλλα Βιολάντη της Αρώνη.