Υπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Στο πετσί του άλλου

Η επίσημη ανακοίνωση λέει: «Ντόρις Λέσιγκ, Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Επική συγγραφέας της γυναικείας εμπειρίας, που με σκεπτικισμό, φλόγα και οραματική δύναμη υπέβαλε ένα διαιρεμένο πολιτισμό σε εξονυχιστική έρευνα». Λείπει εντελώς η αναφορά στην αφοσίωση της Λέσιγκ στις γάτες. Αυτά τα πράγματα δεν γράφονται σε επίσημες ανακοινώσεις. Και όμως, οι γάτες είναι τόσο παρούσες στη ζωή και το έργο της Λέσιγκ. Τη συνοδεύουν από το Ιράν μέχρι τη Ζιμπάμπουε, από το χάος του Λονδίνου μέχρι τον κήπο της στο Ηampstead. Δεν θα μιλήσω για τις γάτες της Λέσιγκ. Δεν συγκαταλέγομαι καν στους φανατικούς αναγνώστες της. Από τα βιβλία της αγαπώ «Τα ημερολόγιο της Τζέιν Σόμερς» (δεν γνωρίζω εάν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά). Πρόκειται για την ιστορία της Jane, μιας επιτυχημένης δημοσιογράφου που ζει μια ζωή άνετη και λαμπερή. Ξαφνικά, ο άνδρας και η μητέρα της πεθαίνουν. «Μέχρι τότε θεωρούσα τον εαυτό μου έναν πολύ καλό άνθρωπο: όπως, όλοι μας άλλωστε, το ξέρω… Τώρα καταλαβαίνω ότι δεν είχα αναρωτηθεί ποτέ ποια ήμουν πράγματι. Το μόνο που μ΄ ενδιέφερε ήταν η κρίση των άλλων». Συνήθως υπάρχουμε για τους άλλους, όχι με τους άλλους. Μέχρι που ξαφνικά ανακαλύπτουμε μια ρωγμή στην τέλεια κατασκευή της ζωής μας. Μέχρι που νιώθουμε την ανάγκη να κοιταχτούμε στον καθρέφτη. Ο «καθρέφτης» της Jane λέγεται Μaudie. Είναι μια ηλικιωμένη γυναίκα, που αγωνίζεται με πείσμα και αξιοπρέπεια ενάντια στα γηρατειά και το φάντασμα του θανάτου. Η Jane και η Μaudie είναι δυο εντελώς διαφορετικοί κόσμοι. Η Jane είναι μια δυναμική γυναίκα, έχει μια άνετη ζωή, δείχνει δέκα χρόνια νεώτερη. Η Μaudie είναι μια φθαρμένη ύπαρξη, από αυτές που δυσκολεύονται να πάρουν τα πόδια τους. Μια από αυτές τις «ξοφλημένες υπάρξεις» που, σιωπηλά ή φωναχτά, τις θεωρούμε άχρηστες. Η Jane και η Μaudie συναντιούνται τυχαία σε ένα φαρμακείο. «Αυτή η ηλικιωμένη γυναίκα μού άρεσε αμέσως, δεν ξέρω γιατί… Άρχισα να περπατάω δίπλα της. Δυσκολευόμουν να περπατήσω τόσο αργά. Εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησα ότι περπατώ πολύ γρήγορα. Εκείνη έκανε ένα βήμα, σταματούσε, άλλο ένα βήμα, έβλεπε το πεζοδρόμιο, άλλο ένα βήμα». Η Jane δεν περπάτησε γρήγορα εκείνη την ημέρα, όπως το συνήθιζε. Η βιασύνη είναι μια «θεά» που δεν προτιμά τις σχέσεις με τους αδύναμους: τα παιδιά, τους ανάπηρους, τους ηλικιωμένους. Η Jane αποφασίζει να μη βιάζεται. Ήθελε να έρθει κοντά σε αυτή την «ξοφλημένη ύπαρξη», τη Μaudie. Οι δυο τους γίνονται σχεδόν φίλες. Και η Jane, για μια στιγμή, αρχίζει και βλέπει τον κόσμο με τα μάτια της Μaudie. Της συμβαίνει κάτι το παράδοξο. Όσο πιο πολύ μπαίνει στο πετσί του άλλου τόσο πιο πολύ γνωρίζει τον εαυτό της. Δεν υπάρχει για τους άλλους, αλλά με τους άλλους. Εδώ σταματάω την αφήγηση της Jane. Αυτό που με αγγίζει στην ιστορία της είναι αυτό το ταξίδι από τον εαυτό μας στον κόσμο του άλλου. Νομίζω πως αυτή είναι η ύψιστη αρετή της λογοτεχνίας: μας δίνει τη δυνατότητα να δούμε τον κόσμο με τα μάτια του άλλου. Έστω και για λίγο, για μερικές ώρες, για όσο διαρκεί η ανάγνωση μιας ιστορίας. Να μπεις στο πετσί του άλλου, για να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου. Γι΄ αυτό η πραγματική λογοτεχνία δεν γίνεται να συμφιλιωθεί με τον ρατσισμό και τη μισαλλοδοξία. Για έναν μισαλλόδοξο, το να μπεις στο πετσί του άλλου αποτελεί μια εντελώς ανόητη, άχρηστη πράξη, μια ασυγχώρητη αμαρτία. Η μισαλλοδοξία είναι μια αιώνια ταυτολογία. Γι΄ αυτό και το μεγαλύτερο όνειρο ενός μισαλλόδοξου είναι να κάνει τον κόσμο σαν τα μούτρα του…

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com