Η αποκατάσταση του Αριστοτέλη

Ο Βερναρδάκης εκατό χρόνια πριν τον Νίτσεφ ακολουθεί τους γραμματικούς, τους φιλολόγους, τους σημασιολόγους, τους φιλοσόφους κατά πόδας και αναλύει και αυτός τους συνοδούς όρους της «Καθάρσεως».

Αλλά στρέφει την προσοχή μας εκεί που κανείς έως τώρα δεν σκέφτηκε να καταφύγει. Στην ίδια την ουσία ενός ορισμού. Με μεγάλη δόση ειρωνείας, καυτηριάζει όλους όσοι θέλησαν να παρουσιάσουν τον Αριστοτέλη κατώτερο, όπως λέει, από «κοινότατο συγγραφέα διδακτικού βιβλίου», αυτόν τον «Πατέρα της Λογικής και των επιστημών» που «ακριβώς όρισε και διόρισε τα πάντα».

Πώς είναι δυνατόν, λέει, απευθυνόμενος σε όλους τους κριτικούς της «Ποιητικής», ο Αριστοτέλης «ορίζων τι εστί τραγωδία («όρος της ουσίας») να ορίζει αυτήν όχι εκ της ιδίας αυτής ουσίας αλλ΄ εκ του σκοπού και της χρησιμότητος αυτής» και επιλέγει: «Δεν ομιλεί λοιπόν ο Αριστοτέλης περί του εν τοις ακροαταίς ελέου και φόβου, εις ού την κάθαρσιν αποβλέπει η τραγωδία κατά την μέχρι τούδε άτοπον όλως και άσοφον ερμηνείαν, αλλά περί των εν τη τραγωδία αυτή φόνων και τρώσεων και κακώσεων και αλγηδόνων και πάντων των άλλων φοβερών και ελεεινών κακών, άτινα ου μόνον κατά τον ορισμόν της τραγωδίας, αλλά και καθόλην την ποιητικήν είναι τα κύρια συστατικά του μύθου, όστις είναι το κυριώτατον και ουσιωδέστατον μέρος της τραγωδίας». Πολύ ορθά εξάλλου ταυτίζει τη σημασία του «περαίνεται» με τη σημασία του «τελειούται».

Άρα, ο Βερναρδάκης αποκαθιστώντας την «τιμή» του Λογικού Αριστοτέλη μάς δηλώνει σαφώς πως η μίμησις πράξεως μέσα από το φίλτρο των φοβερών και των ελεεινών παθημάτων των ηρώων του δράματος φθάνει στο τέρμα, τελειώνει φιλτράροντάς τα, καθαίροντάς τα, ξεκαθαρίζοντας, βρε αδελφέ, τα πράγματα.

Την τραγωδία ορίζει ο φιλόσοφος και ο ορισμός δεν μπορεί να περιέχει ούτε τον σκοπό ούτε τις επενέργειές της στους θεατές. Εξάλλου, λέει κάπου εύστοχα, ο Αριστοτέλης ορίζει αλλού πως σκοπός, καθολικός, κάθε μιμήσεως είναι «η μετά μαθήσεως ηδονή». Και βέβαια της τραγωδίας η οικεία ηδονή, αυτή που πηγάζει από τη σύσταση των πραγμάτων και κυρίως από τον μύθο, το μέγιστον πάντων.