Ματιές Χριστόδουλος

Ο συνάδελφος και αγαπητός μου φίλος Γιάννης Τριάντης έγραψε στη στήλη του, στην «Ελευθεροτυπία», την Τρίτη 25 Σεπτεμβρίου, κάτω από τον τίτλο «Αποτυπώματα», τα εξής: «Λυγίζουν οι άνθρωποι όταν το αδιανόητο κραδαίνει το σπαθί του. Ακόμη κι εκείνοι που θεωρούν το ζην γέφυρα για την αιωνιότητα. Όπως ο Αρχιεπίσκοπος… Και τότε, λιώνει σαν κερί το προστατευτικό περίβλημα της μεταφυσικής, η απόγνωση γίνεται λυγμός και το παράπονο μαχαίρι: “Γιατί σε μένα Θεέ μου και όχι σε κάποιον άλλον;…” Τ΄ ακούς και μένεις ενεός. Ξέρεις ότι λυγίζουν οι άνθρωποι, ανυπεράσπιστοι μπροστά στη δύστηνο μοίρα. Νιώθεις ότι θολώνουν όταν τους απειλεί το παγερό σκοτάδι. Μπαίνεις για λίγο στη θέση τους και τρομάζεις από τον ίλιγγο… Αλλά από έναν Ποιμένα έχεις απαιτήσεις, ακόμη και όταν βηματίζεις μόνος, μακριά από την καλύπτρα της Θρησκείας, και δεν συμμερίζεσαι το σωτηριολογικό κήρυγμά της (… Είθε να γίνει καλά ο Αρχιεπίσκοπος. Και κάποια στιγμή, να αναμετρηθεί μ΄ αυτό που ξέφυγε από τα δόντια του, σ΄ αυτές τις δύσκολες στιγμές)». Μου είπαν ότι ο βαριά άρρωστος Χριστόδουλος δεν είπε αυτές τις κουβέντες. Και αν τις είπε, το μετάνιωσε. Μακάρι. Έτσι κι αλλιώς, πάντως, καταλαβαίνω τον πόνο του. Όλοι τον καταλαβαίνουμε. Και όλοι, χωρίς καμιά εξαίρεση, ελπίζουμε να περάσει τη δοκιμασία του και να γυρίσει γερός στην Ελλάδα. Θέλω να του θυμίσω, ωστόσο, κάτι που συνέβη στο Χαϊδάρι, στα μαύρα χρόνια της ναζιστικής Κατοχής. Έχουν γραφτεί πάρα πολλά και από πολλούς, γι΄ αυτή την ιστορία. Την ξαναφέρνω, όμως, στην επικαιρότητα για τον ίδιο τον Αρχιεπίσκοπο, αλλά και δύο άλλους λόγους. Πρώτον, για να μάθουν οι νέοι. Και, δεύτερον, για να θυμηθούν οι παλιοί.

Ο Ναπολέων Σουκατζίδης ήταν κομμουνιστής. Γεννήθηκε στην Προύσα το 1909. (Σύμπτωση που με συγκινεί αφάνταστα: την ίδια χρονιά γεννήθηκε κι ο πατέρας μου, σ΄ ένα χωριό της Προύσας- το Μιχαλίτσι). Ο Σουκατζίδης ήρθε στην Ελλάδα, στην Κρήτη, με την οικογένειά του, δεκατριάχρονο παιδί, αμέσως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Τελείωσε το σχολείο στο Ηράκλειο, έμαθε καλά γερμανικά, δούλεψε ως εμποροϋπάλληλος και έγινε συνδικαλιστής. Με τη δικτατορία του Μεταξά συνελήφθη, εξορίστηκε και κατόπιν κλείστηκε στην Ακροναυπλία.

Μόλις μπήκαν οι Γερμανοί στην Ελλάδα ο Σουκατζίδης, μαζί με τους περισσότερους Ακροναυπλιώτες, παραδόθηκε στις αρχές Κατοχής. Οι ναζί τον έστειλαν στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Έμαθαν ότι γνωρίζει γερμανικά και τον επιστράτευσαν για να κάνει τον διερμηνέα. Ο Ναπολέων το δέχτηκε για να διευκολύνει, όσο περνούσε απ΄ το χέρι του, τους συντρόφους του. Την Πρωτομαγιά του 1944, ο διοικητής του στρατοπέδου τον κάλεσε και του είπε ότι αποφασίστηκε η εκτέλεση διακοσίων κρατουμένων, στο Χαϊδάρι, κομμουνιστών. Του διάβασε και τον σχετικό κατάλογο. Μεταξύ των μελλοθανάτων ήταν και ο Σουκατζίδης. Ρώτησε ο Γερμανός: «Έχω τη δυνατότητα να σε βγάλω απ΄ τον κατάλογο και να εκτελεσθεί στη θέση σου κάποιος άλλος. Θέλεις;». «Δεν δέχομαι», απάντησε ο Ναπολέων, «θα δεχτώ να μου χαρίσεις τη ζωή, αν τουφεκίσεις, αντί για 200 συντρόφους μου, 199».

Ο στρατοπεδάρχης δεν συμφώνησε. Ο Σουκατζίδης εκτελέσθηκε την ίδια μέρα, στο Σκοπευτήριο Καισαριανής.