Η ιδεολογική κατεύθυνση του Αγώνα

Ο συγγραφέας προχωρεί στην εξιστόρηση του γεγονότος της Επανάστασης με την ίδια μεθοδολογική συνέπεια που ακολουθεί στη μελέτη των προϋποθέσεών της και με το μάτι στραμμένο στις κοινωνικές πραγματικότητες και στα ιδεολογικά προτάγματα.

Για να φανεί ότι μέσα από αυτήν τη διαδικασία προέκυψε μια όλο και πιο έντονη πολιτικοποίηση των παλαιότερων και των νεώτερων ηγετικών ομάδων, που αναπόφευκτα οδήγησε στην έξαρση της σύγκρουσης, εφόσον το αίτημα της ηγεμονίας έπαιρνε πια τη μορφή του αγώνα για εξουσία. Οι εμφύλιοι, η «διχόνοια» της εθνικής ρητορείας, είχαν σαφώς την αιτία τους στην προσπάθεια κατάργησης των τοπικών εξουσιών, ήταν η «βίαιη σύγκρουση ανάμεσα στις προεπαναστατικές, στεριανές κυρίως, εξουσιαστικές elites και σε αυτές που δημιουργούνταν στη διάρκεια του Αγώνα, στον βαθμό που κάθε παράταξη αντιπροσώπευε ή περιφρονούσε τη διακηρυγμένη ιδεολογία της Επανάστασης και ανεξάρτητα από τοπικισμούς, προσωπικά πάθη, αντιπαλότητες κ.λπ., που, πάντως, έπαιξαν δευτερεύοντα ρόλο. Μήλον της Έριδος ήταν, όχι μόνο η επαναστατική εξουσία, αλλά και η ιδεολογική κατεύθυνση του Αγώνα, με την οποία πάλι ήταν συναρτημένη και η διαχείριση του παραγόμενου πλούτου» (115). Αν όμως από τους εμφυλίους προέκυψε ότι «η Επανάσταση θα βάδιζε στον δρόμο που είχε χαράξει εξαρχής, στις ιδεολογικές βάσεις της ίδρυσης κράτους, μοντέρνου αστικού με αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση» (87), η επιλογή του Καποδίστρια, ένας συμβιβασμός του «ρωσικού» και του «γαλλικού» κόμματος. Με σκοπό τον περιορισμό της επιρροής της αγγλικής πολιτικής, επανέφερε το ίδιο ζήτημα με άλλη τώρα μορφή: η φωτισμένη δεσποτεία που επιχείρησε να επιβάλει θα ερχόταν αναγκαστικά σε σύγκρουση με «τις κατεστημένες εξουσίες των προυχόντων της Τουρκοκρατίας και τις νέες, από την Επανάσταση» (100). Αλλά, «το εκσυγχρονιστικό πρόγραμμα πεφωτισμένης δεσποτείας που επιχείρησε να εφαρμόσει δεν μπορούσε να καθιερωθεί σε ένα κράτος που μόλις είχε ιδρυθεί και σε μια κοινωνία που μόλις είχε βγει από μια φιλελεύθερη Επανάσταση» (107).