Μυαλό ζορισμένο, ποτέ νικημένο!

ΞΕΧΑΣΤΕ ΤΑ ΠΑΝΤΟΔΥΝΑΜΑ ΓΟΝΙΔΙΑ.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΓΚΕΡΑΛΝΤ
ΧΟΥΤΕΡ ΕΞΗΓΕΙ ΟΤΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ
ΜΥΑΛΟ ΑΛΛΑΖΕΙ, ΠΡΟΣΑΡΜΟΖΕΤΑΙ Ή
ΦΥΡΑΙΝΕΙ. ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ, ΜΕ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗ
ΓΛΩΣΣΑ, ΠΩΣ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ
ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΕΙ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΣΚΕΨΗΣ.
ΑΣ ΒΓΑΛΟΥΜΕ ΤΟ ΣΕΛΟΦΑΝ, ΝΑ ΔΟΥΜΕ
ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ- ΚΑΙ ΠΩΣ ΔΙΟΡΘΩΝΕΤΑΙ-
ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΚΟΥΒΑΛΑΜΕ ΣΤΟ ΚΕ
ΦΑΛΙ ΜΑΣ
Η θεωρία με τα παντοδύναμα γονίδια αποδεικνύεται, τελικά, βολική. Αν μεταφέρουμε την ευθύνη σ΄ αυτά, όλα έχουν διευθετηθεί πριν από τη γέννησή μας. Πρόκειται για μια θεωρία που ενισχύει τους ήδη ισχυρούς και δικαιολογεί την κοινωνική αδράνεια και την ατομική απραξία. Κάποιος έριξε τα ζάρια πριν από μας. Άρα, δεν ευθυνόμαστε για τίποτα.

Ο δρ Γκέραλντ Χούτερ, Γερμανός καθηγητής νευροβιολογίας στην Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου του Γκέτιγκεν, διαφωνεί. Πιστεύει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι μια ανοιχτή δομή, την οποία προγραμματίζει ο χρήστης της. Ερχόμαστε στον κόσμο με έναν εγκέφαλο που διαμορφώνεται σιγά σιγά, ανάλογα με τη χρήση που κάνουμε. Εμείς αποφασίζουμε πόσο, πώς και για ποιους σκοπούς θα χρησιμοποιήσου- με το μυαλό μας. Εμείς τελικά φτιάχνουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα ερεθίσματα και αντιδρούμε σε αυτά.

Ο Χούτερ αφηγείται με παραστατικό τρόπο και ξάστερη γλώσσα τη θεωρία του. Το σύντομο βιβλίο του δομείται σε έξι κεφάλαια, τα οποία ακολουθούν παιγνιωδώς τον αφηγηματικό τύπο των εγχειριδίων χρήσης: Αφαίρεση περιτυλίγματος και προστατευτικής συσκευασίας, Αρχιτεκτονική και εφαρμογές, Προηγηθείσες εγκαταστάσεις, Επιδιόρθωση εγκαταστάσεων που παρουσιάζουν ελλείψεις, Μέτρα διατήρησης και συντήρησης, Αντιμετώπιση βλαβών. Ο επιστήμονας απλουστεύει, αφηγείται, σχολιάζει. Σε καμιά σελίδα το βιβλίο δεν γίνεται επιστημονικά δύσπεπτο. Βέβαια, η απλούστευση υπονομεύει την πολυπαραγοντική ερμηνεία, αντιμάχεται τους σύνθετους συλλογισμούς και οδηγεί αρκετά συχνά σε εύκολες συνεπαγωγές. Ο Χούτερ θεωρεί ότι η εμπειρία διαμορφώνει τη σκέψη μας. Το ξεκαθαρίζει από την εισαγωγή: «Οι εμπειρίες που απέκτησε ένας άνθρωπος στη διάρκεια της ζωής του έχουν εδραιωθεί στέρεα μέσα στο μυαλό του, διαμορφώνοντας τις προσδοκίες του, έλκοντας την προσοχή του σε πολύ συγκεκριμένη κατεύθυνση, καθορίζοντας το πώς αξιολογεί αυτά που βιώνει και πώς αντιδρά στα όσα τον περιβάλλουν και τον βομβαρδίζουν». Ο ερευνητής δηλώνει πως το μυαλό, σύμφωνα με τις έρευνες των τελευταίων ετών, «είναι μάλλον κοινωνικό όργανο παρά συλλογιστικό». Με άλλα λόγια: η κατασκευή και η λειτουργία του σχετίζονται όχι μόνο με τη σκέψη, αλλά, πολύ περισσότερο, με «ψυχοκοινωνικές δεξιότητες».

Οι εξειδικευμένοι
Αυτό που κινητοποιεί τον εγκέφαλο και τελικά τον αναδιαμορφώνει, σύμφωνα με τον Χούτερ, είναι οι συνθήκες κρίσης και έντασης. Ο φόβος ξυπνάει το μυαλό. Αντιθέτως, η επιτυχημένη εγκατάσταση του ανθρώπου σε έναν βιότοπο, περιορίζει τις εγκεφαλικές του δυνατότητες. Σύμφωνα με τον Χούτερ οι «φαινομενικά αποτυχημένοι της εξέλιξης», εκείνοι που δεν κατάφεραν να κατακτήσουν έναν βιότοπο και να εγκατασταθούν μακάρια σε αυτόν, αυτοί που «μπορούσαν να κάνουν λίγο απ΄ όλα και τίποτα πολύ καλά», δηλαδή όσοι δεν τα κατάφεραν στην εξειδίκευση, είχαν την ευκαιρία να επιστρατεύσουν και να αναπτύξουν εξίσου όλες τις ικανότητές τους. Ο Χούτερ θεωρεί ότι οι εξειδικευμένοι έχουν πλέον εξαντλήσει τις δυνατότητες ανάπτυξής τους. Όμως οι «γενικής ανάπτυξης», αυτοί που μόλις και μετά βίας μπόρεσαν να επιβιώσουν στον κόσμο των εξειδικευμένων, είναι αυτοί που τελικά καταφέρνουν να διαμορφώνουν οι ίδιοι τους όρους χρήσης του εγκεφάλου τους.

Ο Χούτερ αναπτύσσει διεξοδικά το θέμα της ανθρώπινης εμπειρίας. Σύμφωνα με τη θεωρία του, «τα παιδιά κατορθώνουν να ριζοβολήσουν (…) μόνο εφόσον τα πρώτα χρόνια τούς δοθεί η ευκαιρία να αναπτύξουν στενούς ασφαλείς και σταθερούς δεσμούς με όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους πολύ διαφορετικών αντιλήψεων και ταλέντων». Η πείρα που συγκεντρώνουν οι άνθρωποι γίνεται υλικό δράσης και στοχασμού.