Ζει ανάμεσα σε 30.000 ελληνικές αρχαιότητες

«Δεν βλέπω να επιστρέφει τώρα τα Γλυπτά του Παρθενώνα το Βρετανικό Μουσείο», λέει στα «ΝΕΑ» ο επιμελητής της συλλογής Ελληνικών Αρχαιοτήτων στο Μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης
Μια άγνωστη μικρή αρχαία Ελλάδα με τους θεούς, τους ήρωες και τα έργα τους αντιπροσωπεύουν οι 30.000 ελληνικές αρχαιότητες, από τις 100.000 αρχαιότητες που συγκεντρώνει το Μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης εδώ και τρεις αιώνες. Ο επιμελητής των συλλογών Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης του διάσημου μουσείου Αλεξέι Κρουγκλόφ βρέθηκε στην Αθήνα για να μιλήσει αύριο για την περιπέτεια και τους μύθους αυτής της συλλογής.

Τον Μάρτιο οι είκοσι αίθουσες του αυτοκρατορικού μουσείου που σχεδίασε το 1850 ο γνωστός μας από τα σχέδια των ανακτόρων της Αθήνας Γερμανός αρχιτέκτονας Λέο φον Κλέντσε για λογαριασμό του τσάρου Νικόλαου άνοιξαν ξανά. Τα αγάλματα απέκτησαν πρώτη φορά στην ιστορία τους τεχνητό φωτισμό και οι τοιχογραφημένοι χώροι καθαρίστηκαν και κατασκευάστηκαν πανάκριβες βιτρίνες από μαόνι (πιστά αντίγραφα των παλαιών αυτοκρατορικών). «Όλα έγιναν με το χέρι», λέει ο Αλεξέι Κρουγκλόφ. «Όσον αφορά τα ίδια τα εκθέματα, τώρα αρχίζουμε τη συντήρησή τους. Ανάμεσα στα 1.000 ελληνικά γλυπτά του Ερμιτάζ, λίγα είναι τα αυθεντικά ελληνικά κομμάτια, τα συλλεγμένα την εποχή του Πολέμου της Κριμαίας από τα νησιά του Αιγαίου, τη Σάμο, την Ανάφη. Τα περισσότερα είναι αρχαία αντίγραφα της ρωμαϊκής εποχής με συμπληρώματα από πολλά αρχαία αγάλματα».

Το τμήμα των αρχαίων γλυπτών του Ερμιτάζ διαθέτει μόνο επτά συντηρητές για περισσότερα από χίλια αγάλματα και, όπως λέει ο κ. Κρουγκλόφ, «δεν υπάρχουν

ΙΝFΟ

Διάλεξη του Αλεξέι Κρουγκλόφ με θέμα «Η Ελληνική Συλλογή του Μουσείου Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη», αύριο Πέμπτη 20 Σεπτεμβρίου στις 20.00, στο Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως (Μακρυγιάννη 2-4).

χρήματα και αντιλαμβάνεστε είναι μακρύς ο δρόμος».

Το Ερμιτάζ με 3.000.000 έργα τέχνης είναι η δεξαμενή όπου κατέληγαν σημαντικά ευρήματα λαών της Σοβιετικής Ένωσης. Αντιμετωπίζετε αιτήματα επιστροφής τους;

Ελάχιστα. Μόνο από την Κεντρική Ασία δεχθήκαμε το αίτημα επιστροφής ενός μουσουλμανικού μπρούντζινου θρησκευτικού σκεύους το οποίο και επεστράφη.

Πώς βλέπετε την αύξηση των αιτημάτων επιστροφής κλεμμένων θησαυρών από μεγάλα μουσεία όπως το Γκετί και το Μητροπολιτικό της Νέας Υόρκης;

Είναι λεπτό και σύνθετο θέμα. Εφόσον πρόκειται για έναν πολιτιστικό θησαυρό που αποδεδειγμένα εξήχθη παρανόμως τα τελευταία τριάντα χρόνια, είναι ξεκάθαρο ότι θα πρέπει να επιστρέφεται. Στη Ρωσία όμως ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται. Είναι χαρακτηριστικό ότι για όλη αυτή την ιστορία με το Μουσείο Γκετί, με το οποίο έχουμε πολύ καλές σχέσεις, οι εφημερίδες στη Ρωσία δεν έγραψαν τίποτα.

Υπάρχουν αμφισβητούμενης κυριότητας έργα τέχνης στο Ερμιτάζ;

Υπάρχει ένα ανοικτό θέμα με έργα τέχνης και συλλογές που ανήκαν σε ιδιώτες- συχνά Εβραίους- και έφθασαν από τη Γερμανία κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τώρα ζητούνται από τους κληρονόμους. Αλλά αυτά είναι θέμα κυρίως πολιτικής της κυβέρνησης και του υπουργείου Πολιτισμού. Ό,τι προέρχεται από μουσείο της Γερμανίας, όπως λ.χ. ο Θησαυρός του Πριάμου (της Τροίας), θεωρείται πολεμικό λάφυρο και αποζημίωση για όσα υπέστη η Σοβιετική Ένωση στον πόλεμο.

Τι πιστεύετε για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα;

Δεν έχω την αίσθηση ότι το Βρετανικό Μουσείο θα τα επιστρέψει τώρα. Ίσως μια άλλη φορά…

Ο δρόμος του εμπλουτισμού των συλλογών σας φαίνεται πως έχει κλείσει…

Συμμετέχουμε σε διεθνείς εκθέσεις, με δανεισμό έργων, οργανώνουμε εκθέσεις, μελετούμε και δημοσιεύουμε το υλικό μας που είναι πολύ πλούσιο. Γίνονται νέες ταυτίσεις και αποδόσεις. Υπάρχει ένα ευρύτατο επιστημονικό πεδίο.


Ο μύθος της Αφροδίτης και τα λείψανα

Η Αφροδίτη της Ταυρίδας, το εμβληματικό αρχαίο ελληνικό άγαλμα του Ερμιτάζ, που θεωρείτο ρωμαϊκό αντίγραφο, αποκτήθηκε το 1719 από την αγορά της Ρώμης έναντι 200 ασημένιων νομισμάτων από τον Ποτέμκιν για λογαριασμό του Μεγάλου Πέτρου- που άρχισε τη συλλογή αρχαιοτήτων- και η εξαγωγή της δημιούργησε μύθους. «Είναι μύθος», αναφέρει ο Αλεξέι Κρουγκλόφ, «ότι ο Μεγάλος Πέτρος που έβαλε τα θεμέλια της αρχαιοελληνικής συλλογής αντάλλαξε την Αφροδίτη με τα λείψανα της Αγίας Μπριγκίτε». Η πραγματικότητα, σύμφωνα με τις νεώτερες έρευνες, είναι ότι αυτό το άγαλμα πρέπει να είναι ελληνιστικό, αλλά κανείς ακόμα δεν τολμάει να αμφισβητήσει μια παράδοση αιώνων.

«Οι αρχαιοελληνικές συλλογές του Ερμιτάζ προέρχονται από μεγάλες επώνυμες συλλογές που αγοράστηκαν για λογαριασμό των Τσάρων από την Ιταλία και την υπόλοιπη Ευρώπη από δωρεές και από ανασκαφές σε αρχαίες ελληνικές πόλεις στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας», λέει ο Ρώσος ιστορικός της τέχνης.