Κριτική Εικαστικών

Μία Μπιενάλε γκόθικ

O τίτλος «Destroy Αthens» της Μπιενάλε- και μάλιστα με χρηματοδότηση από κορυφαία τράπεζα-Μαικήνα της τέχνης και από το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού- είναι από μόνο του ένα γεγονός σημαδιακό, έστω κι αν μάλλον δεν έγινε με γνώση των καλών-κακών συνεπειών. Μπορεί στα εισαγωγικά κείμενα της Μπιενάλε να διαβάζουμε κάπως άτολμα για τις σχέσεις της εικόνας που έχουμε εμείς για τον εαυτό μας με την εικόνα που οι άλλον έχουν για εμάς. Άτολμα, αφού κεντρικός στόχος της διεθνούς αυτής εκδήλωσης είναι να θρυμματίσει τη νοητική εικόνα της Αθήνας στον κόσμο της σύγχρονης τέχνης, εικόνα πράγματι αμφιλεγόμενη και ασταθή, τρία χρόνια μετά το απατηλό «Οutlook», που θα μας έβαζε στον παγκόσμιο χάρτη με καλλιτέχνες και νοοτροπίες του 1960, αλλά και 20 χρόνια μετά το «Cultural Geometry» των J. Deitch/Δ. Ιωάννου, που πρώτο αναζήτησε καλλιτεχνικά τη νεοκλασικιστική αύρα της Αθήνας στη σύγχρονη πρωτοπορία.

Τα ερωτήματα που θέτει αυτή η πρώτη Μπιενάλε είναι εύστοχα, όσο κι αν εκστομίζονται με λόγια και έργαεπαναλαμβάνω- άτολμα: Ποιο είναι το σημείο αναφοράς της Αθήνας στον διεθνή εικαστικό χάρτη; Πώς μπορούμε να διαλύσουμε την υπάρχουσα (κακή; ανεπαρκή;) εικόνα της; Πώς θα ξαναχτίσουμε μια ιστορία και μια προοπτική;

Σύμβολο κλασικό η εικόνα της αρχαίας Αθήνας, ήταν αποφασιστικός παράγοντας στην ευρωπαϊκή στήριξη της νέας Ελλάδας, αλλά και ιδεολογικός στενός κορσές για τους καλλιτέχνες της. «Destroy Αthens», λοιπόν, δηλώνει κατ΄ αρχάς μια απόπειρα απαλλαγής από τον ομφάλιο λώρο του ευρωπαϊκού Νεοκλασικισμού που «καθρεφτίστηκε» ιδεολογικά στη Νέα Αθήνα, σε εμάς το «εξ οραματισμού προελθόν έθνος» (Εrtraeumte Νation) των Γερμανών.

Οι εμπνευστές και οργανωτές της έκθεσης δεν φαίνεται να αγγίζουν βιβλιογραφικά-ιστορικά το θέμα, όμως έχουν ερωτήματα για τις ιδεολογικές ρίζες του τόπου αυτού. Τα εκθέματα απλώνουν μια αφήγηση-ιστορία, βγάζοντας επάνω τον δυναμισμό, το ένστικτο, τα ψυχικά βάθη, κάτι σαν εικαστικό ροκ, διατυπωμένο βέβαια με τεχνικά εικονογραφικά μέσα.

Τα περισσότερα έργα είναι τρισδιάστατες «εγκαταστάσεις» και βίντεο, απευθύνονται στον θεατή τους αποσπασματικά, υποθέτουμε, αφού δύσκολα αντέχει κανείς να τα δει για όλο τον χρόνο που απαιτούν. Η ατμόσφαιρα είναι σχεδόν γκόθικ, χαρντκορ, απεικονιζόμενη βία, λυκάνθρωποι, ένα γκράφιτι με βυζαντινή εικονογραφική τεχνική. Ο επισκέπτης δεν βλέπει έργα όσο στάσεις ενός περιπάτου, η έκθεση είναι αφήγημα καλοσχεδιασμένο διανοητικά και χωροταξικά, με σφιχτό μοντάζ, οι τρεις επιμελητές (Αυγ. Ζενάκος, Ξ. Καλπακτσόγλου, ΠοκαΓιο) αναδεικνύονται ως πολύ «μεταδοτικοί» σκηνοθέτες. Είναι μια έκθεση πολύ ενδιαφέρουσα, κατ΄ αρχάς επειδή επιχειρεί να πει μια ιστορία και όχι να μοντάρει καλλιτέχνες και συμφέροντα που συν-εκπροσωπούνται.

Μας αρέσει αυτή η αφήγηση; Προσωπικά ναι- αυτή η «χέβι μέταλ» κατάσταση μετέδιδε μια αίσθηση δυναμισμού, έστω και αυτο-οροθετημένου. Και αυτή η πειθαρχία των καλλιτεχνών σ΄ ένα εντελεχές λάιτ-μοτίβ περιόριζε τη ρητορεία του φωτισμένουδημιουργού, του μύθου που υπονομεύει τους νεαρούς εικαστικούς καλλιτέχνες, γιατί σπανίως τον αντέχουν.

Η Μπιενάλε αυτή έχει άποψη, δουλεύτηκε ως σκεπτικό και προσφέρει μια ενδιαφέρουσα πρόταση αυτοπροσδιορισμού και αλλαγής ειδώλου στον νεοκλασικιστικό καθρέφτη, έναν Τζέκιλ δίπλα στον Χάιντ.