Συνέντευξη

«Μόνο η ζωή και ο θάνατος μετράνε στο θέατρο»

Όταν, το φθινόπωρο του 1987, η Φιόνα Σο και η Ντέμπορα Γουόρνερ άρχισαν να συνεργάζονται πάνω στην «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, που παρουσίασαν το 1992, δεν φαντάζονταν πως 15 χρόνια αργότερα θα έρχονταν στην Επίδαυρο, θα έβλεπαν την «Ηλέκτρα» του Στάιν και θα ανέβαζαν τις «Ευτυχισμένες μέρες» του Μπέκετ
Ειδικό γεγονός για την Επίδαυρο η μπεκετική παράσταση. Διότι, για πρώτη φορά παρουσιάζεται στο μοναδικό φεστιβάλ που αναβιώνει το αρχαίο δράμα ένα έργο της σύγχρονης δραματουργίας. Για πρώτη φορά μια ηθοποιός, μόνη στην τεράστια αρχαία ορχήστρα, θα περάσει από το κενό- την ελαχιστοποίηση των κινήσεων, του βλέμματος και του λόγου- στην ποίηση της ζωής και του θανάτου. Οι «Ευτυχισμένες μέρες», παραγωγή του Νάσιοναλ Θίατερ, θα προσαρμοστεί για το ανοιχτό αρχαίο θέατρο. Γι΄ αυτό το εγχείρημα, την Επίδαυρο και τον Μπέκετ μίλησαν οι δύο γυναίκες. Η συνάντηση έγινε στο αγαπημένο στέκι των καλλιτεχνών, στη «Μουριά» της Παλιάς Επιδαύρου, πρωί Σαββάτου.

Ντέμπορα Γουόρνερ: «Είστε τυχεροί που έχετε αυτό το θέατρο. Ήταν ιδιαίτερη εμπειρία για μας να δούμε την “Ηλέκτρα” σ΄ αυτό το περιβάλλον. Συναρπαστική εμπειρία να δούμε ένα πλήθος κόσμου να παρακολουθεί με ευλάβεια την παράσταση. Για μας είχε και έχει συναισθηματική αξία. Επειδή με τη Φιόνα ξεκινήσαμε τη συνεργασία μας δουλεύοντας πάνω στην “Ηλέκτρα” (1989), που την παρουσιάσαμε το 1992, ήταν σαν να ξαναζήσαμε την εμπειρία μας. Τώρα δουλεύουμε πάνω στην προσαρμογή της παράστασης του Μπέκετ στην Επίδαυρο. Στο θέατρο του Λονδίνου, το σκηνικό κατέλαβε τον χώρο. Εδώ διαφοροποιείται η κατάσταση. Στη μεγάλη αρχαία ορχήστρα υπάρχει πολύς χώρος, πολλή γη, ένα τοπίο που από μόνο του προσδίδει μια ποιητικότητα. Οπότε, αυτό που θέλαμε να επιτύχουμε στο μικρό θέατρο, στο μεγάλο υπάρχει. Το σκηνικό μας είναι μια εγκατάσταση. Ένας λόφος από σκουπίδια οικολογικής καταστροφής. Προσθέσαμε μια ακόμα κλίμακα στον υπάρχοντα σκηνικό όγκο. Προβληματιζόμαστε αν θα προσθέσουμε και βίντεο. Το θέατρο της Επιδαύρου είναι εκπληκτικό γι΄ αυτή την εκδοχή των “Ευτυχισμένων ημερών” του Μπέκετ. Πιστεύω πως το “άνοιγμα” που κάνουμε έχει ενδιαφέρον. Μένει να δούμε πώς θα λειτουργήσει».

Φιόνα Σο: «Η υποκριτική δεν θα αλλάξει, τουλάχιστον δραστικά. Δεν πιστεύω ότι η ερμηνεία πρέπει να γίνει πιο εξωστρεφής ή πιο έντονη, γιατί έτσι όπως κάθεται ο κόσμος στο κοίλο, είναι σαν να σε παρακολουθεί μια κάμερα από παντού. Υπάρχει βέβαια κάτι ασυνήθιστο. Στο Β΄ μέρος, χωμένη ώς τον λαιμό, πρέπει να είμαι εντελώς ακίνητη- και το κεφάλι. Πάρα πολύ δύσκολο να αποδώσω αυτή την αίσθηση της ακινησίας. Σχεδόν ζήλεψα την Ηλέκτρα χθες το βράδυ, με όλη αυτή την τερατώδη κίνηση. Πολύ ενδιαφέρουσα αντίθεση. Αυτή η ηρωίδα κι αυτό το κορίτσι που έτρεχε πάνω- κάτω σε έκανε περήφανο που είσαι άνθρωπος. Η “Μήδεια” π.χ. είναι ένα έργο που μας δείχνει πόσο χαμηλά μπορούμε να φτάσουμε οι άνθρωποι. Αλλά όχι για να υποτιμήσει την ανθρώπινη φύση. Γίνεται για να την κοιτάξουμε. Να δούμε τι είμαστε. Έτσι και οι “Ευτυχισμένες μέρες” πρέπει να μας κάνουν να ντρεπόμαστε για την ικανότητά μας να ξεχνάμε τους ανθρώπους που αγαπήσαμε, να ξεχνάμε αυτό που λέγαμε πριν από 5 λεπτά και παρ΄ όλα αυτά να παρουσιάζουμε ενδιαφέρον ο ένας για τον άλλον. Οι “Ευτυχισμένες μέρες” είναι ένα τίποτα. Το τίποτα της ανθρώπινης ζωής. Κατά κάποιον τρόπο συνδέεται με το αρχαίο δράμα. Παραπέμπει στην τραγωδία και μιλάει σε ένα επίπεδο αρκετά υψηλό. Η γλώσσα του θεάτρου δεν μπορεί να είναι η γλώσσα της καθημερινής ζωής. Διαφορετικά, μπορείς να έχεις μια καθημερινή συζήτηση, να βγεις έξω για φαγητό και να μιλήσεις. Πρέπει να έχει ένα βάθος και ουσία.

Γιατί στην πραγματικότητα τίποτα άλλο δεν μετράει για το θέατρο παρά το θέμα

ΙΝFΟ

24- 25 Αυγούστου στην Επίδαυρο, τηλ. 210-3230.100, τιμές: 50, 40, 30, 20, 10 ευρώ.

της ζωής και του θανάτου. Ο Μπέκετ σε φέρνει ακριβώς μέσα στα ουσιαστικά ζητήματα της ζωής».

Ντ. Γ.: «Ο Μπέκετ επέλεξε να γίνει θεατρικός και όχι μυθιστοριογράφος. Ανήκει στη συνείδηση αυτού του σκοτεινού στοιχείου που βγαίνει από το έργο του. Αλλά όσο σκοτεινό κι αν είναι το έργο, το θέατρο είναι μια γιορτή, στην οποία η ζωντανή αντίδραση του κοινού καταργεί το σκοτεινό».

Φ. Σ.: «Όταν παρατηρείς τις αντιδράσεις του κοινού, συνειδητοποιείς πόσο σπουδαίος συγγραφέας είναι, ιδιοφυΐα. Το κοινό το ένιωθε και αντιδρούσε. Ο ανθρώπινος νους δεν χρειάζεται πάντα τον λόγο για να μπορέσει να λειτουργήσει συναισθηματικά. Μπορεί να πηδάει από το ένα σημείο στο άλλο, νιώθοντας κατά πού θέλει να μεταφέρει το έργο. Σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει όταν παίζεις μια τραγική ηρωίδα και χρειάζεται να ανοίξεις το μυαλό σου, με τον Μπέκετ πρέπει να το συρρικνώσεις. Το σύμπαν του είναι περιορισμένο κι αυτό είναι αφύσικο. Μην ξεχνάμε ότι ο Μπέκετ έχει χιούμορ που δεν είναι εύκολα διακριτό. Αυτή τη διάσταση ήθελα να την αποκαλύψω στο κοινό. Αλλά το πράγμα μάς πήγαινε πιο σκοτεινά, όλο πιο σκοτεινά, σαν κάποιος να έκανε πλάκα. Είναι κάτι σαν σταντ απ κόμεντι – τι πρόβες να κάνεις στη σταντ απ κόμεντι;- ο μόνος τρόπος για να λειτουργήσει είναι το κοινό». Γ ια τα Μάρμαρα
Η Φιόνα Σο, η οποία έχει δημόσια ταχθεί υπέρ της επιστροφής των Μαρμάρων, συνδέει τις απόψεις της με την ιρλανδική καταγωγή της: «Προέρχομαι από μια μικρή χώρα, που έχει θιγεί από την αυτοκρατορία, κι ακόμα έχουμε τις συνέπειες από την αγγλική αποικιοκρατία. Κρίμα που δεν τα δώσανε το 2004 ως δάνειο. Αλλά ξέρω αυτό που ξέρουν όλοι. Αν ερχόντουσαν εδώ δεν θα πήγαιναν πίσω».
Το «τίποτα» του Μπέκετ

«Είναι τρομερό να βλέπεις πόσο εντυπωσιάζει το κοινό αυτό το “τίποτα” του Μπέκετ. Σαν οι θεατές να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους μέσα σε ορισμένες φράσεις, ακόμα και στις σιωπές. Ένα στοιχείο πρόκλησης ήταν για μένα να χρησιμοποιήσω τις παύσεις με τέτοιον τρόπο, που να μιλούν», λέει η Ντέμπορα Γουόρνερ.

«Υπάρχει πολλή σιωπή σ΄ αυτό το έργο», συμπληρώνει η Φιόνα Σο.

«Σιωπή όμως που φωνάζει. Ίσως η ιδιοφυΐα του Μπέκετ έγκειται στο ότι μας πηγαίνει πέρα από τη γλώσσα. Μας μεταφέρει στον κόσμο της σιωπής, που δεν είναι ένας κόσμος ασπρόμαυρος αλλά ένας κόσμος μουσικός, γεμάτος χρώματα».

Ντ. Γ.: «Οι οδηγίες του Μπέκετ, ενώ λειτουργούν περιοριστικά, σε καθοδηγούν και τελικά σε οδηγούν στην ελευθερία. Δεν σου λέει τα πράγματα. Σε κάνει να τα σκεφτείς. Τελικά, είναι ένας διάλογος ανάμεσα στον συγγραφέα και στο κοινό».

Φ. Σ.: «Δεν διάβασα καθόλου τις οδηγίες του Μπέκετ. Για να μην μπερδευτώ ακολούθησα τις οδηγίες της Ντέμπορα. Ο Μπέκετ στην πραγματικότητα δεν ενδιαφέρεται για τον ηθοποιό, δεν του δίνει τη δυνατότητα να αυτενεργήσει.

Ενδιαφέρεται για το κοινό».