Δημιουργία ίσον αντίθεση στο χάος

Το κάθε κατασκεύασμα που ονομάζεται έργο τέχνης δεν είναι αυτόχρημα παράθυρο στο χάος.

Πολύ λίγα καλλιτεχνικά έργα ομολογούν το αληθινό τους είναι, εκθέτουν δηλαδή τη θριαμβεύουσα μορφή χωρίς ν΄ αποκρύπτουν την προέλευσή τους. Το μεγάλο έργο, διευκρινίζει επανειλημμένα ο Καστοριάδης, μαρτυρεί, με την παρουσία του και μόνο, ότι η δημιουργία ίσον αντίθεση στο χάος και συνάμα παραδοχή του.

Θ΄ απορήσει σίγουρα ο αναγνώστης με τα λόγια του Καστοριάδη που διάλεξα για εισαγωγή και τα οποία φαίνονται ξένα προς το θέμα της τέχνης. Χώρια που έχουν χάσει πια τη δηκτικότητά τους. Διότι οι άλλοτε σποραδικές «παραφωνίες» για τις οποίες κάνει λόγο ο Καστοριάδης το 1991 έχουν γίνει ο κανόνας- χωρίς, όπως το βλέπουμε καλά, να γίνει ο κόσμος μας λιγότερος εμπορικός και λιγότερο τηλεοπτικός. Το αντίθετο. Ο λόγος; Ο λόγος, λέει ο Καστοριάδης, είναι ότι η όποια αντίθεσή μας σε τούτη την κοινωνία χάνει την «ιστορικότητά» της. Με άλλα λόγια, η αντίθεση για να είναι ουσιαστική και αποτελεσματική πρέπει, σύμφωνα με τη γλώσσα του Καστοριάδη, να υπενθυμίζει στην κοινωνία ότι είναι ιστορικό δημιούργημα, ότι είναι μόρφωμα πρόσκαιρο, ότι είναι κατασκευή πάντα χρεωμένη στο χάος, πάντα ανοιχτή στο χάος. Αλλιώς, η αντίθεση καταντάει παιγνίδι. Αλλιώς η αντίθεση γίνεται εσωτερικό στοιχείο του κόσμου, ενισχύοντας έτσι την τάση του να θεωρεί τον εαυτό του μοναδικό και αιώνιο.

Αλλιώς η αντίθεση, λέει ακόμα ο Καστοριάδης στην ίδια ομιλία, βυθίζεται στην κοινοτοπία του μεταμοντέρνου, «της θρησκείας του οτιδήποτε και του τίποτα». Για την ώρα, έτσι ακριβώς έχουν τα πράγματα. Εκτός «αγοράς», ομοφωνούντες και παραφωνούντες διατυμπανίζουμε σ΄ ένα ξέσπασμα άγριας χαράς ότι κανένας άλλος κόσμος δεν μπορεί να νοηθεί εκτός από τούτον εδώ, τον δικό μας. Μένει η αντίθεση της τέχνης. Το μόνο μας παράθυρο. Που κάνουμε τα πάντα για να το κλείσουμε κι αυτό.