Ημερολόγιο Συνόρων Ένα μυστικό σωτήριο, αβάσταχτο…

«Η δουλειά μου είναι να ερευνήσω την κρυφή γλώσσα των ονείρων. Είμαι ψυχαναλύτρια.
Με λένε Σοφία Ρίτσμαν. Γεννήθηκα στις 28 Ιανουαρίου 1941, στην πόλη Λβoφ (Lwow)
όπου ζούσαν μαζί Πολωνοί, Εβραίοι και Ουκρανοί. Την αποκαλούσαν Βιέννη της Ανατολής»
ΤΟ ΛΒΟΦ ΑΛΛΑΞΕ πολλές φορές όνομα και επίσημη γλώσσα. Στα τέλη του 18ου αιώνα οι Αυστριακοί το μετονόμασαν Λέμπεργκ. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι Πολωνοί το ανακατέλαβαν και επανέφεραν το παλαιό όνομα. Το 1939, όταν οι Γερμανοί επιτέθηκαν στην Πολωνία, το Λβοφ βρέθηκε υπό σοβιετική διακυβέρνηση. Οι ναζί είχαν υπογράψει συνθήκη με τον Στάλιν για να διαμοιράσουν την Πολωνία. Άλλαξε ξανά όνομα και επίσημη γλώσσα. Το πιστοποιητικό γέννησής μου έχει σαν επικεφαλίδα το «Προλετάριοι όλου του κόσμου ενωθείτε». Σήμερα το Λβοφ βρίσκεται στην Ουκρανία.

Δυσκολεύομαι πάντα να απαντήσω στο ερώτημα «από πού είσαι;». Για τους ανθρώπους που τους έχει ξεριζώσει η ιστορία δεν υπάρχει μια απλή απάντηση. Οι γονείς μου είναι Εβραίοι. Πριν πέσει το Λβοφ στα χέρια των Σοβιετικών ο πατέρας μου, ο Λέον Ράιχμαν, ήταν κομμουνιστής. Όταν τον γνώρισα, είχε γίνει αντικομμουνιστής. Είδε την εφαρμογή της θεωρίας στην πράξη και φρικίασε. Πάντως, τα δυο χρόνια υπό τους Ρώσους δεν μοιάζουν τόσο άσχημα, γνωρίζοντας τι επρόκειτο να συμβεί αργότερα. Πέντε μήνες μετά τη γέννησή μου οι χειρότεροι φόβοι των Εβραίων έγιναν πραγματικότητα.

Οι ναζί επιτέθηκαν στη Σοβιετική Ένωση και κατέλαβαν το Λβοφ. Οι Ουκρανοί εθνικιστές τούς υποδέχτηκαν πανηγυρικά. Πόνταραν στην υποστήριξη των ναζί. Γρήγορα κατάλαβαν πως είχαν υπολογίσει λάθος. Μόλις οι ναζί κατέλαβαν την πόλη, οι Εβραίοι υποχρεώθηκαν να φορούν το γαλάζιο αστέρι του Δαβίδ σε λευκό περιβραχιόνιο. Όλοι οι άνδρες, μεταξύ 14 και 60 χρόνων, υποχρεώθηκαν να δουλέψουν στα στρατόπεδα εργασίας. Ο πατέρας μου κατέληξε στο στρατόπεδο Γιανόβσκα (Janowska).

Μια μέρα οι ναζί ήρθαν να μαζέψουν τους Εβραίους της πολυκατοικίας μας. Καθώς ήμουν στην αγκαλιά της μητέρας, ενώ μας οδηγούσαν στα φορτηγά, έγειρα και άγγιξα το πρόσωπο ενός Γερμανού στρατιώτη. Η μητέρα μου τρομοκρατήθηκε. Ίσως να έπαιξαν ρόλο τα άρια χαρακτηριστικά μου, ίσως θυμήθηκε το δικό του παιδί, αλλά μου χαμογέλασε. Όταν ένας Ουκρανός προσπάθησε να μας σπρώξει με τη βία στα φορτηγά, ο Γερμανός άπλωσε το χέρι του: «Όχι», είπε, «αυτή μένει»… Εκείνη τη μέρα είδαμε τον χάρο με τα μάτια μας. Δεν είχαμε άλλη επιλογή παρά να κρυφτούμε.

Ο μοναδικός τρόπος ήταν να αποκτήσουμε πλαστές ταυτότητες. Η μητέρα μου ζήτησε τη βοήθεια μιας καθολικής φίλης της που είχε έναν συγγενή ιερέα… Η μητέρα μου, η Ντόνια Βάις, έγινε Μάρια Ολεσκιέβιτς. Της έδωσαν τα έγγραφα μιας καθολικής γυναίκας που είχε πεθάνει. Εγώ έγινα η Ζόσια Ολεσκιέβιτς… Φύγαμε από το Λβοφ πάλι με την βοήθεια φίλων της μαμάς, και εγκατασταθήκαμε σε ένα χωριό, το Ζίμα Βόντα. Εκεί νοικιάσαμε ένα σπίτι. Κανείς από τους αντισημίτες γείτονές μας δεν γνώριζε το μυστικό μας.

Η μαμά κατάφερε να στείλει μήνυμα στον πατέρα για τη «νέα» ταυτότητα και τοποθεσία μας. Τη φρίκη που ο πατέρας μου έζησε στο στρατόπεδο την έμαθα πολύ αργότερα. Το 1975 όταν εξέδωσε το βιβλίο με τα απομνημονεύματά του. Σε κάποιο σημείο γράφει: « Μάθαμε ότι, την προηγούμενη νύχτα, είχαν εκτελεστεί ογδόντα κρατούμενοι. Δεν μας έκαναν πια εντύπωση οι αριθμοί. Αποδεχόμασταν αυτές τις ειδήσεις με ένα είδος παραίτησης. Γνωρίζαμε ότι ήταν τρομαχτική είδηση, αλλά παρέμενε ένα νούμερο, στατιστικό στοιχείο… ». Ο πατέρας μου κατάφερε να αποδράσει από

«Με λένε Σοφία Ρίτσμαν. Γεννήθηκα στο Λβοφ, σε μια πανέμορφη πόλη και σε μια φρικτή εποχή»

την κόλαση στις 2 Δεκεμβρίου του 1943. Κρύφτηκε στο σπίτι ενός στενού φίλου της μαμάς.

Δυο μέρες αργότερα, κρατώντας εμένα στα χέρια, η μαμά πήγε και τον πήρε αργά τη νύχτα. Μόλις φθάσαμε στο σπίτι μπήκε και κρύφτηκε στη σοφίτα. Βγήκε από εκεί έπειτα από δεκαοκτώ μήνες. Θυμάμαι τη μαμά μου να μου λέει: «Μην πλησιάζεις εκεί, είναι ένας λύκος στη σοφίτα και άμα ανοίξεις την πόρτα, θα βγει και θα σε φάει…».

Οι γονείς μου, στην απελπισμένη τους προσπάθεια να κρατήσουν μυστική την παρουσία του πατέρα μου, σκέφτηκαν αυτό το ψέμα. Ο λύκος είναι ένα ζώο που προκαλεί τον τρόμο σε εκείνη την περιοχή. Ήταν η τέλεια απειλή για να σταματήσει τις εξερευνήσεις ενός παιδιού, που ήταν γεμάτο περιέργεια. Μεγάλωσα χωρίς παιχνίδια. Πριν καλά καλά γίνω τριών χρόνων, ήξερα πόσο σημαντικό ήταν να κρατηθεί το μυστικό της ύπαρξης του πατέρα μου. Η μητέρα μου φρόντιζε να αφήνει την πόρτα της πάντα ξεκλείδωτη, για να δείξει ότι δεν έχει τίποτε να κρύψει…

Τον Ιούλιο του 1945 ήρθε η απελευθέρωση. Το Λβοφ, η αγαπημένη πατρίδα, ήταν ένα νεκροταφείο. Από τους 160.000 Εβραίους είχαν επιζήσει μόνο 823… Οι περισσότεροι συγγενείς μας είχαν σφαγιαστεί. Με τόσο θάνατο γύρω σου πώς να αντέχεις να ζήσεις σε έναν τόπο, όσο αγαπημένος και αν σου είναι; Οι γονείς μου αποφάσισαν να μεταναστεύσουν στην Αμερική.

LΙΝΚ

www.gkapllani.com