Ο Κεμάλ στα σοκάκια της Θεσσαλονίκης

Τα άγνωστα παιδικά χρόνια στη Θεσσαλονίκη τού (κατά τα άλλα εξολοθρευτή του Ελληνισμού σε Μικρά Ασία και Πόντο) Μουσταφά Κεμάλ περιγράφει η ιστορική έκδοση του Χρίστου Κ. Χριστοδούλου
«Θεσσαλονίκη, χειμώνας του 1881. Στα θεοσκότεινα κατηφορικά σοκάκια της Πάνω Πόλης δεν κυκλοφορεί ψυχή. Κάθε τόσο, σαν απόηχος μέσα στο βουητό του παγωμένου αέρα, ακούγεται η στεντόρεια φωνή του τοπικού νυχτοφύλακα που διαλαλεί: “Γείτονες, η ώρα είναι έξι α λα τούρκα και δώδεκα α λα φράνκα. Νοικοκυραίοι, κοιμηθείτε ήσυχα. Ο μπεχτσής σας φυλάει από κάθε κακό”. Κι αμέσως ακολουθεί ο χτύπος της μαγκούρας του- έξι φορές- στο χιονισμένο καλντερίμι. Οι Θεσσαλονικείς αλλάζουν ευτυχισμένοι πλευρό μέσα στα ζεστά γιατάκια τους. Ο Θεός να ΄χει καλά τον πολυχρονεμένο σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ που φροντίζει να ΄ναι ξέγνοιαστος ο ύπνος των υπηκόων του».

Έτσι αρχίζει το παραμύθι ή «η ιστορία του Κεμάλ, ενός νεαρού “πρίγκιπα” της… Θεσσαλονίκης που νόμισε πως μπορεί να αλλάξει τον κόσμο». Η ιστορία του Μουσταφά Κεμάλ και «του βίου και της πολιτείας του στη Θεσσαλονίκη» κατά τον τίτλο του βιβλίου του δημοσιογράφου Χρίστου Κ. Χριστοδούλου (Εκδόσεις Εξάντας) αρχίζει με τα «Γεννητούρια»- τίτλος του πρώτου κεφαλαίου: «Σ΄ ένα ψηλό τριώροφο σπίτι στο μαχαλά του Ισλαχανέ, πολύ κοντά στη Ροτόντα… Ο χότζας, ο μουσουλμάνος ιερέας που είχε έλθει, πλησίασε με βασιλική σοβαρότητα το νεογέννητο αγοράκι και- κατά το ισλαμικό έθιμο- ψιθύρισε το όνομά του, «Μουσταφά». Όλοι αναγάλλιασαν από χαρά. «Μουσταφά». Που θα πει «ο επιλεγμένος».

Η ιστορία του Κεμάλ συνεχίζεται με στοιχεία για τα σχολεία που άλλαξε ο Μουσταφά, τον θάνατο του πατέρα του, τον δεύτερο γάμο της μητέρας του, την ειρηνική συνύπαρξη Εβραίων, ντονμέδων, Ελλήνων, χριστιανών, μουσουλμάνων στη Θεσσαλονίκη, για τις γλώσσες, τις θρησκευτικές συνήθειες της εποχής.

Η διήγηση κάνει χρονικά άλματα, μεταφέρεται στην Άγκυρα του Μεσοπολέμου, ταξιδεύει στο Μοναστήρι, βολτάρει με τον δόκιμο Μουσταφά στην κοσμοπολίτικη παραλία της Θεσσαλονίκης, επισκέπτεται τα καφέ-αμάν, συναντά τη 12χρονη Ρόζα Εσκενάζυ στη σάλα του ξενοδοχείου «Γκραν Οτέλ» και λίγες αράδες παρακάτω βρίσκεται μαζί της στο «Πέραν Παλάς» της Πόλης, όπου τραγουδούν μαζί το «Γελεκάκι»…

Επισκέπτεται τους οίκους ανοχής της Μαντάμ Μάτσου και της Μαντάμ Ζιζέλ στην περιοχή Ριχτίμ του Λευκού Πύργου, παίρνει φύλλο πορείας για τη Δαμασκό, λιποτακτεί κι επιστρέφει με πλοίο στη Θεσσαλονίκη…

Το βιβλίο καταγράφει την ίδρυση του κινήματος των Νεοτούρκων (στις τάξεις των οποίων ανήκε και ο Κεμάλ) τον Ιούλιο του 1908, υποδέχεται κάτω απ΄ την αψίδα του Σιντριβανίου τον σουλτάνο Μεχμέτ Ρεσάτ Ε΄, το 1911, κινηματογραφεί με τους αδελφούς Μανάκη (τους πρώτους κινηματογραφιστές)

την κηδεία, ένθρονου, του δολοφονηθέντος από τους Τούρκους Μητροπολίτη Γρεβενών Αιμιλιανού…

Έπειτα ο Κεμάλ μετακομίζει στο Σισλί της Κωνσταντινούπολης (μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Έλληνες) και το βιβλίο παρακολουθεί τη ζωή του στον τρίτο όροφο τού δυ τικότροπα οργανωμένου σπιτιού με τα σκούρα έπιπλα και τα μυθιστορήματα του Μπαλζάκ και του Μοπασάν. Ακόμη γεύεται στο προεδρικό μέγαρο της Άγκυρας ταχίνι με πετιμέζι και αυγά ομελέτα με τυρί φέτα «όπως τότε που ήμουν παιδί στη Θεσσαλονίκη», όπως έλεγε ο Κεμάλ. Και στο τέλος περιγράφει την κηδεία του Μουσταφά Κεμάλ τον Νοέμβριο του 1938 στην Άγκυρα μαζί με τον παλιό του στρατιωτικό αντίπαλο «εν όπλοις»- τον τότε πρωθυπουργό της Ελλάδας Ιωάννη Μεταξά.

Στην ερώτηση «Γιατί για τον Κεμάλ;», ο συγγραφέας παραπέμπει στην καταγωγή του, καθώς το βιβλίο είναι αφιερωμένο «στη μνήμη της μητέρας μου Ευαγγελίας από την Ξάνθη που αγαπούσε τους χριστιανούς και μουσουλμάνους συμπατριώτες της, που έκανε τρισάγιο για τους αδικοχαμένους Εβραίους γείτονές της, που μας έμαθε να καταλαβαίνουμε τη γλώσσα του πλησίον μας- τούρκικα πομάκικα, σλάβικα- σε όποια θρησκεία ή φυλή κι αν ανήκε».

ΙΝFΟ

Χρίστος Κ. Χριστοδούλου: «Μουσταφά Κεμάλ- ο βίος και η πολιτεία του στη Θεσσαλονίκη», Εκδόσεις Εξάντας.

«Καταλαβαίνουμε τι εστί κεμαλισμός»

«Όταν στην ιστορία της Θεσσαλονίκης μιλάμε για ανθρώπους- προσωπικότητες μιλάμε για ελληνικής και εβραϊκής καταγωγής», παρατηρεί ο Χρίστος Κ. Χριστοδούλου. «Είναι δυνατόν, εφόσον το εξουσιάζον έθνος ήταν επί αιώνες οι Οθωμανοί, να μην ανέδειξαν καμία προσωπικότητα; Έτσι θέλησα να ασχοληθώ με τον επιφανέστερο όλων- τον δημιουργό της σύγχρονης Τουρκίας.

Βεβαίως και δεν παραβλέπω πώς ήταν ο εξολοθρευτής του ακμάζοντος Ελληνισμού της Μικράς Ασίας και του Πόντου, αλλά έτσι θα καταλάβουμε τι σημαίνει κεμαλισμός σήμερα στην Τουρκία».

Σας έγινε τελικά συμπαθής; «Δεν μπορώ να το πω. Όμως επιτέλους τον σεβάστηκα. Η έρευνα μου έδωσε στοιχεία για να τον σεβαστώ. Καμία μουσουλμανική χώρα δεν έχει καταφέρει ούτε το ένα χιλιοστό απ΄ αυτό που κατάφερε ο ίδιος στην Τουρκία.