«Χρειαζόμαστε άμεσα πολιτικό θέατρο»

«Αν το θέατρο είναι ένας τρόπος να πεις την αλήθεια, σήμερα είναι πιο χρήσιμο από ποτέ», λέει ο διευθυντής του περίφημου ουγγρικού θεάτρου «Κάτονα Γιόζεφ», Γκάμπορ Ζαμπέκι
«O ίδιος ο χαρακτήρας του θεάτρου αλλάζει μαζί με τους καιρούς. Το κοινό – είναι κι αυτό μέρος της ολότητας του θεάτρου- αλλάζει. Η γνώση του κοινού για την πολιτιστική του κληρονομιά δεν είναι η ίδια μ΄ εκείνη πριν από 30-40 χρόνια».

Ιδρυτικό μέλος και διευθυντής από το 1989 του θεάτρου «Κάτονα Γιόζεφ» στη Βουδαπέστη, ιδρυτικό μέλος της Ένωσης των Θεάτρων της Ευρώπης, πρόεδρός της έως το 2004 και αντιπρόεδρός της έως σήμερα, ο 63χρονος Γκάμπορ Ζαμπέκι βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη για τη «Μήδειά» του που μετέχει στο 1ο Φεστιβάλ Θεάτρου Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

«Το θεμελιώδες ερώτημα του έργου δεν είναι η σχέση ανάμεσα στον άντρα και στη γυναίκα, αλλά η εκδίκηση της Μήδειας για την προσβολή που έχει υποστεί. Στην περίπτωσή της η εκδίκησή είναι πιο σκληρή από την προσβολή», σημειώνει ο σκηνοθέτης. Και στο ερώτημα για τις ιδιαιτερότητες της παράστασης, τονίζει πως η δική του «”Μήδεια” είναι ο ύψιστος βαθμός πάθους. Η πραγματική ιστορία του έργου του Ευριπίδη είναι η ιστορία του πάθους της Μήδειας που μετατρέπεται σε εκδίκηση».

ΙΝFΟ

Θέατρο «Κάτονα Γιόζεφ», «Μήδεια» του Ευριπίδη απόψε στις 21.00 στο Θέατρο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (ΚΘΒΕΕθνικής Αμύνης 2, τηλ. 2310-288.000).

Εξακολουθεί- και για τις σύγχρονες προσεγγίσεις- η τραγωδία να είναι το αριστοτέλειο «μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας»;

«Παλιότερα ο καθένας γνώριζε τον μύθο. Οι έννοιες όμως δεν αλλάζουν. Η Μήδεια είναι μια ιδιαίτερη γυναίκα- με ιδιαίτερα ταλέντα. Είναι ικανή να παίξει διαφορετικούς ρόλους προκειμένου να πετύχει τον στόχο της. Σήμερα οι ρόλοι άνδρα- γυναίκας έχουν αλλάξει. Και οι αλλαγές αντικατοπτρίζονται στην παράσταση. Ο λόγος του Ιάσονα (σ.σ.: τον ερμηνεύει ο ηθοποιός και σκηνοθέτης, είχε σκηνοθετήσει το “Μαυσωλείο” που είδαμε στην Ελλάδα το 1997, Γκάμπορ Μάτε) παλιότερα μπορεί να φαινόταν λογικός. Σήμερα «ακούγεται» ως δειλός. Αντιμετωπίζεται σ΄ όλη την παράσταση με ειρωνικό βλέμμα. Στο τέλος όμως ο θεατής συμπάσχει. Θέλησα τη μετάφραση να την κάνει μια γυναίκα (Ζούζα Ρακόφσκι) που είναι παράλληλα μία από τις καλύτερες ποιήτριες της Ουγγαρίας». Στην ουγγρική εκδοχή της η «Μήδεια» (πρωτοπαρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2004 στη Βουδαπέστη) ερμηνεύεται από 10 ηθοποιούς. Ο Χορός εκπροσωπείται από τρεις μόνο γυναίκες. «Ο Χορός (μια μεσήλικη, μια νεαρή γυναίκα και μια έγκυος) τονίζει ότι η Μήδεια έχει άλλο πολιτισμικό υπόβαθρο. Δεν είναι αποδεκτή. Στον 15μελή Χορό ο λόγος είναι κοινός, ενοποιημένος. Δεν ήθελα ο Χορός να λειτουργεί ως μουσική υπόκρουση, ηχώ του λόγου της Μήδειας. Ο Χορός εδώ είναι ένα ρολόι- ένας μετρονόμος της εξέλιξης του δράματος. Στην εισαγωγή του Ευριπίδη ακούμε (απ΄ το εσωτερικό του σπιτιού της Μήδειας) τα βογκητά της. Ζήτησα από την πρωταγωνίστρια να αναπαραγάγει κραυγές πληγωμένου ζώου. Το μεγαλύτερο μέρος της παράστασης βασίζεται στις φωνητικές της δυνατότητες. Κατάφερε να παράγει ήχους σπάνιους για ευρωπαϊκό λαρύγγι».

Τι είναι αυτό που καθιστά το θέατρο «Κάτονα Γιόζεφ» ένα από τα σημαντικότερα στην Ευρώπη;

«Θα μπορούσα να απαντήσω “γιατί επενδύει στον άνθρωπο- στον ηθοποιό”. Θα ήταν ψέμα και ναρκισσισμός. Όμως, πράγματι στο “Κάτονα” ο τρόπος δουλειάς βασίζεται στους ηθοποιούς. Έπειτα από 25 χρόνια βέβαια είναι μελαγχολικό το να συνοψίζει κανείς. Το βασικό είναι ότι μπορούμε ακόμα να συνεργαζόμαστε, όσο κι αν αυτό ακούγεται στερεοτυπικό».

Υπάρχει κοινό χαρακτηριστικό σ΄ αυτό που λέμε «ευρωπαϊκό θέατρο»;

«Ναι: σήμερα υπάρχει μόνο ευρωπαϊκό θέατρο. Πάντα όμως υπήρχαν νέα ρεύματα, και το σύστημα τα τροφοδοτεί. Η πανωλεθρία έρχεται απ΄ όλες τις πλευρές Το θέατρο απειλείται πλέον από πολιτικά, οικονομικά συμφέροντα, από αυτά των ιδιωτών θιασαρχών, από το ίδιο το κοινό που προτιμά πια άλλους- “σύγχρονους” τρόπους ψυχαγωγίας. Παλιότερα- πριν απ΄ την αλλαγή του πολιτικού συστήματος στην Ουγγαρία- ήταν πολύ πιο εύκολα τα πράγματα. Κι ας με πονάει που το λέω…».


«Άλλαξε πλέον η ουσία»

«Σήμερα πλέον έχει αλλάξει η ουσία του θεάτρου. Η σημασία που έδινε στο θέατρο όχι μόνο το (παλιό) καθεστώς αλλά και το κοινό», λέει ο Γκάμπορ Ζαμπέκι. «Αν η τέχνη είναι ένας τρόπος για να πεις την αλήθεια, αντιλαμβάνεσθε πόσο σημαντική είναι η αλλαγή που επήλθε.

Έπειτα από αυτήν, όλοι είπαν πως δεν χρειάζεται πλέον το πολιτικό θέατρο. Σήμερα, δεν φαντάζομαι ότι είμαι πλέον ο μόνος που επιμένει ότι το χρειαζόμαστε ξανά άμεσα…».