«Όλο τον κόσμο αγαπώ, την άσπρη σκόνη σαν ρουφώ…»

Σμύρνη, Πόλη, Πειραιάς, Θεσσαλονίκη, Νέα Υόρκη, Σικάγο… Η ιστορία των ουσιών στο ελληνικό τραγούδι αρχίζει στα τέλη του 19ου αιώνα, όπως θα δείξουν δύο βραδιές στο Ηρώδειο
«Aπό το βράδυ ώς το πρωί/ δική μου είναι η ζωή/ κι όλο τον κόσμο αγαπώ/ την άσπρη σκόνη σαν ρουφώ…». Δεκάδες ρεμπέτικα- και όχι μόνο- μιλούν για τις ουσίες. Χασίς, νικοτίνη, αλκοόλ, ηρωίνη, κοκαΐνη έγιναν τραγούδια που άντεξαν στον χρόνο, ίσως γιατί πολλά απ΄ αυτά μιλούν στα ίσια και με πόνο για μια καθημερινότητα που αργότερα λογοκρίθηκε και σκεπάστηκε με την επιβολή νόμου.

Εκείνο που ίσως να μη γνωρίζουμε είναι ότι η ελευθερία, το χιούμορ, ο σαρκασμός, η απόγνωση, η κριτική για τα κακώς κείμενα της κοινωνίας, που με τόση αλήθεια εξέφρασε το ρεμπέτικο τραγούδι, μιλώντας για τις ουσίες, πρόλαβαν και πέρασαν σε ένα ευρύτερο κοινό, μέσα από τις προπολεμικές επιθεωρήσεις και τις οπερέτες, με αποτέλεσμα να έχουμε και ένα πλούσιο υλικό αστικών τραγουδιών που μένουν να τα… ανακαλύψουμε

ΙΝFΟ

Ηρώδειο, αύριο και μεθαύριο στις 21.00,
«Τραγούδια για Τσίλιες… και μία νύχτες» με την Εστουδιαντίνα Νέας Ιωνίας Μαγνησίας. Πληροφορίες στο τηλ. 210-3230.100.

ξανά, σχεδόν 80 χρόνια μετά. Τα τραγούδια για «Τσίλιες και μία νύχτες» που θα δούμε αύριο και μεθαύριο στο Ηρώδειο, με την επιμέλεια του συλλέκτη και μελετητή του ρεμπέτικου Παναγιώτη Κουνάδη και με οδηγό τη φωνή του Γιώργου Νταλάρα (και συνεπιβάτες τους Χρήστο Θηβαίο, Στέλιο Βαμβακάρη, Χαρά Κεφαλά, Νίνα Λοτσάρη, Θέμη Σερμιέ, Ασπασία Στρατηγού, Μπάμπη Τσέρτο, Μάρθα Φριτζήλα και Ταξιάρχη Χάνο) θα μας αποκαλύψουν και αυτή, τη λιγότερο δημοφιλή πλευρά, της ελληνικής τραγουδοποιίας.

Το πρόγραμμα θα είναι μοιρασμένο σε ρεμπέτικα (γνωστά και άγνωστα) και τραγούδια ελαφρά, επιθεωρήσεων, οπερέτες. Φιγούρες όπως ο Καρούμπας και ο Καρακαλέτσος- που ζωντάνεψαν τον τύπο του χασικλή και του μάγκα για πρώτη φορά στους «Απάχηδες των Αθηνών»- θα φέρουν στο φως ονόματα συνθετών και ηθοποιών όπως των Ζάχου Θάνου, Ζαχαρία Νοταράκη, Πέτρου Νοταράκη, Γιώργου Καμβύση, Σώσου Ιωαννίδη, Αιμίλιου Σαββίδη κ.ά. που έχουν γράψει εξαιρετικά τραγούδια και έχουν αφήσει εποχή με τους ρόλους τους στο ελληνικό θέατρο.

«Ακόμα και για μας που κάνουμε αυτή τη δουλειά», λέει ο Γιώργος Νταλάρας, «το υλικό που είδαμε να υπάρχει στο ελαφρό τραγούδι ήταν μια έκπληξη. Αστικά τραγούδια του πρώτου τετάρτου του 20ού αιώνα, επιθεωρησιακά τραγούδια που τραγούδησε ακόμα και η Σοφία Βέμπο, είναι πολύ προκλητικά- αν σκεφτεί κανείς και τα ήθη της εποχής. Όσο για τα ρεμπέτικα που γράφτηκαν τότε, τα έφτιαξαν σπουδαίοι συνθέτες, άνθρωποι που έχασαν το κοινωνικό τους κύρος όταν ήρθαν στην Ελλάδα, υποτιμήθηκαν, πέρασαν στο περιθώριο…». Aνάμεσα στις ενδιαφέρουσες στιγμές αυτής της βραδιάς θα είναι και η προβολή αποσπασμάτων από ένα αμερικάνικο ντοκιμαντέρ που προπαγανδίζει την καλλιέργεια της μαριχουάνας, την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. «Όταν χρειάζονταν τους στρατιώτες να καταταχτούν, σκέφτηκαν ότι η μαριχουάνα θα “ελάφραινε” τις αποφάσεις τους και θα έκανε πιο ανθρώπινη την καθημερινότητά τους», λέει ο Παναγιώτης Κουνάδης. Το φιλμ ξεκινάει δείχνοντας τον Παρθενώνα «Τα βλέπετε αυτά τα αρχαία μάρμαρα;», αναρωτιέται ο εκφωνητής. «Η καλλιέργεια της μαριχουάνας είναι πολύ πιο παλιά απ΄ αυτά»…
«Η μισή Ελλάδα καλυμμένη με χασίς»

Ο Παναγιώτης Κουνάδης, που επί χρόνια συγκεντρώνει υλικό και ασχολείται με το ρεμπέτικο θεωρεί πως «πρέπει να μας προβληματίσει το γιατί θεωρήθηκε επικίνδυνη μόνον η κάνναβη και όχι ο καπνός και το αλκοόλ. Από την εποχή της ελεύθερης Ελλάδας, από το 1850 δηλαδή μέχρι το 1937 που το απαγόρευσε ο Ιωάννης Μεταξάς, ήταν νόμιμη η καλλιέργεια της καννάβεως και μάλιστα ήταν τεράστιος ο αριθμός των αγροτών που την καλλιεργούσε και την εμπορευόταν. Η μισή Ελλάδα ήταν καλυμμένη με καλλιέργειες χασίς. Εύκολη καλλιέργεια, με πάμπολλες χρήσεις. Η ινδική κάνναβη φέρνει ευφορία- εθεωρείτο η ουσία των φτωχών- υπάρχει όμως και η κλωστική κάνναβη από την οποία μπορεί κανείς να παράγει από φυσικά αναλγητικά μέχρι φτηνή καύσιμη ύλη ή να φτιάξει νήμα, πάρα πολύ ανθεκτικό νήμα. Οι απαγορεύσεις ξεκίνησαν τη δεκαετία του ΄20, στην Αμερική, όταν η εκτεταμένη καλλιέργεια και χρήση της καννάβεως θεωρήθηκε «επικίνδυνη» από τις φαρμακοβιομηχανίες, τις βιομηχανίες αλκοόλ και τις καπνοβιομηχανίες. Ακόμη και η βιομηχανία νάιλον δεν είχε κανένα συμφέρον να αφήσει την παραγωγή κλωστής από κάνναβη να φουντώσει. Στην Ελλάδα όμως δεν ήταν δυνατόν να εφαρμοστεί η απαγόρευση από τη μια μέρα στην άλλη, γιατί θα έμεναν στον δρόμο χιλιάδες αγρότες. Απαγορεύτηκε όταν εξασφαλίστηκε η οικονομική βοήθεια που τους στήριξε».