Αρχιτεκτονική σε αρμονία με το τοπίο

Μια ελληνική κατοικία (στην Τήνο) που δεν τραυματίζει το τοπίο, αλλά «συμπλέει» με αυτό, πήρε το πρώτο βραβείο σε διαγωνισμό για τη σύγχρονη μεσογειακή αρχιτεκτονική
«Ηένταξη στο τοπίο έχει σχέση με την κλίμακα του κτιρίου, την αυστηρή γεωμετρία του, τα υλικά και τη συνέπεια της κατασκευής. Έχει να κάνει με το έδαφος και την οικονομία των αρχιτεκτονικών μέσων. Τη χρήση δηλαδή ελάχιστων συνθετικών στοιχείων» επισημαίνει ο αρχιτέκτονας Παντελής Νικολακόπουλος, για τη σχέση της αρχιτεκτονικής με το περιβάλλον. Μια άποψη που έκανε έργο σε μια κατοικία της Τήνου, η οποία διακρίθηκε πρόσφατα με το πρώτο βραβείο σε έναν διεθνή διαγωνισμό που αφορά τη μεσογειακή αρχιτεκτονική.

Μια κατοικία στην Τήνο, με λιτές γραμμές, που χτίστηκε στο ύψωμα μιας πλαγιάς στη νότια ακτή του νησιού, κέρδισε τις εντυπώσεις της Ένωσης Αρχιτεκτόνων Μεσογείου (UΜΑR) και της Περιφερειακής Ένωσης Αρχιτεκτόνων Σικελίας στον διαγωνισμό «Αbitare il Μediterraneo». Το έργο του Έλληνα αρχιτέκτονα ξεχώρισε ως το καλύτερο υλοποιημένο έργο στη λεκάνη της Μεσογείου «για την απλότητα του όγκου. Που μοιάζει να τον έχει σκεφθεί κανείς ενταγμένο στο τοπίο ως τμήμα του», γράφουν στην κρίση τους τα μέλη της κριτικής επιτροπής. Και επισημαίνουν την ποιότητα του εσωτερικού χώρου, από κάθε σημείο του οποίου γίνεται αντιληπτή η συνέχεια με το γύρω τοπίο. Όπως και τη σαφήνεια της σύνθεσης «για τη μετρημένη και προσωπική χρήση των σύγχρονων υλικών και αυτών που συνδέονται με την κατασκευαστική παράδοση του τόπου».

Με θέα το απέραντο μπλε του Αιγαίου και το νησί της Δήλου, η ισόγεια κατοικία χτίστηκε σε ένα πλάτωμα. Το εύρημα του αρχιτέκτονα συνδέθηκε με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική των Κυκλάδων. Έμπνευσή του ήταν τα σταβλάκια, τα μικρά αγροτικά κτίσματα που αφομοιώνονται στο άνυδρο κυκλαδίτικο τοπίο. «Στο μέγεθος ενός μικρού δωματίου, τα σταβλάκια χρησίμευαν ως αποθήκες ή στάβλοι για λίγα ζώα. Ήταν φτιαγμένα με τοίχους από πέτρα χωρίς τη χρήση λάσπης και συνήθως αποτελούσαν τμήμα της περιμετρικής περίφραξης του κτήματος, της λεγόμενης ξερολιθιάς», εξηγεί ο Παντελής Νικολακόπουλος για την αρχική ιδέα της βραβευμένης κατοικίας.

Φτιαγμένη από εμφανή λιθοδομή και με την πλάκα της οροφής από εμφανές οπλισμένο σκυρόδεμα (μπετόν) η κατασκευή σχεδιάστηκε για να καλύπτει τις βασικές ανάγκες μιας κατοικίας «χωρίς να τραυματίζει το τοπίο. Μέχρι τη δεκαετία του ΄60 υπήρχαν πολλά παραδείγματα αρχιτεκτονικής ενταγμένης στον περιβάλλοντα χώρο. Μιλάμε είτε για κατοικίες είτε για μεγαλύτερα κτίρια όπως η σειρά των ξενοδοχείων Ξενία. Καθώς όμως άρχισε η άναρχη και εντατική δόμηση στα νησιά και τις εκτός σχεδίου περιοχές, η εκμετάλλευση του χώρου έγινε προβληματική» επισημαίνει ο αρχιτέκτονας. Υπερασπιστής της λιτής αρχιτεκτονικής, ο Παντελής Νικολακόπουλος προσπάθησε από την πλευρά του Συλλόγου Ελλήνων Αρχιτεκτόνων και για τη διατήρηση των «Ξενία». Τονίζει ότι πρόκειται για τη σημαντικότερη παραγωγή δημόσιων κτιρίων μεταπολεμικά. «Είναι μοναδικά κτίρια. Καθώς το ενιαίο σκεπτικό της δημιουργίας τους σε σχέση με το τοπίο και την κλίμακα στον χώρο αλλά και η επιλεγμένη χρήση των υλικών τα καθιστά παραδείγματα μελέτης για τους σπουδαστές της Αρχιτεκτονικής».


«Η καταστροφή είναι μη αναστρέψιμη»

Στη σύγχρονη κατοικία στην Τήνο ο συνεχής διαμπερής χώρος που βλέπει προς τον ανοιχτό ορίζοντα, ο ημιυπαίθριος χώρος που προστατεύει το σπίτι από τον βοριά, η ποιότητα του φυσικού φωτισμού, η σαφήνεια της κατασκευής είναι η απάντηση του αρχιτέκτονα απέναντι στην τάση οι πλαγιές των νησιών να μπαζώνονται από λευκές βίλες και μεζονέτες. «Θα έπρεπε να έχει απαγορευθεί η εκτός σχεδίου δόμηση από τη δεκαετία του ΄60.

Πρέπει να αλλάξει αμέσως η αντίληψη ότι η οικοδομική δραστηριότητα αποτελεί τη μοναδική διέξοδο της οικονομίας. Η καταστροφή στο τοπίο, αλλά και στις τοπικές κοινωνίες είναι μη αναστρέψιμη».


Παραδοσιακά σταβλάκια

Τα σταβλάκια υπάρχουν στις Κυκλάδες κι έχουν σχέση με την αγροτική ζωή. Πολλά κτήματα στα νησιά έχουν ένα σταβλάκι ως βοηθητικό κτίσμα. Σήμερα είναι συνήθως ερειπωμένα ή χρησιμοποιούνται ακόμα ως αποθήκες, καθώς είναι πολύ μικρά, σαν δωμάτιο για οποιαδήποτε άλλη χρήση.