Επιφυλλίδα

Αξονική ανθρωπογραφία στο Ιntercity

Τρεισήμισι ακριβώς ώρες κρατάει η διαδρομή με το Ιntercity από μια κεντρική επαρχιακή πόλη ώς την Αθήνα. Κυριακή, περίπου 12 το μεσημέρι, με ψιλόβροχο. Μια φύση μαγευτική· και τα είκοσι ένα άτομα στο βαγόνι της πρώτης θέσης (δεκαέξι γυναίκες και πέντε άντρες, περίπου μέσης ηλικίας αν εξαιρέσεις δυο κοπελίτσες) καταγίνονται συνεχώς ή με τα κινητά τους ή με τα φαγώσιμά τους. Κανείς δεν είχε μαζί του ή αν είχε δεν το έπιασε στα χέρια του, ένα βιβλίο – ή έστω μια εφημερίδα. Μιλάνε στο κινητό, τρώνε, χουζουρεύουν, μισοκοιμούνται, ρεύονται (με συγχωρείτε), ψαχουλεύουν τις τσάντες τους, λένε καμιά κουβέντα μεταξύ τους. Αν και μέσα σ΄ ένα βαγόνι, με μια φύση μαγική να αλλάζει διαρκώς μορφές έξω από τα παράθυρα, συμπεριφέρονται σάμπως να είναι κλεισμένοι μέσα στους τέσσερις τοίχους ενός δωματίου χωρίς καμιά οπτική διέξοδο. Μια ενόχληση και ένας εκνευρισμός που υπάρχουν διάχυτα, οφείλονται αναμφισβήτητα στην έλλειψη τηλεόρασης. Θα πρέπει να αισθάνονται πως αν συμβαίνει κάτι αυτήν τη στιγμή στον κόσμο, είναι οπωσδήποτε στην τηλεόραση και πουθενά αλλού. Το χειρότερο απ΄ όλα είναι πως αφού εξαντλήσουν το «ρεπερτόριό» τους, ανακάθονται στις θέσεις τους σαν αδειασμένα σακιά, με το βλέμμα να έχει αφαιρεθεί στο κενό, χωρίς καν να θεωρούν τη φύση που οργιαστικά συνεχίζει να «τρέχει» πλάι τους μια παρηγοριά.

Αν συνέβαινε κάτι αυτήν τη στιγμή, θα ήταν μόνο έξω από τους ίδιους, δε θα το δημιουργούσε ποτέ ο εαυτός τους. Και συνέβη αυτό το κάτι. Σε μια στάση (ενώ ο συρμός χρειάζεται περίπου μια ακόμη ώρα για να φθάσει στην Αθήνα) ανεβαίνει και κάθεται ένας ταλαιπωρημένος ανθρωπάκος, γύρω στα εξήντα. Όταν τον πλησιάζει ο ελεγκτής και του ζητά το εισιτήριό του, ο ανθρωπάκος λέει πως το έχει χάσει και στην ερώτηση του ελεγκτή με πόσα χρήματα το αγόρασε (για να καταλάβει ο τελευταίος αν δικαιούται να παραμείνει στην πρώτη θέση) του απαντά πως «δεν θυμάται». Το γεγονός δεν αργεί να γίνει αντιληπτό και είκοσι ένας άνθρωποι ανασηκώνονται στα καθίσματά τους, με φανερή αδημονία αν θα πετάξει ή δεν θα πετάξει έξω ο ελεγκτής τον ολοφάνερα ψευδόμενο επιβάτη. Κανείς δεν σκέφτηκε να παραμείνει ατάραχος στη θέση του ώστε ο άνθρωπος που είχε παρανομήσει να μη νιώσει ως μια πρόσθετη απειλή είκοσι έναν ανθρώπους που είχαν στρέψει, ανασηκωμένοι, το βλέμμα τους επάνω του. Είκοσι έναν ανθρώπους που αφού είχαν φάει, είχαν μισοκοιμηθεί, είχαν χουζουρέψει, είχαν μιλήσει στο κινητό, ήθελαν τώρα να ολοκληρωθεί η απόλαυσή τους μ΄ ένα θέαμα- και ήρθε η πραγματικότητα να τους το προσφέρει, καθώς ο εθισμός τους στην τηλεόραση τους έκανε να το παρακολουθούν με την ηδονή που βλέπουν σ΄ αυτήν το καθετί όσο τρομερό κι αν είναι, φτάνει, βέβαια, ν΄ αφορά στους άλλους. Ο τρόμος μην τυχόν και στερηθούν το θέαμα ενώ είχαν πια απολαύσει όλα τ΄ άλλα, τους έκανε να αντιμετωπίζουν την απτή ταλαιπωρία ενός ανθρώπου ως κάτι σκηνοθετημένο.

Διαφορετικά δεν εξηγείται η απογοήτευση όταν ο ελεγκτής ζήτησε από τον παρανομήσαντα να τον ακολουθήσει σε «ουδέτερο» έδαφος προκειμένου να συνεννοηθούν χωρίς να εκτεθούν ακόμα περισσότερο, ο ένας για την αδυναμία του να πληρώσει ένα εισιτήριο και για το ψέμα του και ο άλλος- ελπίζουμεγια τη συμπόνια του. Η τηλεόραση, που φαίνεται να έχει καταστήσει αδιανόητο το να διακόπτει κανείς την παρακολούθησή της, μεταβάλλει για όση ώρα χρειάζεται κανείς να ζει ανάμεσα στους άλλους, την πραγματικότητα σ΄ ένα ακόμη επεισόδιό της ώστε το θέαμα που προσφέρει με τον τρόπο αυτόν να είναι συνεχές. Η πραγματικότητα, δηλαδή, να μην υφίσταται ούτε καν ως ένα διάλειμμα, αλλά όσο οξεία και δραματική κι αν είναι, να παραμένει συναρπαστική γιατί αποτελεί τη συνέχεια ενός θεάματος. Πού να φαντάζονταν οι άνθρωποι ότι την ώρα που η ανθρωπότητα ολόκληρη θα μπορούσε χάρη στην τηλεόραση να πληροφορείται τα δεινά ενός λαού (χωρίς επιπλέον να διορθώνεται τίποτα γι΄ αυτά) ταυτόχρονα θα γινόταν ασήκωτο το μαρτύριο για έναν ανώνυμο ανθρωπάκο επειδή δεν είχε να πληρώσει το εισιτήριο για τη διαδρομή μιας ώρας.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη».