Το παλιό παραλύει και το καινούργιο δεν το παλεύουμε

ΕΙΠΩΘΗΚΕ ΟΤΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ Κ. ΣΗΜΙΤΗ ΠΑΡΕΜΒΑΙΝΕΙ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ. ΜΠΟΡΕΙ. ΑΛΛΑ Η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΑΝΟΙΓΕΙΧΩΡΙΣ ΠΑΝΤΑ ΝΑ ΤΑ… ΚΛΕΙΝΕΙ- ΣΟΒΑΡΟΤΑΤΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΜΑΣ ΑΦΟΡΟΥΝ (ΣΧΕΔΟΝ…) ΟΛΟΥΣ ΚΑΙ ΜΑΣ ΚΑΛΕΙ ΣΕ ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΑΝΩ ΣΤΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ, ΤΙΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ Ή , ΚΑΤ΄ ΑΛΛΟΥΣ, ΤΑ ΑΔΙΕΞΟΔΑ Όταν ένας τέως πρωθυπουργός και τέως πρόεδρος ενός από τους δύο πρωταγωνιστές του δικομματισμού, δηλαδή της σχεδόν αλάνθαστα θεσμοθετημένης εναλλαγής τους στην πολιτική εξουσία, αναρωτιέται δημόσια αν βρίσκεται η «δημοκρατία σε κρίση», η παρέμβασή του αυτή καθαυτή έχει βάρος και σημασία. Βρίσκεται λοιπόν η δημοκρατία σε κρίση; Αρχίζοντας από το τέλος του βιβλίου, το πρόβλημα είναι μάλλον πώς θα αποφύγουμε την «απολιτική δημοκρατία» και πώς θα προωθήσουμε την «πολιτικοποιημένη δημοκρατία». Μα μπορεί η δημοκρατία να είναι… απολιτική; Μπορεί, και προς τα εκεί τείνουμε, όταν η δημοκρατία συρρικνώνεται σε μια μέθοδο για την κάθε φορά ανάδειξη των φορέων της κυβερνητικής εξουσίας, αφήνοντας στο περιθώριο τον «δημόσιο διάλογο που κρίνει, αποκαλύπτει, επιδοκιμάζει, αποδοκιμάζει» την ουσία των προτάσεων. Όταν οι πολιτικές δυνάμεις κατατρύχονται από τον «φόβο του πολιτικού κόστους», επιδιώκουν «την προσαρμογή στο τι είναι ευρύτερα επιθυμητό, ασχέτως από το αν λύνει ή όχι τα προβλήματα». Έτσι περιθωριοποιούνται συνειδητά τα ουσιαστικά προβλήματα, εκείνα που για τη λύση τους απαιτούν επιλογές, «ιδέες που προβάλλονται και αντικρούονται, μέτρα που εξειδικεύονται και αποτιμώνται», που έχουν επομένως και πολιτικό (και όχι μόνον…) κόστος, που όμως είναι «το τίμημα της δημιουργικότητας». Η πολιτική και ιδεολογική αντιπαράθεση ως προς τις δυνατές επιλογές και το «κόστος» τους, είναι τα στοιχεία που «πολιτικοποιούν» τη δημοκρατία. Προκαλούν το ενδιαφέρον των πολιτών που τότε ανακαλύπτουν τη «σκοπιμότητα της πολιτικής συμμετοχής» και «συνειδητοποιούν την κοινωνική τους ευθύνη και στηρίζουν κοινωνικές αλλαγές». Αυτή τη συμμετοχή «έχουμε υποχρέωση να εξασφαλίσουμε, προπαντός εκείνες οι δυνάμεις που αντιτίθενται στον συντηρητικό αυταρχισμό και πιστεύουν σε μια κοινωνία ευθύνης», κλείνει ο Κ. Σημίτης απευθυνόμενος σε «δυνάμεις», που δεν ονοματίζει, και όχι για λόγους ας πούμε, ευπρέπειας…

Το νόημα
Φαίνονται ίσως κοινότοπα όλα αυτά, αλλά δεν είναι. Πράγματι είναι πια αποπνικτική η συστηματική αποφυγή ουσιαστικής αντιπαράθεσης επί υπαρκτών ζητημάτων και επιλογών στον ελληνικό πολιτικό- και όχι μόνο…- βίο. «Διάλογος» επιδιώκεται, αλλά συνήθως εκ των υστέρων και επί των αυτονοήτων. Φυσικά, στη δημοκρατία η αντιπαράθεση μπορεί, και όχι αναγκαστικά πρέπει, να ακολουθείται από λύσεις μέσω της πλειοψηφίας ή της σύνθεσης ή του συμβιβασμού ή της συνεργασίας. Αυτό είναι και το νόημα που δίνουν όσοι τονίζουν την ανάγκη η αντιπολίτευση να είναι «προγραμματική», και οι πολιτικές συνεργασίες να ξεκινούν από «προγραμματικό διάλογο» και να βασίζονται σε «προγραμματικές συμφωνίες», δεσμευτικές και δημόσια κρινόμενες. Αυτά τα «κοινότοπα» ωστόσο ποτέ δεν δοκιμάστηκαν (ειμή ως καρικατούρα, σε εξαιρετικές και καταναγκαστικές περιπτώσεις…).

Συχνότατα λοιδορήθηκαν ή θεωρήθηκαν πολυτέλειες για την Ελλάδα (που συμπλεγματικά κάποιοι τη θεωρούν κάτι διαφορετικό από τη Φινλανδία ή ακόμη και την Ιταλία…).

Στον αναγνώστη δημιουργείται αμέσως το ερώτημα πώς μας προέκυψε αυτή η τάση προς την «απολιτική δημοκρατία», που δεν είναι, κατά τον Κ. Σημίτη, «κρίση» του δημοκρατικού συστήματος καθαυτού, αλλά μάλλον οφείλεται σε «παθολογικά φαινόμενα» της δημοκρατίας, σε μια πορεία παρακμής ή ευτελισμού της που μπορεί όμως να αντιστραφεί.

Την απάντηση διερευνά ο συγγραφέας αναφερόμενος στις εξελίξεις των σύγχρονων κοινωνιών και στη μη προσαρμογή του πολιτικού συστήματος σε αυτές. Το δημοκρατικό σύστημα έχει τις διαδικασίες για τη λύση των προβλημάτων, αλλά όλο και πιο συχνά «οι ορατές λύσεις αμφισβητούνται έντονα από πολλές πλευρές», από ευρύτερα στρώματα που αντιτίθενται σε άλλα ομοίως πολυπληθή, οδηγώντας σε απραξία και κρίση. Αυτό συνδέεται με την επέκταση των μεσαίων στρωμάτων της κοινωνίας που έχουν αυξημένες δυνατότητες δημόσιας παρέμβασης και όλο και πιο πολλά και πολύπλοκα, ποιοτικά αναβαθμισμένα (θα

Κώστας Σημίτης

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΣΕ ΚΡΙΣΗ;

ΕΚΔ. ΠΟΛΙΣ, 2007, ΣΕΛ. 65, ΤΙΜΗ 7 ευρω

πρόσθετα και αντιφατικά…) αιτήματα, ενώ από την άλλη διακατέχονται όλο και περισσότερο από ανασφάλεια στις σύγχρονες συνθήκες παγκοσμιοποίησης, και από τον φόβο των «προσαρμογών» που προβάλλονται ως αναγκαίες.

Πολιτικά σχέδια με προοπτική, που να μπορούν να διαχειριστούν δημιουργικά τις αλλαγές και μεταρρυθμίσεις αλλά και να διαμορφώνουν τις πολιτικές εξελίξεις, θα έπρεπε να έχουν οι πολιτικές δυνάμεις, αλλά αυτές έχουν παραιτηθεί από τον ρόλο αυτό, προσθέτει ο Κ. Σημίτης. Γιατί άραγε; Επειδή δεν έχουν αρκετή γνώση ούτε σαφή άποψη για το νέο, αλλά κυρίως επειδή όντας «πολυσυλλεκτικές», προσπαθώντας να εκπροσωπήσουν περίπου τους πάντες και να μην ενοχλήσουν κανένα, ώστε να μένει ανοιχτή η ελπίδα για ανάδειξή τους στην εξουσία, αποσαφηνίζουν τα ελάχιστα δυνατά. Αυτή η τακτική μειώνει στο ελάχιστο τις αιφνιδιαστικές μετατοπίσεις ψηφοφόρων και διατηρεί «αναλλοίωτες τις παραμέτρους της πολιτικής αναμέτρησης», αποκλείοντας «νέους παίκτες» και νέα «πεδία πολιτικού ανταγωνισμού». Ας προσθέσω πως όλα αυτά έρχονται και δένουν και με το εκλογικό σύστημα που βοηθάει και νομιμοποιεί αυτό τον αποκλεισμό…

Πάντως ο πολυσυλλεκτισμός αποστασιοποιεί τα κόμματα από τα προβλήματα και συνεπακόλουθα «αποξενώνει» τους πολίτες από την πολιτική. Γι΄ αυτό πρέπει, λέει εύστοχα, να προχωρήσουμε προς την «επαναπολιτικοποίηση της πολιτικής». Η έκκληση δεν συνοδεύεται ωστόσο από προτάσεις που να σπάνε τους διαβολικούς μηχανισμούς αυτής της αποστασιοποίησης- π.χ. τον περίπου υποχρεωτικό λόγω (εκλογικού και όχι μόνο…) συστήματος πολυσυλλεκτισμό…- και μάλλον δεν μπορεί να ακουστεί από τους πρωταγωνιστές και υπευθύνους παρά ως ευχή χωρίς συνέπειες.

Ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης είναι μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΝ και πρώην ευρωβουλευτής