Επιφυλλίδα

Ο εκσυγχρονισμός του τρόμου

O λόγος για την απαγωγή της τρίχρονης Μάντλιν ΜακΚάν στο Αλγκάρβε της Νότιας Πορτογαλίας πριν από περίπου είκοσι μέρες. «Ανθρωποκυνηγητό με εκατοντάδες άνδρες έχουν εξαπολύσει οι βρετανικές και πορτογαλικές αρχές για τον εντοπισμό της μικρής», έγραψαν οι εφημερίδες, ενώ ακούσαμε τους γονείς της μικρής να λένε στην τηλεόραση «Ευχαριστούμε τον κόσμο για τη συμπόνια του». Όσο κι αν η ιδιαιτερότητα της υπόθεσης (πολύ περισσότερο αν η μικρή έχει πέσει θύμα παιδεραστίας), κάνουν και το ανθρωποκυνηγητό της αστυνομίας και τις ευχαριστίες των γονιών απόλυτα νόμιμες και δικαιολογημένες, δεν μπορεί να μην αναρωτηθεί ο οποιοσδήποτε: Τι γίνεται και όταν εκατομμύρια παιδιά βασανίζονται, ενώ συμβαίνει να το γνωρίζουμε (ανάμεσά τους δεν γίνεται να μην υπάρχουν και θύματα παιδεραστίας), να μας αφήνουν, ως ανθρωπότητα, παγερά αδιάφορους και όταν ένα παιδί που η ύπαρξή του μάς ήταν εντελώς άγνωστη ώς τη στιγμή που πέρασε σε δοκιμασία και βασανισμό, να αφυπνίζει και να αναστατώνει, μέχρι τρέλας, την παγκόσμια συνείδηση;

Βέβαια όσο καλή θέληση κι αν υπάρχει κι αν εξαπολυόταν ανθρωποκυνηγητό προκειμένου να συλληφθούν όσοι ευθύνονται για τον βασανισμό των παιδιών, αίφνης, του Τρίτου Κόσμου, το ανθρωποκυνηγητό θα παρέμενε αναποτελεσματικό γιατί όσο κι αν είναι γνωστοί οι «βασανιστές» δεν θα μπορούσε κανείς όχι βέβαια να τους συλλάβει αλλά ούτε καν να τους πλησιάσει. Ούτε επιπλέον θα είχε κανενός είδους σημασία ή βαρύτητα να έβλεπε κανείς στην τηλεόραση δύο έγχρωμους, πάμφτωχους γονείς, να ευχαριστούν τον κόσμο για τη συμπόνια του επειδή ενδιαφέρθηκε να μην πεθάνει το παιδί του. Η επιλεκτική μας ευαισθησία, αν στην πραγματικότητα υπάρχει και εκδηλώνεται από μέρους μας συμπόνια, μας κάνει ακόμα πιο ύποπτους απ΄ ό,τι αν είχαμε σιωπήσει εντελώς. Γιατί η συμπόνια μας, στην πραγματικότητα, είναι ο τρόμος μας για το τι θα μπορούσε να έχει συμβεί σ΄ εμάς, αφού, ενώ ζούμε σε οργανωμένες κοινωνίες που τις έχουμε εξοπλίσει ως αστακούς, τίποτα δεν φαίνεται να μπορεί να μας προστατεύσει. Να έχουμε δημιουργήσει, δηλαδή, όλα τα μέσα ώστε να κάνουμε τον τρόμο αποκλειστικό προνόμιο ανθρώπων που τους ελέγχουμε και, επομένως, δεν είναι άξιοι να μας προκαλούν κανενός είδους συμπόνια, αλλά και ο τρόμος τελικά όχι μόνο να μας κτυπά την πόρτα μα και να θρονιάζεται μέσα στο ίδιο μας το σπίτι, αυτό είναι τελικά «άνω ποταμών». Να έχουμε εξορίσει, ως κοινωνίες, με τα ωραία μας και με τα καλά μας, τον τρόμο του αγνώστου και να μας έχει επανακάμψει ο τρόμος με την μορφή ενός ανθρώπου, ενός διπλανού μας, με τη μορφή δηλαδή ενός γνωστού, μοιάζει μ΄ έναν τρόμο που αποδεικνύει την οποιαδήποτε οργάνωση ατελέσφορη. Ίσως ίσως και προκλητική ώστε ν΄ αποδειχθεί ότι τον τρόμο δεν μπορεί να τον εξοντώσει καμιά μέριμνα που μεροληπτεί όσον αφορά στους ανθρώπους, άλλοι δηλαδή να αισθάνονται στο διηνεκές ασφαλείς ενώ άλλοι ισόβια τρομαγμένοι.

Από τρόμο και όχι βέβαια από συμπόνια για την απαγωγή της μικρής Μάντλιν προκύπτει το ερώτημα πώς γίνεται να απάγεται ένα παιδί που έχει όλα του τα καλά, που του επιφυλάσσεται ένα μέλλον απολαύσεων και ευτυχίας, που ζει μέσα σ΄ ένα περιβάλλον που τίποτα δεν δείχνει να το απειλεί. Ο τρόμος ότι κάτι ανάλογο είναι πιθανό να ισχύει, μπορεί να κινητοποιήσει την ανθρωπότητα μ΄ ένα ανθρωποκυνηγητό που να περιλάβει μέσα του και τις πέντε ηπείρους. Το δυστύχημα είναι ότι η εύρεση της μικρής Μάντλιν (που την εύχεται κανείς ολόψυχα), αντί να συνετίσει την ανθρωπότητα, θα της στερέωνε τις ψευδαισθήσεις της όσον αφορά στο αδιατάραχτο μέλλον που της οφείλεται μιας πλασματικά ευημερούσας κοινωνίας. Γράφουμε πλασματικά, αφού η κοινωνία αυτή φαίνεται να αναγνωρίζει πως όσοι εξαιτίας της δυστυχούν κι αν συνέβαινε να τους απαγάγουν, όχι ανθρωποκυνηγητό δεν θα εξαπολυόταν, αλλά σχεδόν μ΄ ανακούφιση θα ανασηκώναμε τους ώμους καθώς το μέλλον τους δεν θα περιέκλεινε απολαύσεις, όπως υπολογίζουμε πάντα για το δικό μας μέλλον, αλλά στέρηση και θάνατο.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη».