Η μπλόφα των ισλαμιστών

Ο πρώτος γύρος της μετωπικής σύγκρουσης ολοκληρώθηκε. Με την προκήρυξη πρόωρων εκλογών για τις 22 Ιουλίου αρχίζει μια λανθάνουσα «ανακωχή». Δεν φαίνεται να κρατήσει όμως για πολύ. Όσο ο Ταγίπ Ερντογάν αρνείται να υποχωρήσει, ακόμη και μετά τις πραξικοπηματικές κινήσεις του κεμαλικού κατεστημένου, η κρίση θα παρατείνεται.

«Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα γίνει το επόμενο λεπτό στην Τουρκία, όλα είναι ρευστά…», μου έλεγε ο Μουράτ Γετκίν της «Ραντικάλ», που ψάχνει κι εκείνος να βρει απαντήσεις στα ερωτήματα που του έθεσα. Θα επανέλθει ο Στρατός αν το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης πετύχει τελικά τροποποίηση του Συντάγματος για απευθείας ψήφιση του προέδρου από τον λαό; Θα επαναφέρει και πάλι την υποψηφιότητα του Αμπντουλάχ Γκιουλ το ΑΚΡ; Τι έχει στο μυαλό του ο Ερντογάν; Τι τον κάνει να πιστεύει ότι μπορεί να τα βάλει με τον Στρατό και ολόκληρο το κατεστημένο; Στις 27 Απριλίου ο Στρατός προειδοποίησε το ΑΚΡ με υπόμνημά του, που θύμιζε εκείνο της 12ης Μαρτίου 1971 με το οποίο ανέτρεψε πραξικοπηματικά τον Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ. Αυτή τη φορά ο Στρατός προειδοποιούσε εμμέσως το ΑΚΡ να μην κατέβει με την υποψηφιότητα του Αμπντουλάχ Γκιουλ για την προεδρία. Το ΑΚΡ δεν υποχώρησε όπως είχε κάνει ο Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ. Αντίθετα, ύψωσε το ανάστημά του και έγινε το πρώτο κόμμα στην ιστορία της Τουρκίας που τα έβαλε ανοιχτά με τον Στρατό. Τελικά όμως, αυτό που δεν κατάφερε να κάνει ο Στρατός με το υπόμνημά του, το κατάφερε το Συνταγματικό Δικαστήριο με την απόφασή του λίγα 24ωρα αργότερα: ακύρωσε τον πρώτο γύρο της προεδρικής εκλογής και ζήτησε την παρουσία 367 βουλευτών για την έναρξη της συνεδρίας.

Η «σφαίρα». Ο Ταγίπ Ερντογάν αποδέχθηκε την απόφαση, παρ΄ ότι τη χαρακτήρισε «σφαίρα κατά της δημοκρατίας». Έκανε όμως και την αντεπίθεσή του, πρότεινε εκλογή του προέδρου απευθείας από τον λαό. Έχοντας και τη στήριξη του Κόμματος Μητέρας Πατρίδας (ΑΝΑΡ) σε αυτή την πρόταση, πιστεύει ότι μπορεί να το πετύχει. Και τότε, ο Ταγίπ Ερντογάν ίσως έχει στο μυαλό του να επανέλθει με την υποψηφιότητα Αμπντουλάχ Γκιουλ!

«Αν το κάνει αυτό, τότε θα υπάρξει μεγάλη κρίση γιατί ούτε η κοινή γνώμη ούτε ο Στρατός θα χαρούν από την εξέλιξη», προβλέπει ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μπαχτσέσεχιρ Τζενγκίζ Ακτάρ, υποστηρίζοντας ότι το «τουρκικό κατεστημένο δεν μπορεί να δεχθεί την ολοκληρωτική κυριαρχία του ΑΚΡ, να είναι δηλαδή και κυβέρνηση να κατέχει και την προεδρία». Ωστόσο, εκτιμά ότι τελικά δεν θα παρέμβει ο Στρατός.


Κατηγορούν τον πρόεδρο της Βουλής

O αρθρογράφος της «Σαμπάχ» Εμρέ Ακιόζ πιστεύει ότι ο λαός πρέπει να ψηφίζει απευθείας τον πρόεδρό του για να αποφεύγονται οι συγκρούσεις. Ωστόσο, η εκτίμησή του είναι πως τελικά το ΑΚΡ «είναι αδύνατον» να καταφέρει να περάσει την τροποποίηση. «Η γραφειοκρατική ελίτ δεν θα το επιτρέψει», τονίζει ξεκαθαρίζοντας ότι εννοεί το κεμαλικό κατεστημένο στο οποίο περιλαμβάνεται και ο Στρατός: «Επειδή ο λαός μπορεί να επιλέξει έναν πρόεδρο που δεν είναι πιστός στην κεμαλική ιδεολογία θα αντισταθούν, θα κάνουν ό,τι περνάει από το χέρι τους για να το εμποδίσουν, ίσως προσφύγουν και πάλι στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Αυτό το γνωρίζει και το ΑΚΡ, γνωρίζει ότι δεν μπορεί να περάσει αυτή την τροποποίηση»! Και τότε γιατί το κάνει; «Γιατί με αυτό τον τρόπο θα μπορέσει να βγει πιο ισχυρό στις επερχόμενες γενικές εκλογές της 22ας Ιουλίου». Σύμφωνα με τον αρθρογράφο της «Σαμπάχ», το ΑΚΡ μπορεί στις επερχόμενες εκλογές να καταφέρει να φτάσει και το 40% λόγω της πόλωσης που υπάρχει.

Κίνδυνος διάσπασης. O Εμρέ Ακιόζ βλέπει και ένα μεγάλο κίνδυνο για το κυβερνών κόμμα:

τον κίνδυνο της διάσπασης. Ήδη στα παρασκήνια συζητείται το σενάριο ο πρόεδρος της Βουλής και ένα από τα πλέον ισχυρά στελέχη του ΑΚΡ, ο Μπουλέντ Αρίντς, να αποχωρήσει από το κόμμα και να ιδρύσει δικό του. Οι πληροφορίες φέρουν τον Μπουλέντ Αρίντς να είναι δυσαρεστημένος από το ΑΚΡ, παρ΄ ότι ο ίδιος επέμενε και κατάφερε να περάσει την πρότασή του, «ο υποψήφιος να είναι θρήσκος». Πολιτικοί αναλυτές κατηγορούν τώρα τον Μπουλέντ Αρίντς για την τροπή που πήραν τα πράγματα λόγω της επιμονής του να μην υπάρξει συμβιβασμός.

Αν το σενάριο αποχώρησης του Μπουλέντ Αρίντς επαληθευτεί, τότε το κεμαλικό κατεστημένο θα έχει επιτύχει ακόμη μία νίκη: να αρχίσει την περιθωριοποίηση του ΑΚΡ χωρίς ο Στρατός να αναγκαστεί να βγάλει τα τανκς στους δρόμους!


Αχτίδα ελπίδας οι διαδηλώσεις

Για όποιον ζει σε μια δυτική δημοκρατία, η τάση των στρατηγών να παρεμβαίνουν μπορεί να φαίνεται αντιδημοκρατική, αλλά οι πολιτικοί που εκδιώχθηκαν από τους στρατηγούς στην Τουρκία υπήρξαν μεγαλύτεροι εχθροί της δημοκρατίας, τόσο από τους στρατηγούς όσο και από τα μέσα που χρησιμοποίησαν οι τελευταίοι για να τους ανατρέψουν. Αυτό επισημαίνει ο αρθρογράφος της τουρκικής εφημερίδας «Μιλιέτ» Μετίν Μουνίρ, σύμφωνα με τον οποίο κατά το πρώτο πραξικόπημα το 1960 η κυβέρνηση που ανατράπηκε ήταν διεφθαρμένη και δεσποτική, ενώ το 1980 οι συνθήκες θύμιζαν εμφύλιο πόλεμο και είχαν δημιουργηθεί από ανεύθυνους πολιτικούς και από το βαθύ χάσμα ανάμεσα σε Αριστερά και Δεξιά. Όσο για την παρέμβαση του Στρατού το 1997, ο αρθρογράφος της «Μιλιέτ» γράφει πως στην κυβέρνηση κυριαρχούσαν οι ισλαμιστές, που είχαν στόχο να αλλάξουν τον κοσμικό χαρακτήρα της Τουρκίας. Αναφερόμενος στις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων, με την ανακοίνωση για πρόωρες βουλευτικές εκλογές και τη συνταγματική μεταρρύθμιση βάσει της οποίας ο πρόεδρος θα εκλέγεται απευθείας από τον λαό, ο αρθρογράφος αναρωτιέται: «Είναι άραγε ο Ερντογάν υπέρμαχος της δημοκρατίας; Ή μήπως σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει τη δημοτικότητά του για να εφαρμόσει μια μυστική ισλαμιστική ατζέντα; Είναι έτοιμη η τουρκική δημοκρατία να κάνει βήματα προς τα εμπρός ή προς τα πίσω;». Σύμφωνα με τον αρθρογράφο, «είναι δυνατό να ειπωθεί με βεβαιότητα πως οι στρατηγοί δεν έχουν πρόθεση να αναλάβουν την εξουσία. Δεν είναι όμως δυνατό να ειπωθεί με την ίδια βεβαιότητα ότι ο Ερντογάν δεν έχει στόχο να μετατρέψει την Τουρκία σε άλλο Ιράν, σε… πιο ελαφριά έκδοση». Η πιο δυνατή αχτίδα ελπίδας για τον Μετίν Μουνίρ ανατέλλει από τις μαζικές διαδηλώσεις στην Άγκυρα και την Κωνσταντινούπολη, τις μεγαλύτερες στην τουρκική Ιστορία, από τους Τούρκους που ζητούν φιλελεύθερη δημοκρατία. Μπορεί να μη φορούσαν πορτοκαλί κασκόλ όπως στην Ουκρανία, αλλά ο παραλληλισμός των δύο καταστάσεων ήταν αναπόφευκτος.