Η χαμένη αρχαία Ελλάδα

Πέρα από την αρχαία Ελλάδα της φιλοσοφίας και της τέχνης, υπήρχε και μια άλλη, πιο «άγνωστη».
Αυτήν «έσωσε» στα κείμενά του ο περιηγητής Παυσανίας, φέρνοντάς την ώς τις μέρες μας
Ένας από τους χρησιμότερους αρχαίους συγγραφείς που συνέθεσε το πανόραμα της ελληνικής αρχαιότητας ή απλός «αχθοφόρος» που διέσωσε πολύτιμες πληροφορίες; Ένας περιηγητής που κατέγραψε με στεγνό ύφος τι περιελάμβανε το «μουσείο» με το όνομα Ελλάδα ή ένας ερευνητής που «χωρίς αυτόν τα ερείπια της Ελλάδας θα ήταν ως επί το πλείστον ένας λαβύρινθος χωρίς ενδείξεις, ένα αίνιγμα χωρίς λύση»; Ποιος ήταν τελικά ο Παυσανίας, ο συγγραφέας του δεκάτομου έργου «Ελλάδος περιήγησις», ο οποίος σάρωσε μεθοδικά την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα (ώς τη Φωκίδα) και με το βλέμμα τού περιηγητή κατέγραψε μνημεία, τοπικούς μύθους μέχρι τις άγριες φράουλες του Ελικώνα και τα λευκά μυρμήγκια της μεσσηνιακής Μάνης; «Ένας από τους τελευταίους αν όχι ο τελευταίος των αρχαίων περιηγητών, το κείμενο του οποίου αποδείχθηκε καθοριστικό για το πώς αντιλαμβανόμαστε τον αρχαίο ελληνικό κόσμο» λέει στα «ΝΕΑ» ο Γιώργος Τόλιας, επιστημονικός υπεύθυνος των εκδηλώσεων «Στα βήματα του Παυσανία» που συνδιοργανώνουν το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη από σήμερα.

ΙΝFΟ

«Στα βήματα του Παυσανία» από σήμερα στις 19.30 στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Βασ. Κωνσταντίνου 48) και στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη από την Παρασκευή στις 20.00. Έως 31 Μαΐου. Το πλήρες πρόγραμμα στο http:
//www. eie.
gr/epistimiskoinonia/20 06-2007/pausania.

Η πρώτη εντύπωση παραπέμπει σε έναν άτλαντα, σε μια εγκυκλοπαίδεια όπου αξιοθέατα αναμειγνύονται με σχόλια, μυθολογικές και ιστορικές παραδρομές που είτε έχει διαβάσει ο Παυσανίας είτε του έχουν μεταφέρει. Το βλέμμα και η γραφίδα του επιδιώκουν να διασώσουν τον πολιτισμό της Ελλάδας πριν από τη μάχη της Χαιρώνειας επηρεασμένο τόσο από τη φιλελληνική πολιτική των Αντωνίνων όσο και από την κεντρική θέση της ελληνικής παιδείας στη ρωμαϊκή ελίτ. Εκεί όμως που καινοτομεί σε σχέση με τους προγενέστερους αρχαιοδίφες περιηγητές είναι ότι «επιδιώκει να περιγράψει “όλα τα ελληνικά πράγματα”, ξεχωρίζοντας τόσο με το εύρος του σχεδίου του όσο και με το ανεξάρτητο πνεύμα του, που διαφαίνεται στην επιλογή των αντικειμένων που θεωρεί αξιόλογα».

Πώς εξηγείται όμως το γεγονός πως παρ΄ ότι στην εποχή του- τον 2ο αι. μ.Χ.- η «Ελλάδος περιήγησις», για την οποία ο Παυσανίας ξόδεψε δύο δεκαετίες, πέρασε σχεδόν απαρατήρητη προς απογοήτευση του συγγραφέα της, αντιγράφηκε περισσότερο από πολλά άλλα γνωστά έργα της αρχαιότητας (χαρακτηριστικό είναι πως τα κείμενά του σώζονται σε 20 και πλέον κώδικες, ενώ τα σαφώς μικρότερα κείμενα του Ηροδότου και του Θουκυδίδη σε 30 και 40 αντιστοίχως);

«Δεν ήταν ένα μείζον κείμενο της εποχής του» εξηγεί ο κ. Τόλιας. «Ούτε η γραφή του είναι γοητευτική, ούτε διαπνέεται από κριτική διάθεση. Το άστρο του θα ανατείλει με τον ουμανισμό και την ανάδειξη της αρχαιότητας ως αντικειμένου λατρείας. Από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα θα αποτελέσει πρότυπο για τους αρχαιοδίφες, πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες και τους λογοτέχνες, ξεναγός των περιηγητών και οδηγός των αρχαιολόγων».

Για να γνωρίσει λοιπόν σεβάθος το ευρύ κοινό τον Παυσανία, αλλά και για να διαπιστώσει πως ο δυτικός κόσμος συγκρότησε την εικόνα του για την αρχαία Ελλάδα μέσα από τα μάτια του αρχαίου περιηγητή, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος «Ανοιχτές Θύρες», διοργανώνουν από σήμερα διεθνές συμπόσιο, διαλέξεις, μια πλούσια έκθεση (τόσο στο Ίδρυμα όσο και στη Γεννάδειο) με χειρόγραφα, σπάνια βιβλία, χάρτες, ιστορικό και εικαστικό υλικό και καθημερινή προβολή ντοκιμαντέρ με υλικό που σκοπό έχει να αναδειχθεί η διαχρονική σημασία του Παυσανία στην ανάκτηση της ελληνικής αρχαιότητας.


Ο αρχαίος περιηγητής…

Γεννήθηκε γύρω στο 110 μ.Χ. πιθανόν στην περιοχή του όρους Σίπυλο στη Βορειοδυτική Μικρά Ασία Καταγόταν από ευκατάστατη και συντηρητική οικογένεια Σπούδασε αρχαία ελληνική ποίηση και ιστορία Δημοσίευσε για πρώτη φορά τα «Αττικά» του περί το 150 μ.Χ.

Πέθανε μετά το 180 μ.Χ.