Αναζητώντας τη χαμένη μοίρα

Βλέπω τον μυθιστοριογράφο καθισμένο σ΄ ένα παγκάκι του ερειπωμένου πια ψυχιατρείου. Σκυμμένος στον φορητό του υπολογιστή. Τον βλέπω ν΄ ατενίζει πού και πού το δέντρο όπου έκανε κούνια η Σόνια. Βλέπω την ευδαιμονία με την οποία ο Γιούρεκ του καταβροχθίζει, όταν το φέρει η τύχη, το δεύτερο πιάτο καροτόσουπας.

Βλέπω τη σοφία των τρελών του. Τους βλέπω όλους στον μικρό τους ευτυχισμένο κόσμο. Και μου φαίνεται ότι βλέπω ταυτόχρονα τον χρονικογράφο τους ν΄ αναρωτιέται σκεφτικός: μα πώς μπορούν οι άνθρωποι, αυτοί που επέζησαν και αυτοί που θα έρθουν, να θυμούνται τούτο το απομεινάρι της καλοσύνης και του πολιτισμού;

Στις άλυτες απορίες μας μόνον τα μυθιστορηματικά πρόσωπα μπορούν να δώσουν απάντηση.

Με τον τρόπο τους βέβαια. Ένα πρωί, η Σόνια εγκαταλείπει το Τβόρκι. Παραδίδεται οικειοθελώς. Οι Γερμανοί την εκτελούν την ίδια μέρα. Γιατί, αναρωτιούνται απαρηγόρητοι οι φίλοι της; Κανένας δεν ήξερε το μυστικό της. Γιατί, αναρωτιέται και ο μυθιστοριογράφος χωρίς ν΄ αποτολμά καμιάν εξήγηση. Μόνο κάθεται πλάι στον περίλυπο Γιούρεκ για να διαβάσει και να ξαναδιαβάσει το σημείωμα που άφησε η Σόνια. Ίσως γιατί το νοιώθει, το νοιώθει από την συμπεριφορά των ηρώων του, ότι και το παραμικρό ίχνος εξήγησης θ΄ άνοιγε διάπλατα τις πόρτες της Ιστορίας, η οποία ανυπομονεί να φτάσει στο πέρας της λογικής της: να προσθέσει και άλλα θύματα στα ήδη υπάρχοντα. Αλλά, πώς να το πω, η μη εξήγηση της απόφασης της Σόνιας βραχυκυκλώνει την Ιστορία. Της στερεί τη δυνατότητα να μετατρέψει το Τβόρκι και την ειρηνική ζωή υπαλλήλων και τροφίμων σε ασήμαντο επεισόδιο σε σχέση με το συλλογικό δράμα.

Κι εγώ, ο απλός αναγνώστης, κοιτάζω και ξανακοιτάζω το σημείωμα της Σόνιας. Μένω στις φράσεις «Η μοίρα είναι παράξενη. Ολοφάνερα ήταν γραφτό». Ξέρω ότι δεν υπάρχει εξήγηση. Ούτε προσπαθώ να τη βρω. Το μυαλό μου όμως πάει πάλι στον Σεφέρη: «Καθένας κερδίζει το δικό του θάνατο». Σε μια στιγμή που οι άνθρωποι θέλησαν να βάλουν τον θάνατο στη λογική του προγραμματισμού και της απόδοσης, να τον κάνουν υποχείριό τους, η Σόνια μας, κέρδισε τον θάνατό της. Τους τον έκλεψε. Τον επανέφερε στη φύση του: αυτή της απρόβλεπτης μοίρας, αυτή της ανθρώπινης τραγωδίας.