Υπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Οι φονικές ταυτότητες

Το 1944 στην πόλη Ντάκα, τμήμα τότε της Ινδίας, ένα εντεκάχρονο παιδί βλέπει έναν αιμόφυρτο άνδρα να μπουσουλά στον δρόμο εκλιπαρώντας για νερό. Είχε λιντσαριστεί από τους ινδουιστές. Το σφάλμα του είναι η θρησκεία στην οποία ανήκει: είναι μουσουλμάνος. Με τον ίδιο τρόπο, οι μουσουλμάνοι λιντσάρισαν δεκάδες ινδουιστές που έβρισκαν μπροστά τους. Ο αιμόφυρτος άνδρας πέθανε στα χέρια εκείνου του παιδιού και του πατέρα του. Το εντεκάχρονο παιδί λεγόταν Αμάρτια Σεν. Σήμερα είναι ξακουστός οικονομολόγος και φιλόσοφος. Βραβείο Νόμπελ το 1998. Αυτό το τραγικό επεισόδιο σημάδεψε τη ζωή του. Τον έκανε να βλέπει με δυσπιστία τις κατηγορίες στις οποίες μας εντάσσουν από τα γεννοφάσκια μας: θρησκεία, φυλή, έθνος. Ο άνθρωπος χρειάζεται μια συλλογική ταυτότητα, γράφει ο Σεν στο βιβλίο του «Ταυτότητα και βία». Το κακό αρχίζει τότε, όταν η συλλογική ταυτότητα συντρίβει την ατομικότητα. Οι μισαλλόδοξοι και οι φανατικοί μισούν λυσσαλέα την ατομικότητα, κατασκευάζοντας μια υπεραπλουστευμένη ταυτότητα. Για αυτούς το άτομο δεν είναι παρά ένα απλό γράμμα στο «ιερό βιβλίο» της θρησκείας, της φυλής, του έθνους. Η πεμπτουσία του ρατσισμού είναι ακριβώς αυτή: κανείς δεν μπορεί να «ξεφύγει» από τη θρησκεία, τη φυλή, την τάξη από την οποία προέρχεται. Για τον ισλαμιστή π.χ. ο μουσουλμάνος μετανάστης που εντάσσεται στη χώρα όπου μετανάστευσε είναι «αποστάτης» και «προδότης». Για τον ντόπιο ρατσιστή, ο μετανάστης που ξέφυγε από τη θέση του παρία και εντάχθηκε στην κοινωνία υποδοχής είναι ύποπτος και ανυπόφορος. Διαβάζω το βιβλίο του Σεν, ενώ παρακολουθώ τις γαλλικές εκλογές. Το θέμα της ταυτότητας βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης και εκεί. Σε κάποια δημοσκόπηση πριν από τις εκλογές το 38% των Γάλλων δήλωσε πως είναι ρατσιστές. Είναι τρελό εάν σκεφτεί κανείς πως σχεδόν ένας στους τέσσερις Γάλλους είναι απόγονος μεταναστών. Ο υποψήφιος της Δεξιάς, ο Νικολά Σαρκοζί, είναι παιδί μεταναστών. Σήμερα δηλώνει πως οραματίζεται την αναγέννηση της γαλλικής εθνικής ταυτότητας. Δηλώνει επίσης πως επιθυμεί να εντάξει σε αυτήν και τα «καθάρματα των προαστίων», όπως έχει αποκαλέσει τους εξεγερμένους των προαστίων του Παρισιού. Μόνο που τα «καθάρματα των προαστίων», αν και οι γονείς τους ήρθαν από αλλού, είναι Γάλλοι πολίτες. Χάρη στο δίκαιο του εδάφους που αποτελεί έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της γαλλικής εθνικής ταυτότητας. Δεν γεννιέσαι Γάλλος, γίνεσαι. Χάρη σε αυτή την αρχή κατάφερε η Γαλλία να αφομοιώσει εκατομμύρια μετανάστες. Μέχρι την ημέρα που τα προάστια πήραν φωτιά και οι Γάλλοι άρχισαν να αναρωτιούνται τι πήγε στραβά. Όποιος γνωρίζει έστω και λίγο την πραγματικότητα των γαλλικών προαστίων, την ανεργία, την παρακμή, την εξαθλίωση, τα ναρκωτικά, τις μαφίες, τους έξαλλους ισλαμιστές, καταλαβαίνει ότι το πρόβλημα των «καθαρμάτων των προαστίων» δεν είναι η εθνική ταυτότητα. Είναι η αίσθηση ότι προορίζονται από τα γεννοφάσκια τους για καθάρματα και βαποράκια. Καίνε το αυτοκίνητο του γείτονά τους γιατί πάσχουν από όλα τα συμπτώματα ενός «καθάρματος»: μνησικακία, μηδενισμός, βία. Ξέρουν τι δεν θέλουν. Δεν ξέρουν ακριβώς τι θέλουν. Αντιδρούν βίαια όχι επειδή απορρίπτουν τη γαλλική εθνική ταυτότητα αλλά επειδή νιώθουν ή φαντασιώνονται ότι είναι οι ανεπιθύμητοι της γαλλικής ταυτότητας. «Όποιος έχει γίνει αντικείμενο χλευασμού για τη θρησκεία του, ταπείνωσης για το δέρμα του ή για την προφορά του ή για τα κουρελιασμένα ρούχα του δεν το ξεχνά ποτέ» γράφει στο βιβλίο του «Οι φονικές ταυτότητες» ο συγγραφέας Αμίν Μααλούφ, Γάλλος λιβανέζικης καταγωγής. Όταν οι πολιτικοί όμως δεν μπορούν ή δεν τολμούν να αντιμετωπίζουν τα πραγματικά αίτια των κοινωνικών εκρήξεων, τότε, συνήθως, αρχίζουν και τραγουδούν τον εθνικό ύμνο. Απλά μαθήματα Ιστορίας…

LΙΝΚ:

● www.gkapllani.com