Λαϊκό κωμικό μελό

Ένα από τα κλασικά νούτικα μονόπρακτα των παλιών μπουλουκτσήδων ήταν «Ο πεθαμένος»: Πρωτότυπο θέμα δεν ήταν αφού κοπιάριζε ακόμη και κλασικά ποιητικά κείμενα αλλά και ρομαντικά
Ένας άνθρωπος είτε από αηδία είτε από καχυποψία για τα αισθήματα των προσφιλών του, σκηνοθετεί τον θάνατό του και παίζοντας τον νεκρό έχει την ευκαιρία να ακούσει πάνω από τη «σορό» ό,τι οι άλλοι τόσα χρόνια ψιθύριζαν πίσω από την πλάτη του ή συνωμοτούσαν ή μεθόδευαν. Υπάρχει μάλιστα ένα σύγχρονο κωμικό αριστούργημα του Γκόγκολ που έγραψε ο Σούχουβο-Καμπύλιν με τον τίτλο «Ο Ταρέλκιν πέθανε». Το ανέβασε πριν από χρόνια με επιτυχία ο Χρήστος Τσάγκας στην «Κνωσσό» με πρωταγωνιστή τον ίδιο και αριστουργηματικά σκηνικά του μακαρίτη Βασίλη Φωτόπουλου. Οι μπουλουκτσήδες δανείζονταν χοντρικά το θέμα και σκάρωναν μια μακάβρια φάρσα γύρω από τον πεθαμένο που άκουγε τα σκολιανά του και διαπίστωνε την απιστία της συζύγου του με τον κουμπάρο ή τον αδελφικό φίλο του «πεθαμένου». Μια παραλλαγή αυτού του μοτίβου είναι η ανάστροφη βιογραφία. Μετά τον θάνατο κάποιου προσώπου οι περιλειπόμενοι αναθυμούνται, σχολιάζουν, ανασκευάζουν ψεύδη, αποκαθιστούν αλήθειες, αποκαλύπτουν συκοφαντίες σχετικά με τον μακαρίτη. Αριστούργημα του συγκεκριμένου αυτού θέματος οι «Άγριες Φράουλες» του Μπέργκμαν.

Μια αλαφριά, χαριτωμένη παραλλαγή ακριβώς αυτού του δραματουργικού πυρήνα είναι το νέο έργο του Θοδωρή Αθερίδη, «Συνέβη κι όποιος θέλει το πιστεύει». Οι φίλοι ενός άτυχου νεκρού γύρω από το φέρετρό του παίζουν θέατρο τη ζωή του. Εμπνευστής, ο καντηλανάφτης της εκκλησίας όπου βρίσκεται το σκήνωμα και που είναι το κέντρο των αναμνήσεων της μικρής ομάδας των συμμαθητών. Ο καντηλανάφτης είναι το γνωστό «ψώνιο» με φιλοδοξίες σεναριογράφου, άτομο φευγάτο με τρελές ιδέες και καλπάζουσα φαντασία. Έρχεται από κωμωδίες τρελές του Χόλιγουντ, του Γούντι Άλεν, του Πίτερ Σέλερς κ.τ.λ. Θυμάμαι ακόμη και έναν τέτοιο τύπο που σκάρωνε φανταστικές αστυνομικές ιστορίες που ενσάρκωνε ο χοντρούλης του ντουέτου Άμποτ και Κοστέλο. Ο Αθερίδης έχοντας ως άξονα την οργιώδη και αλλοπρόσαλλη φαντασία του Νέστορα, μπορεί χωρίς αρχιτεκτονική να συρράπτει σκηνές, μικρούς και μεγάλους μονολόγους φεύγοντας πότε πότε από τον κύριο αφηγηματικό πυρήνα. Έτσι δίνει την ευκαιρία στους ηθοποιούς του να εκτελέσουν ένα μονολογικό νούμερο κτίζοντας κομμάτι-κομμάτι μια ιστορία παρέας με τυπικά γνωρίσματα λαϊκού μελό. Ο Αθερίδης τόλμησε να αφηγηθεί την απλή μελοδραματική του ιστορία σπασμένα, σαν να έχουν μπερδευτεί τα κομμάτια ενός παζλ. Με άλματα, επαναφορές, εισβολές στο μέλλον, απροσδόκητες σφήνες παρελθόντος είναι η συγκεκριμένη ιστορία που προσπαθεί να ανασυνθέσει η παρέα βάσει του «σεναρίου» του καντηλανάφτη. Αλαλούμ. Αλλά, θα ισχυριστεί ο καθένας, έτσι δεν είναι η ζωή;

Μου έχει συμβεί πριν από χρόνια στην ελληνική επαρχία κατά το φιλάνθρωπο μεταθανάτιο έθιμο της παρηγοριάς ή μακαριάς, όπου συγγενείς, φίλοι και γείτονες μετά την ταφή συγκεντρώνονται στο σπίτι του μακαρίτη με τα φαγητά που ο καθένας μαγείρεψε (ένα είδος ομηρικού εράνου) και τρώνε και πίνουν μακαρίζοντας τον τεθνεώτα. Εκεί ακούγονται ιστορίες στις οποίες ο μακαρίτης πρωταγωνιστούσε, από τον στρατό, τα ερωτικά, τις παιδικές και ενήλικες φάρσες του, τα κατορθώματά του και τα καμώματά του. Πάνω στο μεθύσι λέγονται και άγνωστες αλήθειες και αποκαλύπτονται κρυφές δραστηριότητες, τώρα που ο θύτης ή το θύμα έχουν εκλείψει και η αποκάλυψη δεν έχει συνέπειες.

Μια τέτοια ευφρόσυνη μακαριά δραματοποίησε ο Αθερίδης.

Και όντως σε αυτές τις ομηρικές συνεστιάσεις (θυμηθείτε το νεκρόδειπνο που παραθέτει ο Αχιλλέας στον Πρίαμο, ενώ οι υπηρέτες σαβανώνουν το καταταλαιπωρημένο κορμί του Έκτορα) πολλά άσχετα μεταξύ τους λέγονται και πολλές αφηγήσεις είναι αποτέλεσμα τυχαίων συνειρμών.

Ο Αθερίδης με το τρίτο έργο του δείχνει πως δεν επαναπαύεται στα δοκιμασμένα και επιτυχή κλισέ που προηγήθηκαν. Δοκιμάζει καινούργιες φόρμες και ανιχνεύει άλλου ήθους χαρακτήρες. Εδώ σαφώς γυρίζει με νοσταλγία στη γενέθλια πόλη του και στις εφηβικές αναμνήσεις μιας αναγνωρίσιμης, ελληνικής λαϊκής γειτονιάς. Αντλεί από τις ίδιες πηγές που άντλησε η λαϊκή φαρσοκωμωδία της δεκαετίας του ΄50-΄60, αλλά το ύφος, η γραφή, το αστείο και ο συμβολισμός είναι διαφορετικής δυναμικής.

Έκανα μια νύξη πριν, αναφέροντας τον Γούντι Άλεν. Δεν ανοίγω κλειστές πόρτες αν πω ότι ηθοποιοί και συγγραφείς της γενιάς του Αθερίδη εκ των πραγμάτων έχουν επηρεαστεί από τον σημαντικότερο σατιρικό δημιουργό του καιρού μας. Η κωμωδία του Αθερίδη μοιάζει, αναλογικά πάντα αναφέρομαι, με τις καθαρά εβραϊκές κωμωδίες του Άλεν. Υποθέσεις παρμένες από τις φτωχογειτονιές του Μπρούκλιν. Έτσι και ο Αθερίδης με τον ίδιο οίστρο, με έναν καταιγισμό αστείων, με κλιμακώσεις χιούμορ, αλλά και με θυμόσοφη πλάκα αφηγείται τη μελό λαϊκή του ιστορία. Έτσι στηρίζεται στον λόγο, στους έξυπνους διαξιφισμούς, στην εύφορη ατάκα, συχνά παρασυρμένος μάλιστα από τα ευρήματα σωρεύει αστεία ανακάμπτοντας τη ροή της αφήγησης, έστω κι αν αυτή είναι κομματιασμένη και μπερδεμένη.

Εκτιμώ ιδιαίτερα το ταλέντο του Γιώργου Γαβαλά, αλλά δυστυχώς το σκηνικό του, χιλιάδες αναθηματικά αφιερώματα (χεράκια, ματάκια, πόδια, καρδούλες/ που κρεμάνε ως τάματα στις εικόνες οι απελπισμένοι για να γιάνουν οι άρρωστοί τους), τρίτωσε. Προηγήθηκε ο Γιώργος Πάτσας στη «Νύχτα της Κουκουβάγιας» του Διαλεγμένου στην παράσταση του Βογιατζή (φωτογραφίες πεθαμένων στους τάφους) και πρόσφατα το ανάλογο στο «Θανάτω θάνατον» του Ζιώγα στη «Πειραματική Σκηνή» του Εθνικού (Εύα Μανιδάκη). Τα κοστούμια της Έβελιν Σιούπη όμορφα και οι φωτισμοί της Ντεκώ αρμόδιοι. Η μουσική επιμέλεια (χαριτωμένα ευφρόσυνη και ευρηματική) του Αθερίδη και του Σκληρού βοήθησε την ατμόσφαιρα.

ΙΝFΟ

«Συνέβη κι όποιος θέλει το πιστεύει».
Στο θέατρο «Μικρό Παλλάς» (Αμερικής 2, στοά Σπυρομήλιου. Τηλ. 210.3210025)

Τους χρωστάει η τηλεόραση

Και οι έξι ηθοποιοί της διανομής είναι αυτή την εποχή δημοφιλείς σε επιτυχημένα σίριαλ. Και η κοσμοσυρροή είναι αυτονόητη. Αλλά όλοι είναι ηθοποιοί-ηθοποιοί, θεατρίνοι, τους χρωστάει η τηλεόραση, δεν της χρωστάνε.

Βέβαια η τηλεοπτική μανιέρα δεν τιθασεύεται εύκολα. Σκάει μύτη. Αλλά ένας καλός ηθοποιός ξέρει να την πλασάρει ως αναγνωρίσιμο στίγμα, κλείνοντας το μάτι στο κοινό και έως εκεί. Ο Χρήστος Πλαΐνης έδειξε πως διαθέτει κωμικό τάλαντο. Κάποιες στιγμές οι αμηχανίες του μπούφου αστυνομικού θύμιζαν Μπάστερ Κίτον. Ο Κορμανός στον ρόλο του λαλημένου καντηλανάφτη, παρά τις υπερβολές και την προσποίηση έχει γνήσια στοιχεία κωμικότητας. Η Βίκυ Βολιώτη πάσχισε να δαμάσει έναν ρόλο έξω από την ιδιοσυγκρασία της και πέτυχε να μην τον κάνει γραφικό ή σαχλό. Η Σμαράγδα Καρύδη μετέφερε κάποια στοιχεία από τον πρόσφατο σουρεαλιστικό τύπο που κρεάρει στην τηλεόραση, αλλά στη συνέχεια τον υπονόμευσε και τον σατίρισε. Ο ίδιος ο Αθερίδης έπαιξε με εξαίσιο τρόπο την αμηχανία του ρόλου. Και το σπουδαιότερο: ούτε μια στιγμή δεν ξέχασε πως ήταν ο πεθαμένος περί του οποίου γίνεται ο λόγος. Είχε μια πικρή, τεφρή έκφραση το βλέμμα του.

Ο Αντώνης Λουδάρος είναι ένας ηθοποιός που σε αφοπλίζει με την απλότητα, τη λιτότητα, την αμεσότητα και την ειλικρίνεια των υποκριτικών του προσόντων. Και όμως, αυτός ο Παντελής Ζερβός του καιρού μας διαθέτει κάτι άκρως μοντερνικό. Χωρίς να χλευάζει, χωρίς να υπονομεύει ευθέως, λοξά ειρωνεύεται, μπρεχτικά, τον ρόλο του.