Πόσο αντέχει ακόμα ο αντιφασισμός μας;

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΕΠΕΤΕΙΟΙ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΑ ΟΠΟΙΑ
ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΕΠΟΧΕΣ ΠΑΡ΄ ΟΤΙ ΜΕ ΤΑ
ΜΕΤΡΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΧΕΙ ΠΕΡΑΣΕΙ ΛΙΓΟΣ
ΧΡΟΝΟΣ. ΜΟΝΟ ΣΑΡΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΑΣ ΠΟΥΜΕ.
ΓΙΑ ΤΙΣ ΓΕΝΙΕΣ ΟΜΩΣ ΠΟΥ ΤΑ ΕΖΗΣΑΝ,
ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΟΜΕΝΕΣ ΠΟΥ ΤΑ
«ΑΙΣΘΑΝΘΗΚΑΝ» ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΒΙΩΜΑΤΑ
ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ, ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΠΟΛΥΤΙΜΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ ΠΕΡΙΣΚΕΨΗΣ. ΕΙΝΑΙ ΕΠΕΤΕΙΟΙ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΓΙΑΤΙ ΨΗΛΑΦΟΥΝ ΤΑ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΕΣΤΩ ΚΑΙ ΑΝ ΑΥΤΑ ΦΑΝΤΑΖΟΥΝ ΣΧΕΔΟΝ ΑΠΙΘΑΝΑ
Η 21η Απριλίου 1967 είναι μία από αυτές. Ιστορικά ανήκει σε άλλους καιρούς. Αρκεί να δει κανείς την αισθητική απόσταση που χωρίζει τα πρόσωπα, τον λόγο και την κουλούρα τους από τη σημερινή κατάσταση. Έτσι, στο ερώτημα «είναι πιθανή μια νέα δικτατορία στην Ελλάδα;» η απάντηση είναι προφανώς όχι, σήμερα η Δημοκρατία κινδυνεύει μόνο από την αυτο-απαξίωσή της.

Αν όμως μετριάσουμε το ερώτημα ως εξής: «εκδηλώνονται τάσεις συντηρητικής- αυταρχικής υποτροπής των σημερινών δημοκρατιών συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας;», τότε η απάντηση δεν είναι ούτε αναμφισβήτητη ούτε απροϋπόθετη. Αυτό δείχνει αφενός η εξέλιξη του ιδεολογικού κλίματος της μεταπολιτευτικής Ελλάδας και αφετέρου οι ομοειδείς ροπές των ευρωπαϊκών κοινωνιών.

Τρεις φάσεις
Μπορούμε πράγματι να διακρίνουμε τρεις φάσεις του κυρίαρχου ιδεολογικού κλίματος μετά την αλλαγή του 1974. Η αρχική νομιμοποιητική βάση, το νέο ιδεολογικό κλίμα, της μεταπολίτευσης ήταν «ένα ανοιχτό δημοκρατικό σύστημα αντιφασιστικό και όχι αντιολοκληρωτικό, με ιδεολογική κυριαρχία της λεγόμενης “προοδευτικής- δημοκρατικής” κουλτούρας που έφερε ήδη μέσα της τη σύμμειξη της αριστερής συγκροτημένης κοινωνικής κριτικής με τις λαϊκιστικές δοξασίες». Από κοινού με την εγκαθίδρυση των φιλελεύθερων- δημοκρατικών θεσμών και τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό, διαμορφώθηκε ένα θεσμικό- ιδεολογικό πλαίσιο στο οποίο «αναγνωρίστηκαν» βαθμιαία όλες οι πολιτικές παρατάξεις και ο ελληνικός λαός στη συντριπτική του πλειονότητα. Το μετέπειτα ιδεολογικό κλίμα ώς το τέλος της δεκαετίας του ΄80 διαμορφώθηκε από αυτή τη διελκυστίνδα, με διαφορές τονισμού, εξάρσεις και υποχωρήσεις. Η πολιτική ελευθερία, ο σεβασμός των δικαιωμάτων των Ελλήνων πολιτών και η αλληλεγγύη στον αδικούμενο, έκαναν τεράστια βήματα στη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Ήδη όμως από τη σύστασή του, ο μεταπολιτευτικός αντιφασισμός είχε δύο όρια: (α) ήταν έντονα παραταξιακός με αποτέλεσμα να

Αρκεί η ανάμνηση της εθνικής τραγωδίας και της ιστορικής ευθύνης του εθνικόφρονος συντηρητισμού για να μας προφυλάξει από τα νέα αυγά του φιδιού; Φοβάμαι πως όχι

μην είναι ευαίσθητος στον αυταρχισμό των «αριστερών» καθεστώτων, (β) η «αντιστασιακή- αντιμπεριαλιστική» ιδεολογία που τον ενέπνεε, διαβρώθηκε αισθητά από συντηρητικά αντιδυτικά, εθνολαϊκιστικά και αντιδιαφωτιστικά στερεότυπα. Αυτός ο πολιτισμικός πυρήνας του ελληνικού Συντηρητισμού, ένα αμάλγαμα μισαλλόδοξου θρησκευτικοποιημένου εθνικισμού, ξεπετάχτηκε απαλλαγμένος από το αριστερόστροφο πολιτικό πλαίσιο στην επόμενη δεκαετία του ΄90, και έγινε πλέον εργαλείο στα χέρια των «αρμοδίων». Με επίκεντρο το «μακεδονικό», αναπήδησαν και ανασυντάχθηκαν οι συντηρητικές και οι «καταπιεσμένες» ακροδεξιές δυνάμεις και αρχηγεσίες. Ο μοχλός όμως της αλλαγής ήταν παγκόσμιος. Η κατάρρευση του «σοσιαλιστικού στρατοπέδου» και η απαξίωση της κομμουνιστικής ιδέας τροφοδότησαν τον συντηρητισμό και έστρεψαν στα δεξιά το λαϊκιστικό υπόστρωμα της ελληνικής κοινωνίας. Την ίδια βεβαίως στιγμή, προσανατόλισε με μεγαλύτερη σαφήνεια και πειστικότητα τον κύριο όγκο των προοδευτικών, δημοκρατικών και αριστερών δυνάμεων στην ανάδειξη της οργανικής σχέσης του νέου ελληνισμού και της ευρωπαϊκής ιδέας, στην κατανόηση της συνδιαμόρφωσης της ελληνικής εθνικής ιδέας και της ευρωπαϊκής ταυτότητας στη Νεωτερικότητα. Έτσι κύλησε η δεκαετία του ΄90, περίοδος ιδιαίτερα αντιφατική στο πολιτικό- ιδεολογικό επίπεδο. Από τη μια, η πολιτική αντίθεση Δεξιά- Αριστερά (ή Δεξιά- Αντιδεξιά) έχανε το καθοριστικό βάρος που είχε ώς τότε. Συμπλέχτηκε με την αντίθεση προόδου- συντήρησης που διέφερε από την προηγούμενη, όχι μόνο ως προς τις δυνάμεις που αντιπαρέθετε, αλλά και ως προς το περιεχόμενο, το οποίο αποκτούσε όλο και περισσότερο πολιτισμικό- πολιτικό χαρακτήρα. Το ίδιο άλλωστε συνέβαινε σε όλη την Ευρώπη, αν όχι σε όλο τον Κόσμο. Η άνθηση της νέας ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς ήταν ένα από τα συμπτώματα της αντιφατικής εκείνης δεκαε- τίας.