Η πιτυρίδα ως απολυμαντικό

Μια αληθινή ιστορία; Ωραία. Αλλά πώς γράφεται μια αληθινή ιστορία; Ας αναλύσουμε το ερώτημα: πώς γράφεται κάτι που να είναι αληθινό, δηλαδή αυθεντικό, τεκμηριωμένο πέρα ώς πέρα, αλλά και να συνιστά ιστορία, δηλαδή μια αφήγηση που να παρακολουθείται με αδιάπτωτο ενδιαφέρον και συγκινησιακή μέθεξη; Σοφότεροι καθώς έχουμε γίνει μετά τον εμβριθή και άκρως εποικοδομητικό διάλογο γύρω από το βιβλίο Ιστορίας της Στ΄ Δημοτικού, ξέρουμε πια ότι αυτό το πάντρεμα δεν είναι καθόλου εύκολο. Μια ιστορία απαιτεί σαφές περίγραμμα, ειρμό, χρώμα, δραματικότητα, ελκυστικούς χαρακτήρες, ερμηνεία του σκοτεινού και ανερμήνευτου. Αυτά όλα η πραγματικότητα σπάνια μας τα προσφέρει άμεσα, και για να της τα αποσπάσουμε πρέπει να βάλουμε κάμποσο νερό στο κρασί της αυθεντικότητας. Οπότε;

Ο Σάκης Σερέφας σηκώνει το γάντι της πρόκλησης. ΄Η μάλλον προσποιείται πως το σηκώνει, στην αρχή της παράστασής του (γιατί περί παράστασης πρόκειται σ΄ αυτό το βιβλίο). Η προσποίηση είναι άλλωστε βασικό και πάγιο γνώρισμα αυτού του ιδιόρρυθμου συγγραφέα, που εμφανισιακά θυμίζει πολύ τον κωμικό Ρομπέρτο Μπενίνι. Στα άναρχα πεζά του και στα (παραδόξως) πολύ πιο συνεκτικά, γεμάτα νεανική τρυφερότητα ποιήματά του μιλάει κάποιος που κάνει τον παλιάτσο, που φαίνεται να μην παίρνει τίποτα στα σοβαρά, ακριβώς επει δή κατά βάθος παίρνει πολύ περισσότερα πράγματα στα σοβαρά απ΄ ό, τι άλλοι και προσπαθεί με το σκώμμα να εμποδίσει την υπερχείλιση της ψυχής του. ΄Ετσι, αρέσκεται σε εξαρθρωμένες ιστορίες και στον ευτράπελο λόγο. Από την άλλη, δημοσιεύει κάθε τόσο βιβλία με ντοκουμέντα (ερανίσματα από παλιές εφημερίδες, ιστορικές φωτογραφίες, θεματικά ανθολόγια κ.λπ.), ιδίως για την πόλη του, τη Θεσσαλονίκη, αντιπαραθέτοντας τον ιστοριοδίφη Σερέφα στον ειρωνικό υπονομευτή της αληθοφάνειας Σερέφα. Ιδού, λοιπόν, ένας συγγραφέας κατ΄ εξοχήν κατάλληλος να μας πει πώς στήνεται μια «αληθινή ιστορία»!

Η παραδειγματική περίπτωση που διαλέγει είναι ένα έγκλημα πάθους στη Θεσσαλονίκη του 1950: ένας υπάλληλος του Υπουργείου Γεωργίας σκοτώνει την αρραβωνιαστικιά του, που τον εγκατέλειψε και ήρθε στην πόλη με τη φιλοδοξία να γίνει ντιζέζ. Φριχτό, αλλά ως θέμα τελείως κοινότοπο. Η κοινή γνώμη, βέβαια, πάντοτε συγκινείται από τέτοιου είδους δράματα και πολλοί σπεύδουν να βγάλουν από αυτά βαρύγδουπα κοινωνιολογικά συμπεράσματα. Κοντολογίς, έχουμε μια ιστορία που κανένας δεν θα μπορούσε να πει ότι είναι παρατραβηγμένη και έξω από τη ζωή. Ο Σερέφας κάνει πως ακολουθεί τη συγγραφική πεπατημένη σε τέτοιες περιπτώσεις: μαρτυρίες με μορφή μονολόγων (φανταστικών βέβαια, αλλά βασισμένων σε πραγματικά στοιχεία) από πρόσωπα που έπαιξαν κάποιον ρόλο σ΄ αυτή την υπόθεση. Σ΄ αυτούς τους μονολόγους σπέρνει όμως τα ζιζάνια της αποδομικής ειρωνείας του: δεν παρεμβάλλει μόνο τον συγγραφέα, δηλαδή τον εαυτό του, που με τεχνικά σχόλια, αυθαίρετες συμπληρωματικές λεπτομέρειες, παρεκβάσεις προσωπικής φύσεως υπογραμμίζει τον σκηνοθετημένο χαρακτήρα της ιστορίας του, αλλά εμπλέκει και το αναγνωστικό κοινό, που με παραινέσεις, επικρίσεις, υποδείξεις καλεί τον συγγραφέα αυτού του «έργου εν προόδω» να λάβει υπόψη τις δικές του προσδοκίες! Το αποτέλεσμα είναι απολαυστικό. Ο Σερέφας ειρωνεύεται με ξεκαρδιστικό οίστρο τη μόδα των «αληθινών ιστοριών» (συνεπώς και την ιδέα της σειράς στην οποία είναι ενταγμένο το αφήγημά του) χωρίς να παραβεί κανέναν από τους κανόνες του είδους.

Ταυτόχρονα όμως δίνει με τον δικό του τρόπο ένα μάθημα ευαισθησίας στους κυνηγούς του ρεπορτάζ-σοκ και τους εραστές των ριάλιτις. Τη στιγμή π.χ. που ο ιατροδικαστής αρχίζει να περιγράφει στον συγγραφέα σε ποια κατάσταση βρήκε το πτώμα του θύματος, αυτός διακόπτει την αφήγηση, βάζοντας στη θέση της κάτι επιδεικτικά άσχετο: το πόρισμα μιας επιστημονικής έρευνας για την πιτυρίδα.

Σάκης Σερέφας

ΘΑ ΓΙΝΩ ΝΤΙΖΕΖ

ΜΙΑ ΑΛΗΘΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΕΚΔ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, 2006 ΣΕΛ. 127, ΤΙΜΗ: 10 #