ρε-ZOOM-έ

Αν γνώριζαν οι Αμερικανοί εξαρχής πόσο απλό είναι!

Φτιάχνεις μια ταινία όπου οι Γιάνκηδες στρατιώτες παρουσιάζονται σαν Σπαρτιάτες μποντιμπιλντεράδες, οι απρόθυμοι Ευρωπαίοι σαν τρυφηλοί, φιλοσοφούντες παιδεραστές Αθηναίοι, οι δύστροποι μουσουλμάνοι σαν συρφετός τερατοειδών και κρετίνων Περσών με βασιλιά έναν υπερφυσικό κίναιδο. Και αμέσως «ο πιο αντιαμερικανικός λαός του κόσμου» χειροκροτεί κατενθουσιασμένος την προπαγάνδα σου, βέβαιος πως υποκλίνεσαι στο δικό του ιστορικό μεγαλείο. Τόσο βαθύς, τόσο πολιτικός ο ελληνικός αντιαμερικανισμός…

Διαβάζοντας, με κάποια καθυστέρηση, το μυθιστόρημα του Γιάννη Σολδάτου Διόνυσος, ο Βασιλεύς των Ορέων (Καστανιώτης, Αθήνα 2006, 306 σελίδες)

σκεφτόμουν πόσο συχνά οι ΄Ελληνες συγγραφείς αδικούν τις ικανότητες και τις ενδιαφέρουσες εμπνεύσεις τους με την ιδεοψυχανα- γκαστική προσπάθειά τους να φανούν πιο διανοούμενοι απ΄ ό, τι απαιτείται, να συνδέσουν οπωσδήποτε, οσοδήποτε εκβιαστικά, τις ιστορίες τους με την κλασική γραμματεία και τη μυθολογία.

Ωραίο θέμα (η ληστοκρατία στην Ελλάδα της δεκαετίας του 1920), ωραία υπόθεση (η προσωπική σύγκρουση ανάμεσα σ΄ έναν τρομερό λήσταρχο και τον μοίραρχο διώκτη του, ενώ και οι δύο διαβάζουν την ίδια φυλλάδα του 19ου αιώνα με ληστρικές ιστορίες), ζωντανή, σπιρτόζικη αφήγηση, χυμώδεις διάλογοι. Τα χαλάει όμως ο συγγραφέας με το να θέλει να χώσει σώνει και καλά στην ιστορία του τον Σικελιανό, τον Θουκυδίδη, τον θεό Διόνυσο, κάτι σαν ενσάρκωση του οποίου γίνεται ο λήσταρχος, και άλλα τέτοια. Χάνει έτσι τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο σοβαρό και το κωμικό, διολισθαίνοντας στη σοβαροφάνεια και τον στόμφο. Παρ΄ όλα αυτά, το βιβλίο διαβάζεται ευχάριστα. ΄Ωσπου να ολοκληρωθεί η άγαρμπη στροφή του, ο αναγνώστης έχει απολαύσει αρκετές σπαρταριστές σελίδες.

Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι ένας φιλόσοφος που δεν σε αφήνει ποτέ αδιάφορο. Πρέπει να πω, βέβαια, ότι βρίσκω τη λακανική υποστήριξη που προσφέρει στον Χέγκελ και τον Μαρξ συχνά εξεζητημένη (και εντυπωσιοθηρική), το αγαπημένο του παιχνίδι της αντιστροφής κοινά πα ραδεκτών θέσεων διανοητική μανιέρα, τον βολονταρισμό του («Θα επιτεθούμε και μετά βλέπουμε», κατά την προσφιλή του ρήση του Ναπολέοντα) επικίνδυνο, αν και όχι ακριβώς απορριπτέο. Η σκέψη του όμως- όχι συστηματική, όχι ολιστική, αλλά ένας αστερισμός ερεθιστικών παρατηρήσεων- είναι γόνιμη, γιατί κινητοποιεί και τη δική μας σκέψη, βάζοντάς μας σπαζοκεφαλιές που δεν μας αφήνουν σε ησυχία.

Ένα άρθρο του Ζίζεκ με τον προκλητικό (τι άλλο, αφού πρόκειται για Ζίζεκ) τίτλο «Εναντίον των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» δημοσιεύεται στο πρώτο τεύχος της ελληνικής έκδοσης, από την ΄Αγρα, του Νew Left Review. Είναι από τα καλύτερα κείμενά του. Ο Ζίζεκ δεν περιορίζεται να προσυπογράψει, μέσα από μια επιχειρηματολογία πολύ λεπτότερη και βαθύτερη από την τρέχουσα, την πεποίθηση ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι το σύγχρονο πρόσχημα για ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις στον Τρίτο Κόσμο. Προχωρεί, αναπτύσσοντας περαιτέρω αυτή την επιχειρηματολογία, σε μια γενικότερη και σημαντικότερη θέση: ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα, σε αντιδιαστολή προς τα πολιτικά δικαιώματα, παραπέμπουν σε άτομα που βρίσκονται εκτός της κοινότητας, που δεν έχουν καμία άλλη ιδιότητα εκτός του ότι είναι άνθρωποι, που υπάγονται συνεπώς σ΄ ένα προ-πολιτικό καθεστώς. Με άλλα λόγια, τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι η θετική έκφραση μιας μορφής αποκλεισμού. Στην πραγματικότητα, ο Ζίζεκ δεν γράφει εναντίον των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Καλεί σε αγώνα για την επέκταση των πολιτικών δικαιωμάτων έτσι ώστε να συμπεριλάβουν τα ανθρώπινα δικαιώματα.