[ Διαστάσεις ] Η παγίδα της φιλανθρωπίας

«Φοβού τον πλησίον σου ως σεαυτόν»: αυτός ήταν ο τίτλος μιας διάλεξης που έδωσε πριν από λίγες μέρες ο Σλάβοϊ Ζίζεκ στη Μαδρίτη. Όπως διευκρίνισε, δεν πρόκειται για συμβουλή, αλλά για μια περιγραφή της κυρίαρχης ιδεολογίας.

Δύο είναι οι λέξεις-φετίχ στην εποχή μας, σύμφωνα με τον Σλοβένο φιλόσοφο: ανεκτικότητα και επιθετικότητα. Η πρώτη απασχολεί κυρίως την Ευρώπη. Είμαστε ανεκτικοί, αλλά από απόσταση. Η ανεκτικότητά μας είναι εικονική. Συμπαραστεκόμαστε στους Αφρικανούς της Αφρικής, αλλά όχι και στους Αφρικανούς της γειτονιάς μας. Διαρρηγνύουμε τα ιμάτιά μας όταν ακούμε για σύγκρουση των πολιτισμών, αυτά είναι του Μπους και των συμβούλων του, εμείς θέλουμε διάλογο των πολιτισμών, μια «συμμαχία των πολιτισμών» όπως είπε πρόσφατα ο Θαπατέρο. Μα κι εκείνος δεν όρθωσε ένα τείχος για να σταματήσει την εισβολή προσφύγων από το Μαρόκο; Η μόνη δυνατή συμμαχία, λέει ο Σλοβένος φιλόσοφος στην Ελ Παΐς, είναι ανάμεσα στους διαφωνούντες του φιλελευθερισμού και τους διαφωνούντες του Ισλάμ. Αλλά είναι μια δύσκολη υπόθεση. Όσοι κοσμικοί έχουν απομείνει στον αραβικό κόσμο κρύβονται στα σπίτια τους. Κι εκείνοι που τολμούν να τα βάζουν δημοσίως με τον ισλαμισμό αντιμετωπίζονται από την ευρωπαϊκή Αριστερά ως πράκτορες του ιμπεριαλισμού.

Η δεύτερη λέξη κυριαρχεί στο λεξιλόγιο της Αμερικής. Εκεί, όλα συνιστούν επιθετικές κινήσεις: το να αγγίξεις κάποιον, το να τον κοιτάζεις επίμονα. Όπως θέλουμε γλυκά χωρίς ζάχαρη, θέλουμε και ντεκαφεϊνέ διπλανούς. Στην Καλιφόρνια, η τελευταία μόδα λέγεται Μasturbation: μαζεύονται κάθε χρόνο 400 άτομα σε ένα δημόσιο χώρο και αυνανίζονται ομαδικά, χωρίς να έχουν όμως το δικαίωμα να αγγίζουν ο ένας τον άλλο. Η είσοδος κοστίζει 20 δολάρια και τα χρήματα που συγκεντρώνονται διατίθενται φυσικά για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Αυτή η αυνανιστική λογική διέπει και τις κοινωνικές σχέσεις. Ζούμε σε έναν συλλογικό σολιψισμό. Το ίδιο συμβαίνει και με το Ιnternet: όλοι συνδεδεμένοι, κι όλοι απομονωμένοι. Ο Ζίζεκ είναι ένας γεννημένος προβοκάτορας. Αντίθετα με τους μαθητές που κρύβουν στο βιβλίο φιλοσοφίας ένα πορνογραφικό περιοδικό, εκείνος κρύβει στο πορνογραφικό περιοδικό τη φιλοσοφία. Αντίθετα με τους συναδέλφους του που τη βρίσκουν με το Χόλυγουντ και λένε ότι τη βρίσκουν με τον Χέγκελ, εκείνος απολαμβάνει τον Χέγκελ και λέει ότι απολαμβάνει το Χόλυγουντ. Συνταγές δεν έχει. Έχει όμως μια πρόταση: να κάνουμε μια παύση και να σκεφτούμε γιατί φτάσαμε ώς εδώ και ποιος μας έφερε. Να μην παρασυρθούμε στην παγίδα της φιλανθρωπίας, που είναι άλλη μια από τις κυρίαρχες ιδεολογίες της εποχής μας. Η φιλανθρωπία αποτελεί σήμερα μέρος του παγκόσμιου καπιταλισμού και οι βασικοί του εκπρόσωποι είναι ο Τζορτζ Σόρος και ο Μπιλ Γκέιτς. Ας μην την «αγοράσουμε». Αξίζουμε κάτι περισσότερο από έναν καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο.