Περιοδικά

Γυναίκες περιηγούνται την Ελλάδα τον 19ο αιώνα

Η περιοδική έκδοση ιστορικών σπουδών «Τα Ιστορικά» (εκδόσεις Μέλισσα) που διευθύνουν ο Σπύρος Ασδραχάς και ο Βασίλης Παναγιωτόπουλος, φιλοξενεί κείμενα συνεργατών που εκτός από την ιστορική τεκμηρίωση προσφέρουν αναγνωστική απόλαυση. Σ΄ αυτό το τεύχος λ.χ. υπάρχει το μελέτημα της Ιωάννας Μυλωνάκη για τα περιηγητικά βιβλία γυναικών, κυρίως γερμανόφωνων, που έφθασαν στην Ανατολή (και στην Ελλάδα) τον 19ο αιώνα. Μία από αυτές, η Μarie Εsherance von Schwartz (1819-1899), στενή φίλη του Γαριβάλδη, φθάνει στην Κρήτη το 1866, λίγους μήνες πριν από την εξέγερση του χριστιανικού πληθυσμού. Η Schwartz πείθει τον Γαριβάλδη να στείλει εθελοντές στο νησί, πράγμα που γίνεται, ενώ με δημοσιεύματα στον ευρωπαϊκό Τύπο και με βιβλία κάνει γνωστό σε πολλές χώρες το κρητικό ζήτημα. Σ΄ αυτή την πρώτη ενότητα του τεύχους υπάρχουν και άλλα ενδιαφέροντα «γυναικεία» θέματα: Η Δέσποινα Βλάμη γράφει για τους γυναικείους συντελεστές της ελληνικής Διασποράς τον 18ο και 19ο αιώνα και η Έφη Αργυρού για την πρόσληψη υπηρετικού προσωπικού στις αστικές οικογένειες της Λευκάδας τον 18ο αιώνα.

Να σημειώσω ακόμα δύο εντελώς διαφορετικά θέματα: 1) Ο Τάσος Κωστόπουλος διαχειρίζεται τον εμφύλιο Μακεδονικό Αγώνα (1904-1908) με έναν υπότιτλο ερεθιστικό: Εκδοχές του κρατικού μονοπωλίου της συλλογικής μνήμης. 2) Η Αγγελική Μυλωνάκη μελετά πώς φωτίζεται η εξέλιξη του αστικού χώρου (κυρίως της Αθήνας) στη μεταπολεμική Ελλάδα, «στον βαθμό που οι ταινίες του δημοφιλούς κινηματογράφου μεταφέρουν οπτικές μαρτυρίες για την ατμόσφαιρα και τα ήθη της εποχής τους». Τέλος, πολλές σελίδες είναι αφιερωμένες στην «Ελληνική Βιβλιογραφία 1864-1900» του αξέχαστου Φίλιππου Ηλιού και της ακαταπόνητης Πόπης Πολέμη.

ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛOΣ. «Περί του ποιητή Ντίνου Χριστιανόπουλου» τιτλοφορείται το αφιέρωμα της κοζανίτικης «Παρέμβασης».

Πολλοί λένε ότι η σημαντική προσφορά του Χριστιανόπουλου στην πνευματική ζωή της Θεσσαλονίκης ήταν η έκδοση του περιοδικού «Διαγώνιος» επί 25 χρόνια (19581983). Ο Περικλής Σφυρίδης αναλαμβάνει την αποτίμηση της προσφοράς του περιοδικού υπενθυμίζοντας τον βασικό πυρήνα του ξεκινήματος: Ντ. Χριστιανόπουλος, Ν.Α. Ασλάνογλου, Γ. Ιωάννου, Καρ. Τσίζεκ, Ηλ. Πετρόπουλος, Παν. Μουλλάς και Σ. Παπαδημητρίου. Στη συνέχεια ο Σφυρίδης διατυπώνει τις απόψεις του για τη συμβολή της «Διαγωνίου» σε τέσσερις τομείς: στη λογοτεχνία, στις εκδόσεις και στην αισθητική των εντύπων, στα εικαστικά της Θεσσαλονίκης και στην ηθική υπόσταση των πνευματικών ανθρώπων. Να σημειώσω ότι με το κείμενο αυτό ο συγγραφέας του κάθε άλλο παρά αγιογραφεί τον Χριστιανόπουλο.

ΜΑΝ. ΛΑΜΠΡΙΔΗΣ. Στον κριτικό και στοχαστή Μανόλη Λαμπρίδη (1920-2002) είναι αφιερωμένες οι «σημειώσεις» (εκδόσεις Έρασμος). Για τον τροτσκιστή Λαμπρίδη ο Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος θα γράψει ότι «πίσω από τον σεσημασμένο τροτσκισμό του Μανόλη Λαμπρίδη δεν βρίσκεται ο Τρότσκι που τσάκισε τους αναρχικούς ναύτες της Κροστάνδης, δηλαδή τους “τροτσκιστές” του 1921, αλλά ο Τρότσκι της “Προδομένης επανάστασης”, ο “άοπλος προφήτης” και η φαντασιώδης “Τετάρτη Διεθνής” του». Από την πλευρά του ο Στέφανος Ροζάνης γράφει για τον «πλέον λουκατσιανό στον χώρο της νεοελληνικής μας λογοτεχνικής κριτικής» τονίζοντας ότι «αν μιλώ για τον λουκατσιανό Λαμπρίδη, μιλώ περισσότερο για μια συγκεκριμένη μαρξιστική αισθητική μεθοδολογία, η οποία αναμφίβολα κατάγεται από τον Γκέοργκ Λούκατς, συγκροτώντας ένα από τα ισχυρότερα μεταμαρξιστικά ρεύματα». Στο αφιέρωμα μετέχουν ακόμα ο Φώτης Τερζάκης, ο Γιάννης Μ. Καλιόρης, ο Βασίλης Λαμπρόπουλος, ο Γιώργος Μερτίκας και ο Δημήτρης Λιβιεράτος. ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ. Με αφορμή τα 50 χρόνια από τον θάνατο του Νίκου Καζαντζάκη, η «Πνευματική Ζωή» του Μιχάλη Σταφυλά αφιερώνει σελίδες για τη ζωή και το έργο του συγγραφέα. Μεταξύ άλλων δημοσιεύεται γράμμα του Καζαντζάκη από το Άμστερνταμ, τον Δεκέμβριο του 1952, προς τον Πρεβελάκη, όπου ιστορεί «τις πίκρες που μ΄ έχουν ποτίσει οι Ελληνάδες». Μικρό δείγμα από το γραφτό του πικραμένου Καζαντζάκη: «Όταν πρόκειται η Ακαδημία (Αθηνών) να εκλέξει νέο μέλος, μιλάει για Παπαχριστοδούλου, για Ουράνη και δεν ξέρω ποιους άλλους παρακεντέδες, και κανένας δεν τολμάει να προφέρει τ΄ όνομά μου. Μήτε τα φιλικά και τίμια μέλη της Ακαδημίας: Άμαντος, Βέης, Καλιτσουνάκης, Καλομοίρης κ.λπ. Κι όμως ακριβώς την εποχή ετούτη, όλες οι εφημερίδες και τα περιοδικά της Ευρώπης διαλαλούν το “μεγαλύτερο σύγχρονο συγγραφέα”, με κοσμητικά που ντρέπομαι να Σας αναφέρω…».