Οι άλλοι πρωταγωνιστές «Χαμένοι στα γρανάζια της γραφειοκρατίας»

Ήταν η ημέρα που οι φοιτητές είχαν καταλάβει με τα μηχανάκια τους το Κέντρο της Αθήνας. Η ζωή μας είχε επιστρέψει για τα καλά στα μέσα της δεκαετίας του ΄80. Τότε που οι οπαδοί γιόρταζαν τις νίκες τους μαρσάροντας στην Ομόνοια και το Πασαλιμάνι. Το έθιμο κόπηκε όταν η Ομόνοια έπαψε να είναι στρογγυλή, αλλά αυτές τις ημέρες η νοσταλγία «επέστρεψε».
Παπάκια μαζί με λίγες μηχανές τέρατα προσπαθούσαν να αλώσουν τη Βουλή. Αυτή την ημέρα διάλεξα λοιπόν για να συναντηθώ με τον καθηγητή.

«Έχει ζήσει 23 χρόνια στο εξωτερικό», με είχε ενημερώσει κοινός μας φίλος. Ήξερε ότι τις τελευταίες εβδομάδες έψαχνα για έναν καθηγητή έξω από τις γραμμές της τηλεόρασης και των κομμάτων. Έπινα τσάι λοιπόν, ενώ τα κορναρίσματα από τη φοιτητική κινητοποίηση είχαν ξεθυμάνει. Το εντούρο που σταμάτησε μπροστά μου, απέσπασε όλη μου την προσοχή. Ο επιβάτης του, ένας λεπτός νεαρός με μπλουτζίν, δερμάτινο μπουφάν και πολύχρωμο σακίδιο στην πλάτη, κατέβηκε, έβγαλε το μαύρο κράνος και το κρέμασε στον καθρέφτη. «Από την πορεία», σκέφθηκα. Τελικά ο νεαρός δεν ήταν και τόσο νεαρός, αλλά ήταν ο καθηγητής που περίμενα. Όχι ότι περίμενα να έρθει με την τήβεννο στο ραντεβού, αλλά ένα γιάπικο κουστουμάκι το περίμενα. Και τέλος πάντων, αλλιώς είχα στο μυαλό μου κάποιον που ξεκίνησε από το Cambridge.

Είναι τόσο χάλια το ελληνικό πανεπιστήμιο όσο λένε μερικοί;

Τα πανεπιστήμια μας έχουν σημαντικές αρετές, οι οποίες όμως είναι πλήρως καλυμμένες από τα πολλά δεινά που τα περιβάλλουν.

Για πείτε μου μερικές αρετές. Έχουμε καταπληκτικούς φοιτητές. Έχω διδάξει σε τρεις- τέσσερις χώρες του κόσμου, τους φοιτητές που έχω βρει εδώ δεν τους έχω δει πουθενά…

Δεν το λέτε για να τους καλοπιάσετε… Σαφέστατα όχι. Από την άλλη βέβαια, έχουμε το πρόβλημα της ουράς. Στην άκρη υπάρχουν πολλοί κακοί φοιτητές. Όμως αν πάρεις το top 10% των φοιτητών όπως άλλωστε και το top 10% των καθηγητών, είμαστε πολύ μπροστά. Έχουμε πραγματικούς διανοούμενους και καθηγητές και φοιτητές. Ένα 10%;
Δεν είναι λίγο. Το 10% δημιουργεί μια σημαντική κοινότητα ανθρώπων που μέσα της μπορείς να δημιουργήσεις.

Άλλη αρετή των πανεπιστημίων μας; Το γεγονός ότι είμαστε πολύ πίσω, μπορεί μερικές φορές να είναι καλό, για να προλάβουμε έστω τα δεινά άλλων χωρών. Στην Αγγλία ένας καθηγητής ζει την τυραννία της γραφειοκρατίας. Τα πάντα μετριούνται. Συνεχώς συμπληρώνεις φόρμες, business plans για το τμήμα, κάθε μήνα πρέπει να ξαναγράφεις το βιογραφικό σου.

Φαντάζομαι ότι δεν είσθε ενάντια στην αξιολόγηση;

Είμαι υπέρ της αξιολόγησης αλλά εναντίον της ποσοτικοποίησης της δουλειάς μας. Να σας δώσω ένα παράδειγμα: Όταν ήμουν στη Γλασκώβη, στο Πανεπιστήμιο του Άνταμ Σμιθ, του ιδρυτή της επιστήμης μας, είχα μια τάξη

Θέλετε να με αξιολογήσετε; Εγώ το θέλω πιο πολύ από σας. Στείλτε κάποιον να με ακούσει και να με βαθμολογήσει. Όχι όμως με ερωτηματολόγια. Ή να με βαθμολογούν οι φοιτητές που έρχονται στις διαλέξεις μου, όχι αυτοί που είναι στα γραφεία των κομματικών οργανώσεων

τελειόφοιτων και βρισκόμασταν δυο βράδια την εβδομάδα εκτός χώρου διδασκαλίας και κάναμε ενισχυτικές συζητήσεις. Το β΄ εξάμηνο έρχεται ένα φιρμάνι από τη σχολή που λέει ότι στο πλαίσιο της αξιολόγησης, αυτή η επιπλέον ώρα με τα παιδιά έπρεπε να καταγράφεται και θα έπαιρνα πόντους. Βέβαια, σταμάτησα να το κάνω.

Γιατί;
Γιατί έχασε τη γλύκα του. Αν έβλεπαν οι μαθητές ότι εγώ παίρνω πόντους για τις συναντήσεις μας, θα χανόταν ο ρομαντισμός.

Δεν ξέρω πάντως τι είναι χειρότερο,να μην αξιολογείς τίποτα ή να αξιολογείς τα πάντα;

Να σας δώσω άλλο ένα παράδειγμα. Είχαμε πιάσει κουβέντα με έναν συνάδελφό μου στην Αμερική μέσω email και μου λέει, «θα σε πείραζε σε εκείνο το άρθρο σου που γράφεις, να κάνεις μια παραπομπή στο δικό μου άρθρο;». Ο μισθός του ήταν συνάρτηση των παραπομπών που γίνονται στα άρθρα του! Τα ίδια και στο Cambridge στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών…

Αυτό είναι το καλύτερο πανεπιστήμιο στο οποίο έχετε διδάξει;

Ναι. Είναι αυτό που έχει την καλύτερη φήμη. Εγώ λέω: Θέλετε να με αξιολογήσετε; Εγώ το θέλω πιο πολύ από σας. Ελάτε να ακούσετε τις διαλέξεις μου. Στείλτε κάποιον να με ακούσει και να με βαθμολογήσει. Όχι όμως με ερωτηματολόγια. Ή να με βαθμολογούν οι φοιτητές που έρχονται στις διαλέξεις μου, όχι αυτοί που είναι στα γραφεία των κομματικών οργανώσεων.

Η ΠΟΣΔΕΠ πάντως αρνείται κάθε μορφής αξιολόγηση.

Μα η ΠΟΣΔΕΠ δεν έχει καμία εξουσία. Είναι εντελώς ανίσχυρη. Μια μειοψηφία συμμετέχει σε αυτήν. Ποιο είναι το σοβαρότερο πρόβλημα του πανεπιστημίου;

Η απουσία αποκέντρωσης. Να σας δώσω παραδείγματα: Βγαίνει το ΠΑΣΟΚ, παίρνει τον Γιαννίτση από το τμήμα μου, τον κάνει υπουργό. Βγαίνει η Νέα Δημοκρατία, παίρνει τον Μέργο, τον πάει στο ΙΚΑ. Στην Αμερική, στις σοβαρές χώρες, αν θέλεις να πας σε κάποιο οργανισμό παίρνεις δυο χρόνια άδεια, μετά πρέπει να αποφασίσεις. Εδώ δεν μπορούμε ούτε να προσλάβουμε έναν νέο άνθρωπο για ένα χρόνο να κάνει τα μαθήματα που χάνονται. Το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους δεν μας αφήνει.

Εμπλέκεται το κράτος ακόμη και στις αναπληρώσεις των καθηγητών;

Εμπλέκεται όπου μπορεί να δημιουργήσει πρόβλη«Έ μα. Έχουμε μια θέση Μικροοικονομικής. Θα περάσουν τρία χρόνια μέχρι να μας έρθει καθηγητής. Πρέπει να ζητήσουμε από το υπουργείο την προκήρυξη της θέσης. Να γίνει διαδικασία επιλογής και να περιμένουμε ένα χρόνο για να γίνει ο διορισμός. Σε ποια άλλη χώρα του κόσμου έχει λόγο ο υπουργός για το ποιος καθηγητής θα διορίζεται;

Η άποψή σας για το άσυλο… Εγώ δεν θα άλλαζα τον νόμο, θα επέβαλα όμως τη δημιουργία «τμημάτων διαφύλαξης ασύλου». Όπως έχει ο Δήμος Αθηναίων τη Δημοτική του Αστυνομία, να έχει και το Πανεπιστήμιο Αθηνών την Πανεπιστημιακή Αστυνομία, security.

Θα σας κατηγορούσαν ότι βάζετε στα ιδρύματα εταιρείες ιδιωτικών αστυνομικών…

Μα θα είναι υπηρεσία του πανεπιστημίου. Δεν θα λογοδοτούν στον Πολύδωρα, αλλά στον πρύτανη. Εγώ δεν θέλω να βλέπω τα ΜΑΤ να μπαίνουν στο πανεπιστήμιο. Δεν θέλω ούτε αυτό που γίνεται σήμερα, που πάω να κάνω μια διάλεξη και ανά πάσα στιγμή μπορεί να μου έρθει ένα καδρόνι στο κεφάλι.

Πάντως,είναι ένα ερώτημα γιατί κάποιες φορές οι φοιτητές δείχνουν τόσο μίσος για το πανεπιστήμιο στο οποίο φοιτούν.

Οι φοιτητές μας, ακόμα και οι αναρχικοί, σέβονται πράγματα τα οποία έχουν γίνει με αγάπη και κόπο. Όχι πάντοτε, αλλά σε μεγάλο βαθμό. Αν πας στη Ναυαρίνου, στο νέο Χημείο, είναι σαν να είσαι στο Νότιο Σουδάν. Οι τοίχοι βρώμικοι, γραμμένοι, χάλια. Ανεβαίνεις στον 2ο όροφο και βλέπεις ότι η βιβλιοθήκη του Τμήματός μας δεν έχει ούτε μια χαρακιά ούτε μια μολυβιά.

Θα διδάσκατε σε ιδιωτικό πανεπιστήμιο; Το μόνο ιδιωτικό πανεπιστήμιο στην Ευρώπη που αξίζει, είναι εκείνο της Κεντρικής Ευρώπης στη Βουδαπέστη. Το έφτιαξε ο Σόρος. Έδωσε 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια. Αν έρθει στην Αθήνα και δώσει 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια και δεν επιλέγει φοιτητές ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα των γονιών τους, η απάντηση είναι «ναι». Δεν έχω ιδεολογικό κώλυμα.


Μια ιστορία καθημερινής τρέλας

Η ηλιθιότητα είναι ανίκητη. Αυτό σκεφτόμουν καθώς άκουγα τον καθηγητή Βαρουφάκη να μου περιγράφει άλλο ένα κατόρθωμα της γραφειοκρατίας. «Είμαι διευθυντής σε ένα διδακτορικό πρόγραμμα το οποίο είναι όλο στα αγγλικά, έχει 17 καθηγητές από το εξωτερικό, παίρνει φοιτητές από 4-5 χώρες εκτός Ελλάδας και έχουμε τις καλύτερες διεθνείς κρίσεις. Έχουμε χύσει αίμα για να στήσουμε αυτό το πρόγραμμα, κόντρα στη γραφειοκρατία. Έρχεται κάποια στιγμή ένας καθηγητής από τη Μαδρίτη, ο οποίος σε ένδειξη καλής θέλησης προθυμοποιήθηκε να βγάλει αυτός τα εισιτήριά του και να του πληρώσουμε μόνο το ξενοδοχείο. Ήρθε, καθήσαμε δέκα μέρες, δουλέψαμε και έρχεται η ώρα να πάμε τα χαρτιά για πληρωμή. Τα στέλνουμε και έρχεται η αποστομωτική απάντηση: “Δεν μπορούμε να τα πληρώσουμε”. Γιατί; “Δεν του έχουμε βγάλει εισιτήριο, πώς ήρθε;”. Λέω “το έβγαλαν εκείνοι, ορίστε και τα χαρτιά”. “Εμείς δεν δεχόμαστε αποδεικτικά στοιχεία από ξένα Πανεπιστήμια. Για μας, αφού δεν του έχουμε πληρώσει το εισιτήριο, δεν ήρθε”. Έτσι αναγκαστήκαμε και πληρώσαμε το ξενοδοχείο από την τσέπη μας. Δεν είναι τρέλα; Τους λέμε, δώστε μας βρε παιδιά τον προϋπολογισμό, αφήστε μας να τον διαχειριστούμε και έπειτα από δύο χρόνια ελάτε να μας κάνετε εξονυχιστικό έλεγχο και αν δείτε ότι υπεξαιρέσαμε χρήματα, στείλτε μας στη Μακρόνησο».


Ρυθμίσεις στα καλούπια της ΔΑΠ

Τα συνθήματα κυλιούνται στους δρόμους όλους αυτούς τους μήνες που «η Παιδεία είναι στον δρόμο» και τα βράδια η τηλεόραση γεμίζει από κλισέ και αοριστίες. Ο Γιάνης Βαρουφάκης όμως, καθηγητής Οικονομικής Θεωρίας στο Οικονομικό της Νομικής, μιλάει με παραδείγματα και αυτό με βοηθάει. « Δυστυχώς το πανεπιστήμιο είναι στα χέρια μιας ανίερης συμμαχίας γραφειοκρατών, επαγγελματιών συνδικαλιστών και συγκεκριμένων καθηγητών» μου λέει.

Αναφέρεσθε και στους φοιτητές;

Αναφέρομαι στους συνδικαλιστές. Παρέχουν υπηρεσίες με αντίτιμο τις ψήφους και την εξουσία στα τμήματα. Αν πας να δεις στα τραπεζάκια τους, θα δεις ότι λειτουργούν ως εταιρείες παροχής υπηρεσιών… Πλήρης εμπορευματοποίηση.

Τι προσφέρουν; Εκδρομές στη Μύκονο, φθηνή πρόσβαση στο Ιnternet, σημειώσεις από τις διαλέξεις. Ελπίζουν ότι μαζεύοντας ψήφους και «παραδίδοντας» το τμήμα στο κόμμα τους, όλο και κάποια θεσούλα θα τσιμπήσουν με το που θα αποφοιτήσουν. Και πράγματι, βλέπεις ότι τα περισσότερα στελέχη της ΔΑΠ τα τελευταία χρόνια τοποθετήθηκαν είτε σε μεταπτυχιακά είτε σε κάποιο δημόσιο πόστο.

Φαντάζομαι ότι το ίδιο θα συνέβαινε και επί ΠΑΣΟΚ με την ΠΑΣΠ;

Λέω ΔΑΠ γιατί στο τμήμα μου «κυβερνά» η ΔΑΠ. Η πρώτη μου σύγκρουση ήταν με συνδικαλιστή της ΠΑΣΠ. Μόλις είχα έρθει από το εξωτερικό, είχε καταλάβει ότι εγώ κινούμαι στον χώρο του ΠΑΣΟΚ και μου ζητάει να τον περάσω στο μάθημά μου. Του δείχνω την κόλλα και του λέω, «παιδί μου, να γιατί δεν μπορείς να περάσεις». Μου λέει, «οι δεξιοί καθηγητές περνάνε τους ΔΑΠίτες, εσείς δεν θα περάσετε εμένα;». Με παρακαλάει και μου λέει, «το μάθημα αυτό με έχει φοβίσει πολύ, το έχω δώσει τρεις φορές, βοηθήστε με…». Λυγίζω, τραβάω από τη βιβλιοθήκη μου ένα βιβλίο του Ανδρέα Γ. Παπανδρέου με θέμα τον μονοπωλιακό καπιταλισμό. Του λέω: «Θα μου κάνεις μια συγκριτική μελέτη, πέντε σελίδων, τι λέει το εγχειρίδιο Μικροοικονομικής για τα ολιγοπώλια και τι λέει ο ιδρυτής του κόμματός σου». Και ο τύπος μου απαντά, «εγώ θέλω να περάσω χωρίς να δουλέψω». Του έδειξα την πόρτα. Φεύγοντας από το γραφείο μου λέει, «αυτό θα το πληρώσεις». Ύστερα από λίγο καιρό πήγε, τα βρήκε με τη ΔΑΠ και έπαψα να είμαι διευθυντής του τομέα. Άρα,συμφωνείτε με τον περιορισμό της δύναμης των συνδικαλιστών στην εκλογή των αρχών.

Το θέμα δεν είναι μόνο η εκλογή των πρυτανικών αρχών αλλά και η εκλογή των προέδρων των τμημάτων. Συχνά εκεί βρίσκεται η μεγάλη πληγή.

Άρα,συμφωνείτε με την τροποποίηση του νόμου;

Θα χειροκροτούσα τη συγκεκριμένη πρόταση της Γιαννάκου, αν δεν είχε κάνει μια μικρή αλλά σημαντική κουτσουκέλα. Εμείς είχαμε προτείνει…

Όταν λέτε «εσείς»; Μια παρέα καθηγητών. Λοιπόν, η πρότασή μας ήταν να είναι σταθμισμένη η ψήφος των φοιτητών. Αν ψηφίσουν όλοι, τότε η ψήφος τους να έχει το ειδικό βάρος που έχει και σήμερα, 40%. Αν ψηφίσουν οι μισοί, να έχει το 20%. Η Γιαννάκου πήρε την ιδέα της καθολικής ψηφοφορίας, αλλά την έβαλε στα καλούπια της ΔΑΠ.


ΓΝΩΜΗ Η μπάλα

Εκτός από το προγραμματισμένο δράμα της ανώτατης παιδείας, στην εβδομάδα που πέρασε διαδραματίστηκε ένας αξιοσημείωτος για την παραδοξότητά του πολιτικός διάλογος ανάμεσα στον Πρωθυπουργό και τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ο διάλογος δεν ήταν ευθύς και η παραδοξότητα αφορούσε την τοποθέτηση ενός εκάστου των «συνομιλητών».

Πρώτος ο κ. Παπανδρέου την περασμένη Κυριακή επέλεξε να σκεπάσει το νεογέννητο πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ με την καταγγελία της «παράγκας συμφερόντων με ονοματεπώνυμο», την επίθεση στους δημοσκόπους και την προειδοποίηση στους εξωθεσμικούς ρυθμιστές των πολιτικών πεπρωμένων. Ύστερα, την Τετάρτη, ο κ. Καραμανλής, εορτάζων με την εκλεκτή συντροφιά της Κοινοβουλευτικής του Ομάδας την τριετία της νέας διακυβέρνησης, επέλεξε να επιτεθεί στο πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ, αντί να σηκώσει το γάντι για τα κλασικά σκάνδαλα που φέρουν πλέον και ονόματα μνημείων.

Η αντίδραση του κ. Καραμανλή είναι ενδιαφέρουσα. Ο Πρωθυπουργός δεν ανησυχεί υπέρμετρα από την απώλεια του «ηθικού πλεονεκτήματος» της κυβέρνησής του. Γνωρίζει ότι το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να κερδίσει τις επόμενες εκλογές αντιστρέφοντας το επιχείρημα της αρετής με το οποίο ο ίδιος κέρδισε τις προηγούμενες. Στην καλύτερη για το ΠΑΣΟΚ περίπτωση θα επέλθει, στη συνείδηση μιας κρίσιμης μερίδας του εκλογικού σώματος, εξομοίωση ανάμεσα στους αντιπάλους. Και το υπόρρητο ιδεολόγημα «όλοι ίδιοι είμαστε» ανήκει στο οπλοστάσιο των συντηρητικών ώστε να διατηρούνται στην εξουσία.

Αυτό το ιδεολόγημα έρχεται, όμως, να καταρρίψει το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ. Η κοινωνική ατζέντα των σοσιαλιστών, το δημοσιονομικό της πλαίσιο και το ευρύτερο πλέγμα της κρατικής αναδιάρθρωσης που την υποστηρίζει δικαιολογημένα ανησυχούν τον Πρωθυπουργό, που υποχρεώνεται σε άσκηση αντιφάσεων: Να προσοικειώνεται το περιεχόμενο του προγράμματος και να καταγγέλλει τη δυνατότητα εφαρμογής του.

Η απόπειρα προσποίησης του εγχώριου «Ροναλντίνιο της πολιτικής» ήταν, λοιπόν, αναμενόμενη. Όμως, ο αντίπαλος παίκτης τού είχε κρύψει την μπάλα. Αλλά ο κ. Παπανδρέου εκτός του να μη χάσει την μπάλα χρειάζεται να βάλει και γκολ.

Τουτέστιν, ο κ. Παπανδρέου πρέπει να αρχίσει να κατεβαίνει προς την εστία του αντιπάλου με την μπάλα στα πόδια. Οι βασικοί κανόνες του παιχνιδιού παραμένουν αμετάβλητοι: (α) Δεν πουλάμε την μπάλα. (β)

Προωθούμε την μπάλα στα δίχτυα του αντιπάλου.