[ Δρόμοι ]

Πόσο μας ανήκουν…
… οι σκέψεις μας; Πόσο άραγε είναι δικές μας, όταν αποφασίζουμε να αφαιρέσουμε τη ζωή ενός ανθρώπου, όχι μονάχα ενός εχθρού μας, αλλά ακόμη και ενός αγαπημένου μας προσώπου; Νευρολόγοι του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ ανακοίνωσαν πως μπορούν να διαβάσουν τη σκέψη μας. Έβαλαν ανθρώπους να σκεφτούν αν θα προσέθεταν ή θα αφαιρούσαν δύο αριθμούς που θα τους έδειχναν αργότερα. Και κατόρθωσαν να προβλέψουν με ακρίβεια 70% τις προθέσεις τους, πριν ακόμη τους δείξουν τους αριθμούς.

Κάναμε άραγε…
… ήδη το πρώτο βήμα για την αστυνόμευση των προθέσεων; Αν ναι, γιατί θα πρέπει στο εξής οι αρχές να περιμένουν να συλλάβουν έναν ύποπτο μετά τη διάπραξη ενός αδικήματος, αφού θα είναι σε θέση να γνωρίζουν προκαταβολικά την κακόβουλη σκέψη του; Πόσο απέχουμε από την τεχνολογία του «Μinority Report»; Οι επιστήμονες πιστεύουν πως, όσα περισσότερα μαθαίνουν για τη λειτουργία του εγκεφάλου, τόσο γίνονται πιο προβλέψιμα τα ανθρώπινα όντα. Τον Δεκέμβριο, άρθρο στο περιοδικό «Εκόνομιστ» αμφισβητούσε το επιστημονικό κύρος αυτού που ονομάζουμε ελεύθερη βούληση: οι άνθρωποι με συγκεκριμένα γενετικά χαρακτηριστικά, σε συνδυασμό με ορισμένες συνθήκες από το περιβάλλον, υποστήριζε το άρθρο, έχουν προδιάθεση στη βία.

Τέτοιες έρευνες…
… κάνουν κάποιους νομικούς να αναθεωρούν τις βάσεις του δικαιικού συστήματος. Ένας από αυτούς είναι και ο καθηγητής Κρίστοφερ Σλομπόγκιν. Υποστηρίζει πως πρέπει να αντιμετωπίζουμε τους δυνητικούς παραβάτες ανάλογα με τις προβλέψεις για το πόσο είναι επικίνδυνοι και όχι να περιμένουμε να τους τιμωρήσουμε μετά την παραβατική πράξη. Γιατί αν δεν υπάρχει ελεύθερη βούληση, τότε ο επανορθωτικός χαρακτήρας της τιμωρίας δεν έχει ιδιαίτερο νόημα. Θα πρέπει να επινοήσουμε ένα προληπτικό δικαιικό σύστημα (κάτι ανάλογο με τα προληπτικά πλήγματα του προέδρου Μπους). Απέναντι σε αυτή την ιδέα διατυπώνονται ήδη μερικές σοβαρές αντιρρήσεις. Αν δεν είμαστε απόλυτα σίγουροι στις προβλέψεις μας για τη μελλοντική συμπεριφορά των ανθρώπων, λέει η Τζένιφερ Γκράνικ, καθηγήτρια του Στάνφορντ, τότε κινδυνεύουμε να ενοχοποιούμε τους αθώους. Αλλά ακόμη κι αν θα είμαστε ακριβείς, είμαστε τόσο αποτυχημένοι στο έργο της επανόρθωσης των παραβατών, που ακόμη και αν τους γνωρίζαμε προκαταβολικά σίγουρα δεν θα ξέραμε τι να κάνουμε με αυτούς. Ούτε θα μπορούσαμε να τα βγάλουμε πέρα με τα πρακτικά και ηθικά προβλήματα ενός συστήματος που θα ταξινομούσε τους ανθρώπους με βάση τα γονίδια και το περιβάλλον, που μπορεί μεν να έχουν σχέση με τη μελλοντική εγκληματικότητα, αλλά έχουν επίσης σχέση και με τη φτώχεια. Το μυθιστόρημα…
… του Φίλιπ Ντικ «Μinority Report», που έγινε ταινία από τον Στίβεν Σπίλμπεργκ, δείχνει μια κοινωνία στην οποία οι διωκτικές αρχές είναι σε θέση να γνωρίζουν προκαταβολικά ποιος πρόκειται να διαπράξει ένα έγκλημα (πριν ακόμη το καταλάβει κι ο ίδιος). Όμως, ένα τέτοιο σύστημα είναι πάντα ευάλωτο, όχι μόνο σε αθώα λάθη, αλλά και σε κακόβουλη χειραγώγηση. Δεν απαντάει ούτε αυτό στο αιώνιο ερώτημα: Ποιος θα φυλάξει τους φύλακες;