Ο ιερός τρελός

Το βιβλίο κλείνει με την «Ύστερη εποχή του ροκ», που ο συγγραφέας την τοποθετεί την περίοδο 1974- 1990. Οι περισσότεροι θα βρουν πολλά «μη ροκ» στοιχεία στην αφήγηση αυτή, ενώ άλλοι θα αναζητήσουν μάταια νεώτερα ροκ συγκροτήματα και καλλιτέχνες- για να μη μιλήσω για όσους θεωρούν το ελληνικό ροκ ούτως ή άλλως σχήμα οξύμωρο. Όμως εδώ είναι το ζήτημα: διαβάζοντας αυτό το βιβλίο καταλαβαίνει κανείς ακριβώς γιατί το ροκ τελικά δεν ορίζεται από τις υπερβάσεις (μουσικές και άλλες) της νεανικής κουλτούρας, αλλά από την προσπάθεια αυτές να γίνουν ενιαία αφήγηση, να αποκτήσουν συνεκτικότητα, στόχο και ιδεολογία. Ας μην μπλεκόμαστε άδικα: ροκ κουλτούρα (τολμώ να πω, διεθνώς) δεν είναι παρά κατηγορία ελαστική, επιτελεστική και χρησιμοθηρική. Σχήμα φτιαγμένο εκ των υστέρων με προβολή αναδρομική. Έκφραση της πίστης στην αντικουλτούρα, στην ιδέα δηλαδή ότι κάποιος μπορεί να λειτουργεί εντός του πολιτισμού της κατανάλωσης και του ελεύθερου χρόνου, και την ίδια στιγμή μπορεί να τον υπονομεύει χρησιμοποιώντας τα ίδια τα υλικά του.

Το έναυσμα για να γραφτεί το βιβλίο μοιάζει να ήταν η ανακάλυψη του αρχείου του Σίμου Τσαπνίδη, το υλικό του οποίου δίνει και τις καλύτερες στιγμές στο Ελληνικό Ροκ. Μορφή θρυλική ο τσαγκάρης που μετέτρεψε το εργαστήριό του στου Ψυρή σε «Ιπτάμενη Παράγκα» το 1953, οργανώνοντας τον περίφημο «Σύλλογο Ελλήνων Υπαρξιστών ο Διογένης», και ο οποίος θα φύγει το 1956 για έναν «υπαρξιστικό γύρο της Κεντρικής Ευρώπης και ίσως του κόσμου». Καθώς φαίνεται συνέχισε να κρατάει αρχείο, η μορφή του συχνά επανέρχεται σαν σκιά στα επόμενα κεφάλαια. Όπου, αίφνης, κανείς βλέπει τον Σίμο σε πορείες υπέρ του Συνδέσμου Ειρήνης του Ράσελ, ή να χορεύει με νεαρές Σκανδιναβές (φαντάζομαι υπαρξίστριες), ή σε διαδήλωση στο Λονδίνο το ΄67 εναντίον της χούντας. Κι έτσι ο «Σίμος ο Υπαρξιστής» διατρέχει το Ελληνικό Ροκ όπως ο «Παναγιώτης Φαρμάκης» διατρέχει την Αγέλαστο Πέτρα του Κουτσαφτή. Ο ιερός τρελός σε μια ιστορία όπου το μυστήριο μονίμως διαφεύγει, κι αυτό που μένει είναι οι άνθρωποι και η κρυφή, πλην όμως μόνιμη, ανάγκη τους για υπέρβαση.

Ο Δημήτρης Παπανικολάου είναι λέκτορας Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.