Μπορούσαν να τον… σκοτώσουν από εκτίμηση

ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΟΥ ΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΔΕΝ ΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΟΥΤΕ
ΩΣ ΓΛΑΣΤΡΕΣ ΣΤΑ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΑ ΠΑΝΕΛ, ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΕΠΟΜΕΝΟ
ΝΑ ΝΟΣΤΑΛΓΟΥΜΕ ΤΙΣ ΗΜΕΡΕΣ ΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΟΥΣΑΝ
ΤΟΝ ΣΤΟΧΟ ΕΝΟΣ ΠΟΛΥΑΡΙΘΜΟΥ ΚΑΙ ΑΔΥΣΩΠΗΤΟΥ
ΚΡΑΤΙΚΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ. Η ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ
ΜΝΗΜΕΙΩΔΟΥΣ «ΔΟΚΤΟΡΟΣ ΖΙΒΑΓΚΟ» ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ΠΟΤΑΜΟΣ- ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΧΩΡΙΣ ΠΕΡΙΚΟΠΕΣ- ΜΑΣ ΔΙΝΕΙ
ΤΗΝ ΑΦΟΡΜΗ ΝΑ ΑΝΑΤΡΕΞΟΥΜΕ ΣΤΗ ΖΟΦΕΡΗ ΠΕΡΙΟΔΟ
ΤΟΥ ΨΥΧΡΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΞΕΦΥΛΛΙΣΟΥΜΕ ΜΕΡΙΚΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΓΝΩΣΤΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΟΥ

Είναι πια γνωστό ότι ο Ιωσήφ Βισαριόνοβιτς Τζουγκασβίλι, ο επονομαζόμενος Ατσαλένιος, δεν ήταν εκείνος ο αγροίκος και άξεστος γραφειοκράτης που μας παρέδωσε με τις μαρτυρίες του ο θανάσιμος- κυριολεκτικά- αντίπαλός του, ο Λέον Τρότσκι- όπως και ο τελευταίος δεν ήταν ο Κύριος Αψεγάδιαστος που θα ήθελε να πιστεύει ο ίδιος για τον εαυτό του. Μπορεί ο Στάλιν να μην πληρούσε τις προϋποθέσεις ενός τυπικού διανοούμενου- είχε άλλες προτεραιότητες στο κεφάλι του- αλλά ήταν ξακουστός βιβλιοφάγος. Η βιβλιοθήκη του αριθμούσε χιλιάδες τόμους, ξακρισμένους και σχολιασμένους διεξοδικά με τις προσωπικές του σημειώσεις, τις λευκές νύχτες που υπέφερε από αϋπνία. Το πρόβλημα δεν ξεκινούσε από την αδιαφορία του για την καλλιτεχνική δημιουργία, μα από το ακριβώς αντίθετο: το υπέρμετρο ενδιαφέρον του για τα επιτεύγματά της. Υπερτιμούσε επίσης την επιρροή των καλλιτεχνών στον λαό- ίσως εκείνο τον καιρό να μην είχε και τόσο άδικο-, αντίληψη που ενίσχυε τα παρεμβατικά του αντανακλαστικά, με ολέθριες συνήθως συνέπειες για τους άμεσα ενδιαφερόμενους. Ο Στάλιν μπορούσε πράγματι να σε… σκοτώσει από εκτίμηση.

Η περίπτωση του ποιητή Μπορίς Παστερνάκ- τι τραγική ειρωνεία, ένας ποιητής να γίνει παγκοσμίως διάσημος από το πιο ανοικονόμητο (κατά την άποψη του συμπατριώτη του και ανταγωνιστή του στις λίστες με τα ευπώλητα Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ) πεζογραφικό του έργο-, καθώς και η ομοούσια περίπτωση του συνθέτη Ντιμίτρι Σοστακόβιτς, αντικαθρεφτίζουν ξεκάθαρα την πολύπλοκη, αμφίθυμη και τρομολαγνικά σαγηνευτική σχέση του Στάλιν με τους καλλιτέχνες. Ο Στάλιν θαύμαζε το ταλέντο του «ατομικιστή» Παστερνάκ- έτσι, προσέξτε, τον βάφτισε ο Τρότσκι, όχι ο Στάλιν- και για τον λόγο αυτόν δεν απαιτούσε από εκείνον την τυφλή υπακοή που απαιτούσε από άλλους ποιητές, ελάσσονες. Ο Στάλιν πίστευε ότι όλοι οι καλλιτέχνες- τουλάχιστον οι άξιοι αναφοράς

Μπορίς Παστερνάκ

ΔΟΚΤΩΡ ΖΙΒΑΓΚΟ

ΜΤΦ. ΜΑΡΙΑ ΤΣΑΝΤΣΑΝΟΓΛΟΥ ΕΠΙΜΕΤΡΟ: JΑQUΕLΙΝΕ DΕ ΡRΟΥΑRΤ ΕΚΔ. ΠΟΤΑΜΟΣ ΣΕΛ. 670, ΤΙΜΗ: 29 #

– έχουν προσβληθεί από μικροαστική ίωση φιλελευθερισμού (τι σόι καλλιτέχνες θα ήταν αλλιώς;) και παρέβλεπε το «κουσούρι» τους προκειμένου να τους χρησιμοποιήσει ως παραπλανητική βιτρίνα του καθεστώτος στο εξωτερικό.

Ποιον θα έστελνε για να συνομιλήσει στα διεθνή συνέδρια με τον Πολ Ελιάρ και τον Αντρέ Μπρετόν- κανένα αγράμματο κομματόσκυλο; Τον Γκόρκι θα έστελνε, τον Έρενμπουργκ, τον Σοστακόβιτς και τον Παστερνάκ. Έτσι παρακολουθούσαμε, ιδίως κατά την περίοδο της Μεγάλης Τρομοκρατίας, προς τα τέλη της δεκαετίας του 1930, φίλοι καρδιακοί, χθεσινοί ομοτράπεζοι, να χωρίζουν ανωτέρα βία: οι μισοί να οδηγούνται στα γκουλάγκ, στα βασανιστήρια και στα εκτελεστικά αποσπάσματα, οι άλλοι μισοί να απολαμβάνουν, ως Σοβιετικοί απεσταλμένοι, την πολυτέλεια της καπιταλιστικής Δύσης. Το ραβδί και το καρότο στην πλήρη του εφαρμογή. Βεβαίως, ακόμη και τα «χαϊδεμένα», έπρεπε αραιά και πού να προβούν σε κάποια δεσμευτική και ταπεινωτική δήλωση νομιμοφροσύνης. Όφειλες φερ΄ ειπείν τον Ιούνιο του 1937 να βάλεις την υπογραφή σου σε μια συλλογική επιστολή της Ένωσης Συγγραφέων που απαιτούσε τον τουφεκισμό του στρατάρχη Τουχατσέφσκι (αυτές ήταν Ενώσεις με… άποψη, όχι σαν τις ξενέρωτες τις δικές μας). Ο Παστερνάκ αρνήθηκε, με κίνδυνο να χάσει το κεφάλι του. Ευτυχώς οι πιο σώφρονες συνάδελφοί του πρόσθεσαν εν αγνοία του την υπογραφή του και εκ των υστέρων ο Παστερνάκ δεν έσπευσε να καταγγείλει την πλαστογραφία. Έχει και ο ηρωισμός τα όριά του.