Φαινόμενα

Γεύση δυσπιστίας

Σύντομη μεν η ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης, αλλά δύσκολο να την αφηγηθεί κανείς, όπως απέδειξε η εκπομπή «Έρευνα», πλούσια σε αρχειακό υλικό και απόψεις αλλά χωρίς τις καίριες αιχμές
Συντομότερη η ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης συγκριτικά με την ιστορία τηλεοράσεων άλλων χωρών. Φαίνεται όμως δυσκολότερο να την αφηγηθεί κανείς. Το αποπειράθηκε ο Παύλος Τσίμας με την « Έρευνά» του(Μega) θυμίζοντας ότι ήδη από τις πρώτες συζητήσεις για να λειτουργήσει η τηλεόραση στην Ελλάδα οι αντιδράσεις ήταν έντονες, οι κριτικές στις πρώτες πειραματικές προσπάθειες εξαιρετικά αρνητικές και μόνον επί χούντας λειτούργησε εν τέλει, προφανώς λόγω των προπαγανδιστικών αναγκών του στρατιωτικού καθεστώτος, που δεν είχε κανέναν δημοκρατικό ενδοιασμό να επιβάλει χρονοβόρες διαδικασίες νομοθεσίας, τήρησης ισορροπιών κ.λπ. Τη σφραγίδα εκείνων των πρώτων βημάτων σε καθεστώς ανελευθερίας και ασφυκτικού ελέγχου, αλλά και την προηγηθείσα δυσπιστία και αμηχανία μπροστά στην τηλεόραση φαίνεται πως ακόμη και σήμερα δεν έχει καταφέρει να την αποβάλει το μέσον ή μάλλον το δημόσιο πεδίο που αναπτύχθηκε με την λειτουργία του. Αφηγήθηκε την ιστορία της τηλεόρασης σαν ένα γλυκόπικρο παραμύθι ο Παύλος Τσίμας, με πλούσιο αρχειακό υλικό από τα πρώτα εκείνα ασπρόμαυρα πλάνα πειραματικών εκπομπών στις αρχές της δεκαετίας του ΄60, με την Αλίκη Βουγιουκλάκη πρώτη λαμπερή σταρ, μέχρι τα πλάνα από τις σειρές που σφράγισαν παιδικές αναμνήσεις, τον φωσκολικό « Άγνωστο πόλεμο», τον «Παράξενο ταξιδιώτη», τον «Δρόμο», τη «Γειτονιά», το «Εκείνος κι Εκείνος», το «Πέιτον Πλέις» και αργότερα το σίριαλ «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», τους «Πανθέους». Ορισμένες στιγμές καλής τηλεόρασης στην εποχή τους, άλλες θυμίζουν έλλειψη υποδομής, μέσων, αλλά και αισθητικής άποψης.

Όλα αυτά σύντομα, σαν ένα καλειδοσκόπιο όπου γεγονότα και εικόνες τρέχουν χωρίς το βάθος της ιστορικής στιγμής που τα γέννησε. Μόνο που η ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης έχει τις αιχμές της, τις γωνίες της και αυτές δεν είναι μόνο η γνωστή και δεδομένη δύσκολη σχέση της με την πολιτική. Είναι κυρίως τα ακραία και καθοριστικά φαινόμενα που την σημάδεψαν όταν η σχέση αυτή, σε συνδυασμό με την απουσία κανόνων, την απουσία εμπειρίας, παράδοσης δημιούργησε εκρηκτικά μείγματα.

Μια από τις κορυφαίες στιγμές για την ιστορία της εγχώριας τηλεόρασης ήταν η εκπομπή για το Πολυτεχνείο του Νίκου Μαστοράκη, που αποσιωπήθηκε. Ίσως γιατί μιλούσε ο ίδιος στην εκπομπή αφηγούμενος ωραίες στιγμές και σχέσεις με συναδέλφους. Αλλά δεν παύει να είναι ο πρωταγωνιστής ενός γεγονότος του οποίου τα χαρακτηριστικά αποτελούν τον προάγγελο των επόμενων ακραίων τηλεοπτικών φαινομένων. Φαι-. Φαινομένων όπου η διαπλοκή πολιτικής εξουσίας, προσωπικής και καναλικής φιλοδοξίας, σε κενό νόμων, προκάλεσε αλυσιδωτές εξελίξεις, έκανε την τηλεόραση συμμέτοχο της Ιστορίας. Το γεγονός ότι ουδέποτε συζητήθηκε αυτή η υπόθεση, και για μια φορά ακόμη κρατήθηκε στη σκιά πιθανόν από ευγένεια προς τον Νίκο Μαστοράκη, είναι απόδειξη ότι η πραγματική ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης δεν μπορεί ακόμη να γραφεί.

Πολύ περισσότερο, όταν ένα ακόμη καθοριστικό τηλεοπτικό γεγονός που συμπυκνώνει όλα τα ελαττώματα της λειτουργίας του μέσου σε καθεστώς απουσίας νόμων, κανόνων δεοντολογίας, επαγγελματικής εμπειρίας, πολιτικής ψυχραιμίας, η υπόθεση Σορίν Ματέι, προσπεράστηκε βιαστικά για να αναδειχθεί στη θέση της ως καθοριστική για τα ήθη της τηλεόρασης η υπόθεση Δουρή. Μόνο που η υπόθεση Δουρή ήταν ένα έγκλημα, που απλώς ανέδειξε ελαττώματα της δημοσιογραφίας, κενά δεοντολογίας, ενώ η υπόθεση Σορίν Ματέι ανέδειξε την δύναμη της τηλεόρασης να παρεμβαίνει και να διαμορφώνει γεγονότα. Και όχι μόνον, αλλά η χρήση τής απ΄ ευθείας μετάδοσης και το τελετουργικό που εφάρμοσαν ο Σταμάτης Μαλέλης στο κοντρόλ ως διευθυντής και ο Νίκος Ευαγγελάτος στη μαραθώνια παρουσίαση σφράγισαν στη συνέχεια την εγχώρια τηλεοπτική ενημέρωση.


Όσο υπάρχουν ταμπού

Πλούσιο το υλικό της εκπομπής, συναρπαστικές εκείνες οι πρώτες στιγμές που αρθρογράφοι, όπως η Ελένη Βλάχου, άσκησαν κριτική στο μέσο πριν καν λειτουργήσει- και δεν ήταν η μόνη-, σημαντικές οι διηγήσεις πολιτικών, όπως ο Σάκης Πεπονής , για τις πρώτες απόπειρες ιδιωτών να καταλάβουν τον χώρο τη δεκαετία του ΄60, αποκαλυπτικά τα αλλεπάλληλα φράγματα στη λειτουργία του μέσου για τη νοοτροπία των πολιτικών και σχεδόν χιουμοριστική πλέον η αφήγησή τους, νοσταλγικές οι αφηγήσεις των προσώπων που έκαναν πρώτοι τηλεόραση και εκείνες οι νεανικές φιγούρες τους στα ασπρόμαυρα πλάνα, αλλά όσο υπάρχουν ταμπού στην αφήγηση της ιστορίας της, η ελληνική τηλεόραση δεν μπορεί να αποκτήσει συνείδηση τού ποια είναι. Περίπου όπως έχει συμβεί και με τον τρόπο που μάθαμε την Ιστορία μας, έτσι ώστε τελικά να νομίζουμε ότι είμαστε άλλοι από αυτό που είμαστε.