ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Έλεγχος και στην ερμηνεία των ηθοποιών

«Η ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΤΟΡΑ ΜΕΤΑΞΑ ΗΤΑΝ ΠΙΟ ΣΥΝΘΕΤΗ ΚΑΙ ΠΙΟ ΜΕΛΕΤΗΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΗ Μ. ΠΕΤΡΑΚΗ ΩΣ ΧΟΝΤΡΟΚΟΜΜΕΝΗ ΚΑΙ ΑΦΕΛΗ», ΕΓΡΑΦΕ ΤΗΝ ΠΕΡΑΣΜΕΝΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ Ο Κ. ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Η ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΑΠΑΝΤΑ ΠΑΡΑΠΕΜΠΟΝΤΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ
Mε έκπληξη διάβασα το άρθρο του κ. Γεωργουσόπουλου με τίτλο «Ανιστόρητες προχειρότητες» («Βιβλιοδρόμιο», 2.12.2006), που αναφέρεται αποσπασματικά και με σχεδόν κακοπροαίρετη προχειρότητα στο βιβλίο μου Ο Μύθος του Μεταξά . Δεν είμαι κριτικός θεάτρου ούτε διεκδικώ εύσημα για συγγραφή βιβλίου που αφορά στις Καλές Τέχνες. Το πόνημά μου αφορά στη μεταξική προπαγάνδα και στον τρόπο που οι μηχανισμοί της χρησιμοποίησαν όλες τις μορφές επικοινωνίας για να προβάλουν την ιδεολογία της Τετάρτης Αυγούστου και να εμφανίσουν τον Μεταξά ως Χαρισματικό Ηγέτη.

Το οφείλω στον εαυτό μου και στη μακρόχρονη κι επίπονη έρευνα, αποτέλεσμα της οποίας είναι αυτό το βιβλίο(αν και ο κ. Γεωργουσόπουλος πιστεύει ότι οι υπάρχουσες έρευνες επί θεμάτων της Τετάρτης Αυγούστου είναι επαρκέστατες), να απαντήσω:

1
Όταν ο κ. Γεωργουσόπουλος ισχυρίζεται πως αγνοώ τα περί δημοτικιστή Μεταξά και γραμματικής Τριανταφυλλίδη προφανώς δεν έχει διαβάσει τη σελίδα 251 του βιβλίου όπου αναφέρω πως ο Μεταξάς φανέρωσε την προτίμησή του για τη δημοτική γλώσσα κ.λπ., κ.λπ.. καθώς και τις σημειώσεις 101 και 102 του Τετάρτου Κεφαλαίου όπου αναφέρονται όλες οι λεπτομέρειες για την ανάθεση στον Μανόλη Τριανταφυλλίδη, και στην επιτροπή της οποίας προήδρευε, της σύνταξης της νεοελληνικής γραμματικής(της δημοτικής). Η αναφορά του κ. Γεωργουσόπουλου στη δωρεάν παιδεία που εφάρμοσε ο Γεώργιος Παπανδρέου και τα δωρεάν βιβλία που καθιέρωσε το καθεστώς της επταετίας είναι ολοκληρωτικώς άσχετα με το περιεχόμενο του βιβλίου μου και δεν τα σχολιάζω.


Ο κ. Γεωργουσόπουλος αμφισβητεί ότι «το θέατρο ήταν επίσης ολοκληρωτικά υποταγμένο στην πολιτική του καθεστώτος». Τον παραπέμπω στον Αναγκαστικό Νόμο 446/1937 «Περί Θεάτρου»,(ΦΕΚ 23, 25.1.1937) όπου επί λέξει αναφέρεται στο Άρθρο 2- όπως αναφέρω και στο βιβλίο μου, σελ. 214- «Απαγορεύεται η από σκηνής διδασκαλία θεατρικών έργων ων το περιεχόμενον,αι εικόνες και ο τρόπος της αποδόσεως εν γένει 1) προσβάλλουσι τα δημόσια ήθη ή οπωσδήποτε καθάπτονται της χριστιανικής θρησκείας και γενικώς τα οπωσδήποτε κρινόμενα ακατάλληλα ή επιβλαβή διά το κοινόν, 2) αποβλέπουσιν εις τον προπαγανδισμόν των κομμουνιστικών ή άλλων ανατρεπτικών ιδεών».

4
Στη σελ. 445, σημείωση 21, ο κ. Γεωργουσόπουλος μπορεί να αναζητήσει διαφωτιστικές λεπτομέρειες για την ιστορία του Εθνικού και πρώην Βασιλικού Θεάτρου.

3
Συνεχίζει ο κ. Γεωργουσόπουλος: «Κανένα έργο προπαγάνδας του μεταξικού οράματος δεν ανέβηκε». Αν διάβαζε τις σελίδες 270, 271 θα διαπίστωνε ότι αναφέρονται τα έργα που γράφτηκαν ειδικά για το καθεστώς και παίχτηκαν από μέλη της ΕΟΝ. Στη δε σελίδα 273 έχει τη δυνατότητα να διαβάσει απόσπασμασπασμα άρθρου με τον τίτλο «Σχόλια για τις πρόβες», στα Παρασκήνια της 17ης Αυγούστου 1940, όπου ο Τ. Θεοδοσόπουλος αναφέρει πως η φωνή του Μεταξά «πρωταγωνιστεί» στο έργο του Μπόγρη «Ιερή Φλόγα», που υμνούσε το καθεστώς. Η αναφορά στα έργα του κλασικού ρεπερτορίου επιδεικνύει μεν την ευρυμάθεια του κυρίου Γεωργουσόπουλου, δεν βλέπω όμως σε ποιο σημείο αντικρούει τα όσα λέω εγώ. Για το αν υπήρχε λογοκρισία τον παραπέμπω στην έκδοση του καθεστώτος «Απολογισμός μιας διετίας 1936-1938» σελ.

212, όπου αναφέρεται, μεταξύ των άλλων- όπως έχω αντιγράψει και στη σελίδα 247 του δικού μου βιβλίου- ότι «(…) το Υφυπουργείον Τύπου και Τουρισμού δυνάμει του Α.Ν. 446

από της συστάσεώς του μέχρι σήμερον, επέβαλεν εις το θέατρον γενικώς και δη εις το ελαφρόν τοιούτον αυστηρότατον έλεγχον επί των παιζομένων έργων και επί της ερμηνείας των ηθοποιών και έθεσεν στερεάς βάσεις διά την βαθμιαίαν κάθαρσιν αυτού».

Τον παραπέμπω επίσης στις δηλώσεις του Κ. Μπαστιά, σελ. 221: «Γι΄ αυτό τον λόγο ο κυβερνήτης του νέου Κράτους(…) σαν νέος Ηρακλής εκαθάρισε την κόπρον του Αυγείου που μέσα της είχε βουτηχθή το λεγόμενο ελαφρό μουσικό θέατρο. Και γι΄ αυτό καλλιτέχνες που διευθύνουν σήμερα αυτά τα θέατρα ήλθον στο γραφείον μου και μου εδήλωσαν ότι μετά την εφαρμογή της λογοκρισίας(…) οι επιθεωρήσεις έγιναν καλλίτερες, πνευματικώτερες και η λαϊκή τους επιτυχία μεγαλύτερη».

5
Στη σελίδα 219 ο πολυμαθής κριτής μου θα διαπιστώσει ότι αναφέρω πως «η Ηλέκτρα ήταν η πρώτη τραγωδία που παρουσιάστηκε με μεγάλη επιτυχία στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού αμέσως μόλις ο Μεταξάς κατέλαβε την εξουσία». Το επιβεβαιώνει και ο ίδιος, κατηγορώντας με ότι «παραπληροφορώ». Για το γεγονός ότι «αγνοώ» πως ο Μεταξάς ποτέ δεν εγκαινίασε το Βασιλικό Θέατρο της Θεσσαλονίκης, αρκούσε να διαβάσει ο κ. Γεωργουσόπουλος τη σημείωση 27 στη σελίδα 446. Εκεί θα έβλεπε ότι «Ο Μεταξάς, μη μπορώντας να παραβρεθεί, άδραξε την ευκαιρία για να κοινοποιήσει, μέσω των δηλώσεων που έκανε, την ουσία της ιδεολογίας του για την “αναγέννηση της Ελλάδας”».

6
Τέλος, αναφορικά με τον τύπο της Μεταξικής περιόδου παρ΄ ότι δεν αντιλαμβάνομαι τι θέλει να πει ο κ. Γεωργουσόπουλος, τον παραπέμπω στον Αναγκαστικό Νόμο 1092/1938 «Περί Τύπου»(ΦΕΚ 68, 22.2.1938) και στον νομπελίστα Σεφέρη, ο οποίος στο βιβλίο του «Χειρόγραφο»Σεπτ.΄41 (Αθήνα, Ίκαρος, 1980) σελ. 29(στο βιβλίο μου σελ. 32), σημειώνει: «Μοίραζαν στις εφημερίδες τους λόγους των επισήμων ή των φίλων τους, με ακριβή προσδιορισμό της θέσης και του τρόπου που θα δημοσι2 ευότανε, εντολές για τα διάφορα σχόλια,ή το κύριο άρθρο, που γραφότανε τη νύχτα αδιάφορα και νυσταλέα.Αυτά γινότανε όπως- όπως και τους ήταν αρκετά. “Γιατί θα βγάλουμε δική μας εφημερίδα αφού όλες οι εφημερίδες του πανελληνίου είναι δικές μας;”».

Όσον αφορά τον «γενικό δερβέναγα»- για να χρησιμοποιήσω την έκφραση του κ. Γεωργουσόπουλου- Κ. Μπαστιά και τη βοήθεια που προσέφερε στους Βεάκη και Κωτσόπουλο αψηφώντας τον Μανιαδάκη και μη μπορώντας να εντοπίσω τις ιστορικές πηγές που το αναφέρουν(αλλά δεχόμενη τον λόγο του κ. Γεωργουσόπουλου), πιστεύω ότι αυτή τη δύναμή του την αντλούσε από την προσωπική σχέση του με τον Ιωάννη Μεταξά.

Τέλος, επειδή θεωρώ την Μαρίκα Κοτοπούλη μεγάλη μορφή του ελληνικού θεάτρου, δεν επιθυμώ να σχολιάσω τις παρατηρήσεις του κυρίου Γεωργουσόπουλου.

Η Μαρίνα Πετράκη είναι διδάκτωρ Σύγχρονης Ευρωπαϊκής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Κεντ, συγγραφέας του βιβλίου «Ο μύθος του Μεταξά – Δικτατορία και προπαγάνδα στην Ελλάδα».