[Δρόμοι]

Την ταφόπλακα…
… την είχαν από καιρό ετοιμάσει οι αντίπαλοί του, οι συγγενείς των χιλιάδων θυμάτων του. Όμως, ο Πινοσέτ σηκώθηκε ως εκ θαύματος από το «κρεβάτι του πόνου» – ένα θαύμα που λέγεται πως ήταν στημένο, για να γλιτώσει ο πρώην δικτάτορας της Χιλής, 91 ετών πια, τη δίωξη για τα βασανιστήρια και τις δολοφονίες των αντιπάλων του στα χρόνια που κυβέρνησε τη χώρα.

Ο Πινοσέτ…
… ζει ακόμη, αλλά ο άλλος ακρογωνιαίος λίθος του «χιλιανού θαύματος», ο Μίλτον Φρίντμαν, μας άφησε χρόνους τις προάλλες. Οι φίλοι του δημοσίευσαν μια ολοσέλιδη καταχώριση στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης» για τον άνθρωπο που «το έργο του άλλαξε την οικονομία και τον κόσμο». Όμως, οι άνθρωποι που ζουν στον αναπτυσσόμενο κόσμο θα θυμούνται τον καθηγητή του Πανεπιστημίου του Σικάγου σαν ένα τυφώνα που έφερε την καταστροφή στις οικονομίες τους. Λίγο μετά το πραξικόπημα κατά της κυβέρνησης του Σαλβαδόρ Αλιέντε, στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, Χιλιανοί απόφοιτοι της σχολής του Φρίντμαν (τα «παιδιά του Σικάγου») αναλάμβαναν την οικονομία της χώρας, επιβάλλοντας ένα πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων που ισοδυναμούσε με αντίποινα για τις αριστερές μεταρρυθμίσεις του Αλιέντε. Ο Φρίντμαν έλεγε πως η πολιτική ελευθερία πηγαίνει χέρι- χέρι με την ελευθερία των αγορών. Η ειρωνεία είναι πως οι ξιφολόγχες ενός από τους πιο αιμοσταγείς δικτάτορες της Λατινικής Αμερικής επέβαλαν έναν παράδεισο της ελεύθερης αγοράς στη Χιλή. Ο Φρίντμαν επισκέφτηκε τη Χιλή στη διάρκεια της δικτατορίας, δίνοντας τις συμβουλές του στο καθεστώς και επαινώντας τον δικτάτορα Πινοσέτ για την προσήλωσή του στις αρχές του οικονομικού φιλελευθερισμού. Ο Φρίντμαν ήταν εκείνος που μίλησε πρώτος για «χιλιανό θαύμα». Όταν πια οι μαθητές του αποτελείωσαν το έργο τους, η Χιλή πράγματι είχε αλλάξει ριζικά- προς το χειρότερο. Ύστερα από δυο οικονομικές κρίσεις μέσα σε μια δεκαετία, στο τέλος των μεταρρυθμίσεων η φτώχεια και οι ανισότητες είχαν αυξηθεί σημαντικά. Στη Χιλή που παρέδωσε ο Πινοσέτ, το 40% του πληθυσμού, δηλαδή 5,2 εκατομμύρια άνθρωποι, ήταν φτωχοί.

Η Χιλή…
… αποτέλεσε το ινδικό χοιρίδιο πάνω στο οποίο πειραματίστηκαν για ένα μοντέλο απελευθέρωσης των αγορών ώστε να το εφαρμόσουν αργότερα και σε άλλες αναπτυσσόμενες χώρες. Αρχίζοντας από τη δεκαετία του 1980, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο υπέβαλε 90 τέτοιες χώρες σε αυτή τη «θεραπεία», που στη δική τους γλώσσα οι οικονομολόγοι αποκαλούν «διαρθρωτικές αλλαγές». Τα αποτελέσματα ήταν παρόμοια με της Χιλής, σύμφωνα με τον Ουόλντεν Μπέλο, καθηγητή της κοινωνιολογίας. Η κληρονομιά…
… του Μίλτον Φρίντμαν θα μείνει αξέχαστη στις αναπτυσσόμενες χώρες για πολλά χρόνια ακόμη. Ίσως το καταλληλότερο επίγραμμα στην ταφόπλακά του να είναι αυτός ο στίχος από τον «Ιούλιο Καίσαρα» του Σαίξπηρ: «Το κακό που κάνουν οι άνθρωποι ζει και ύστερα απ΄ αυτούς, το καλό συχνά μένει θαμμένο μαζί με τα οστά τους». Όσο για την ταφόπλακα του Πινοσέτ, όταν έρθει εκείνη η ώρα, θα αρκούσε μόνο το πρώτο μέρος από αυτόν τον σαιξπηρικό στίχο.