Αποχαιρετισμός στον «Παίκτη»

Σε μια ηλικία που οι περισσότεροι καταθέτουν τα όπλα και αναμασάνε τα ίδια και τα ίδια, ο Ρόμπερτ Όλτμαν άρχισε, με τον «Παίκτη» του, μια δεύτερη, πιο ώριμη καριέρα. Για να φτάσει φέτος να πάρει το Όσκαρ καριέρας

Μετά τον Ακίρα Κουροσάβα, όπου στο μέτριο αλλά συμβολικό «Madadayo»
προαναγγέλλει το τέλος της ζωής του, ο δεύτερος σοφός κινηματογραφιστής που
συνομίλησε με τον θάνατό του εν ζωή, ήταν ο Ρόμπερτ Όλτμαν.

Συμπτώσεις μιας διαδρομής. Και τι διαδρομή. Πρώτα, κάπου στην αρχή της κούρσας
– μεγάλων αποστάσεων δρομέας – εκλαμβάνεται και είναι από τα πιο ταλαντούχα
πουλέν του αμερικανικού κινηματογράφου. Και παραμυθάς και πρωτομάστορας και
οπλισμένος με άφθονη κουλτούρα. Το δέκα το καλό. Απόδειξη το «MASH», η
αντιπολεμική σάτιρά του. Έσκισε στα ταμεία, την κριτική και τα Όσκαρ. Όμως η
συνέχεια ανάποδη και αντιφατική.

Ο Όλτμαν, ξεροκέφαλος εκ γενετής, προσανατολισμένος στις βασικές αρχές
της κινηματογραφικής γραφής, επιμένει να κάνει το δικό του. Τα στούντιο, λόγω
μεγάλης επιτυχίας, του επιτρέπουν να εκφραστεί. Αποτέλεσμα; Οι επόμενες
ταινίες του, μία προς μία, ακόμα και το αγαπημένο μου «The long good bye» («Ο
μεγάλος αποχαιρετισμός», από το αριστοτεχνικό νουάρ του Ρέιμοντ Τσάντλερ)
βυθίζονται στον πάτο των εισπράξεων και των εισιτηρίων. Έτσι οι πόρτες
κλείνουν μία μετά την άλλη. Όπως ακριβώς και με τον Κουροσάβα στην Ιαπωνία.
Είπαμε, εναέριες, καλλιτεχνικές συμπτώσεις της ίδιας διαδρομής.

Όμως δεν τα παρατάει. Και εκεί που όλοι τον είχαν ξεγράψει και βιαστικά
συνταξιοδοτήσει, πετάγεται από τον καλλιτεχνικό τάφο του και πριν από 13
χρόνια, μεγάλος πια, αφήνει άναυδους τους εκπροσώπους της παγκόσμιας
κινηματογραφικής ελίτ. Σαν Φοίνικας από την τέφρα του, σαν πεισματάρης
πιστολέρο να εκδικηθεί. Έτσι με τον «Παίκτη» ξαναμπαίνει δυνατά στο παιχνίδι,
ξανακερδίζει την εκτίμηση και τον σεβασμό της κινηματογραφικής υφηλίου και
αλλάζει τα δεδομένα των ταινιών θρίλερ και μυστηρίου.

Η συνέχεια ακόμα πιο συναρπαστική. Μετά τον «Παίκτη», εκεί που οι
περισσότεροι πίστεψαν πως πρόκειται για μια επιθανάτια αναλαμπή, επακολουθεί
το αριστούργημά του, το «Shortcuts» – τα «Στιγμιότυπα». Μια ταινία με
κατακερματισμένες ιστορίες, όπως κατακερματισμένος και χαοτικός είναι ο κόσμος
μας. Εντυπωσίασε και επηρέασε βαθιά και ανεξίτηλα το αμερικανικό και διεθνές
σινεμά, ώστε ακόμα και το περσινό «Crash» που κέρδισε το Όσκαρ καλύτερης
ταινίας, να μοιάζει και στη βάση του να είναι μικρό, χλωμό αντίγραφο τού
«Shortcuts».

Απρόβλεπτος, αντιφατικός, διαρκώς μαχητικός και πάντα εχθρικός προς το
οργανωμένο σύστημα και την αγοραία εμπορευματοποίηση του σινεμά. «Δεν είναι
δυνατόν», έλεγε, «χρηματιστές και γιάπηδες να ορίζουν την τύχη του Χόλιγουντ».
Ικανός για το καλύτερο αλλά και για τη χειρότερη αποτυχία. Ένας από τους
ελάχιστους αφοσιωμένους στα τεράστια μονοπλάνα (κάπου εδώ συναντάει την
Ευρώπη) και εφευρέτης των μικρών, κατακερματισμένων ιστοριών. Αν κοντά σ’ αυτά
βάλετε την αγάπη του για το φιλμ νουάρ και τη λατρεία του για τη μουσική
κάντρι και τζαζ (απόδειξη το «Νάσβιλ», αλλά και το τελευταίο του «Η καλύτερη
παρέα»), θα έχετε ένα μικρό, θαμπό, καλλιτεχνικό πορτρέτο ενός ανθρώπου που
σεβάστηκε και τίμησε τις μεγάλες αξίες της Έβδομης Τέχνης. Ένα μεγάλο good bye
στον ρηξικέλευθο player του αμερικανικού σινεμά!

55 χρόνια ταινίες

* Η καλύτερη παρέα (2006)

* Έγκλημα στο Γκόσφορντ Παρκ (2001)

* Πρετ-α-πορτέ (1994)

* Στιγμιότυπα (1993)

* Ο Παίκτης (1992)

* Τρελός για έρωτα (1985)

* Ποπάι (1980)

* Νάσβιλ (1975)

* MASH (1970)

* Modern Football (1951 – η αρχή)